**** C.J. Aarts en M.C. van Etten. 175 jaar Nijgh &#038; Van Ditmar. Nijgh &#038; Van Ditmar, 512 p. € 45,-
door Lisa Kuitert
Literatuurgeschiedenis
Gedenkboeken lees je niet, die bekijk je, zei de directeur van Nijgh &#038; Van Ditmar in 1962, toen zijn uitgeverij 125 jaar bestond. De huidige directeur, de literaire diskjockey Vic van de Reijt, denkt er net zo over want het 175-jarig bestaan wordt ook met een plaatjesboek gevierd. Maar meer nog dan dat is dit boek een omgevallen archiefkast, met grappige citaten uit boeken en brieven, met krantenberichtjes, en folders van de uitgeverij. De auteurs C.J. Aarts en M.C. van Etten dissen ons weetjes op, bijvoorbeeld over Elisabeth Zernike die in 1921 de eerste vrouw was die hier een literaire prijs won, en Antoon Coolen die uit een trein viel bij de verfilming van zijn eigen boek waarbij hij hinderlijk aanwezig was. Omstreeks 1987 was Nijgh &#038; Van Ditmar een uitgeverij die alleen nog wat oude knarren in het fonds had, maar daar is met de komst van onder anderen Arnon Grunberg, Ernst van der Kwast en Robert Vuijsje verandering in gekomen. Het is nu een fonds met sjeu, met aandacht voor de literatuurgeschiedenis, een van de weinige bovendien waarin je nog de (cabareteske) figuur van de uitgever herkent. Hoe aangenaam dit jubileumboek ook is, het is een schande dat er geen register, geen voorwoord en geen verantwoording zijn. Waar komen al die illustraties vandaan? Waaruit die knipsels? Hoe mooier de plaatjes, des te liever je dat zou willen weten.
**** David Maraniss. Barack Obama &#8211; Het verhaal. De Bezige Bij, 733 p., € 29, vertaald onder redactie van Pon Ruiter
door Hans Renders
Biografie
David Maraniss vermeldt dat hij tijdens het schrijven van deze biografie &#8216;enkele keren&#8217; met het voorwerp van studie heeft gesproken in de Oval Office: Barack Obama. Dat doet het ergste vrezen, maar als je het boek uit hebt, begrijp je dat deze ontmoetingen deel uitmaken van zijn levenslange strategie &#8216;elkaar over alle verschillen heen de hand reiken&#8217;.
In grote lijnen was het verhaal al bekend. Obama werd in Hawaï geboren uit een kort en ongelukkig huwelijk tussen de blanke Amerikaanse studente Ann Dunham en haar zwarte medestudent uit Kenia Barack Obama sr. Dat Obama in Kenia al een vrouw en kind had, wist ze natuurlijk niet.
David Maraniss werkt bij The Washington Post en schreef eerder een biografie van Bill Clinton. Het boek over Obama is in feite geen biografie, maar eerder een onthullende familiekroniek die zich voltrekt over drie werelddelen. Dit verhaal wordt gemarkeerd door gebroken huwelijken, zelfmoord, alcoholisme en een permanente gevoeligheid voor rassenkwesties. Obama heeft in diverse boeken zelf ook al iets over zijn achtergronden verteld, maar Maraniss is met tientallen mensen gaan praten die in enig stadium van Obama&#8217;s leven van belang zijn geweest.
Na de scheiding van zijn ouders nam zijn moeder hem mee naar Indonesië, weer met een echtgenoot die net als zijn natuurlijke vader te veel dronk en zijn vertier overal behalve thuis zocht. Een groot gedeelte van dit boek gaat over Obama sr., een slimme maar verwaande man die overal brokken maakte. Hij repatrieerde naar Afrika met een andere blanke Amerikaanse echtgenote. Hij reed zich na een scheiding en nog weer eens een huwelijk (zijn vijfde) na een avondje zuipen dood.
Maraniss zegt Obama niet af te willen rekenen op onwaarheden in zijn bestseller Dreams from My Father. Maar ondertussen merkt hij wel een paar saillante verschillen tussen feit en fictie op. Zoals het door Obama vertelde verhaal over zijn Indonesische stiefopa die in de strijd tegen de Nederlanders om het leven zou zijn gekomen. In werkelijkheid kreeg deze een hartaanval tijdens het ophangen van de gordijnen.
Iemand die zoveel te stellen heeft gehad met familiedrama&#8217;s, religieuze en raciale spanningen kan zelf slachtoffer worden van zijn omgeving, of, zoals Barack Obama, een bewonderenswaardige innerlijke kalmte ontwikkelen om zich door de gevaren van het leven heen te navigeren. Een betere training voor het mijnenveld op weg naar het presidentschap is er niet. Het boek eindigt als Obama op 27-jarige leeftijd op het vliegveld van Nairobi landt, op zoek naar zijn wortels. Volgens Maraniss een keerpunt in zijn leven, maar hoe dat zit, zullen we in deel twee van deze kroniek lezen.

Hans Renders

Lisa Kuitert

non-fictie

Welkom in Nederland

De opvangcrisis escaleert

Verhaal van de Week

En nu?

Vechten tegen Assad

Extreemrechtse connecties

JA21

Soepschildpad

Hans Stegeman

Schooljuf

Nicolaas Veul

Plan Rutte mislukt

NAVO

Parijs was een voorbode

Protest

Leven onder de radar

In beeld

Himmler in New York

Voorbeschouwing

Verdwaald in de AI-psychose

Chatbots