Geschiedenis / Broome, Australië, 3 maart 1942

Het is de derde maart 1942. In Broome, een kleine plaats in het tropische noordwesten van Australië, slaapt iedereen nog. Het is er de laatste tijd ongewoon druk. De Japanners zijn in Nederlands Oost-Indië geland en er is een soort Duinkerken georganiseerd, een grote uittocht van Nederlandse burgers die met alles wat nog kan vliegen de duizend kilometer van Cilacap op Java naar deze noordelijke punt van Australië afleggen. Ze vliegen daarbij over Timor. Timor zelf is al bezet door de Japanners, die in Kupang een lucht- en marinebasis hebben gevestigd voor het 3e Marine Luchtmacht Eskader van de Japanse keizerlijke vloot. Achtduizend Nederlanders waren zo van Bandung, Tulungagung en Cilacap naar Broome gevlogen, op doortocht naar Sydney of Perth en de veiligheid van Australië, waarvan men ook niet al te zeker was, omdat daar eveneens een Japanse invasie verwacht werd.

Fatale misrekening

Terwijl Broome slaapt, zijn Japanse piloten bezig met de voorbereiding van hun verrassingsaanval. Op 2 maart was er door een Mitsubishi een verkenningsvlucht uitgevoerd over de Roebuckbaai die vlak bij Broome ligt. Dit was niet onopgemerkt gebleven. Een DC-3 van de KNILM die diezelfde dag in Broome arriveerde, had iemand aan boord die er door eerdere ervaringen in Java zeker van was dat er nu snel een Japanse aanval zou volgen en daarom had geprobeerd de verkeersleiding daarvan te overtuigen. Hetzelfde verhaal als altijd: de brenger van de slechte boodschap werd niet geloofd, de verkeersleiding wist het beter, de afstand was te groot, die zouden de Japanners nooit kunnen overbruggen. Een fatale misrekening, want het Japanse verkenningsvliegtuig had acht grote geallieerde vliegtuigen op het kleine vliegveld gezien, en daarbij nog drie watervliegtuigen in de baai. Voor de bevelhebber in Kupang, Takeo Shibata, in elk geval reden genoeg om er een eskader op af te sturen onder het bevel van luitenant Zenziro Miyano, met de opdracht de aanwezige vijandelijke vliegtuigen uit te schakelen.

Wat de Japanners op dat ogenblik nog niet konden weten, was dat er in de nacht, de late avond van de tweede en de vroege ochtend van de derde maart, allerlei vliegtuigen bij zouden komen, een halve geallieerde luchtvloot. Niet minder dan vijftien watervliegtuigen kwamen er in de Roebuckbaai te liggen, waaronder negen van de Royal Netherlands Naval Air Force, vijf Dorniers en vier Catalina’s, en op het vliegveldje zeven bommenwerpers en transportvliegtuigen van de Amerikaanse en de Australische luchtmacht, en daarbij nog een DC-3 van de KNILM, de Koninklijke Nederlandsch-Indische Luchtvaart Maatschappij.

Makkelijke prooi

Om vijf over zeven stegen de Japanners op in Kupang, negen Mitsubishi A6M2 Zero-gevechtsvliegtuigen en een C5M.2 Babs-verkenningsvliegtuig. Ze bereikten Broome om half tien en vielen onmiddellijk aan, alleen waren het nu geen drie, maar vijftien watervliegtuigen die in de baai lagen, in sommige gevallen met de vluchtelingen nog aan boord, omdat ze net waren aangekomen uit Java en er in Broome niet genoeg accommodatie was voor iedereen.

De eerste drie Zero’s doken over de baai, de andere drie bestookten het vliegveld en alles wat erop stond. De overige Zero’s, die als cover hadden moeten dienen als er vijandelijke jagers zouden zijn, konden nu ook meedoen, want er waren geen jagers om de vliegbasis te verdedigen. De verrassing was totaal. Boven de gevechten hing het Babs-verkenningsvliegtuig dat de operaties leidde. De watervliegtuigen lagen hulpeloos in de baai, de jagers raasden op deze makkelijke prooi af, de mensen aan boord konden er niet meer af, de driemotorige Dorniers vlogen in brand of zonken. Nog voor de Zero’s doken hadden ze hun langeafstandsbenzinetanks afgeworpen, zodat velen dachten dat het bommen waren, maar dat was niet zo. Bovendien had de Japanse commandant bevel gegeven om alleen militaire doelen aan te vallen. Dat er in de Dorniers en Catalina’s vrouwen en kinderen zaten, konden ze natuurlijk niet weten.

Op het kleine vliegveld slaagden een paar geallieerde machines erin van de grond te komen, maar ze werden ogenblikkelijk aangevallen door een van de Zero’s: een van de Amerikaanse Liberators werd door sergeantvlieger Osamu Kudo neergehaald en stortte neer bij Cable Beach, waarbij vrijwel alle drieëndertig inzittenden omkwamen. Een van de vliegtuigen op het veld was een Lockheed Hudson van de Australische luchtmacht die op het punt stond te vertrekken, en nog niet was opgestegen omdat de piloot zijn navigatiekaarten en codes had vergeten. Hij rende weg om ze te gaan halen, maar op dat ogenblik zagen de drie mannen hoe de Zero van Kudo de Liberator achtervolgde en wisten ze dat opstijgen geen zin meer had, ze zouden geen seconde overleven. Zigzaggend renden ze weg en zagen uit de verte hoe hun toestel in een vuurzee veranderde. Met de andere vliegtuigen ging het niet beter, vijftien machines werden op het vliegveld en in de baai vernietigd, degenen die nog aan boord waren overleefden het meestal niet. Op het oorlogskerkhof Karrakatta van Perth liggen de graven met hun namen. Ze waren aan Japanse kampen ontsnapt, maar stierven ver van het land dat door Duitsland bezet was en dat ze nooit terug zouden zien.

Eén Japans slachtoffer

Een van de mensen in de baai, sergeant H.M. Jutta, vertelde later hoe hij uit de benauwde ruimte van de Catalina naar buiten gekropen was en met vrouw en zoontje op een vleugel van het toestel naar de vreemde omgeving zat te kijken, toen hij plotseling een aantal vliegtuigen aan zag komen. Eerst dacht hij nog dat het Australische toestellen waren, maar toen het schieten begon, wist hij beter. Hij duwde vrouw en kind in het water en sprong er zelf achteraan, en zo bereikten ze zo veel mogelijk onder water zwemmend de kust. De meeste anderen waren niet zo gelukkig, zij kwamen dood of gewond in het water terecht of werden door haaien gegrepen. In totaal vielen er ongeveer honderd doden, het precieze aantal is nooit vastgesteld. De lijst van de Nederlandse slachtoffers loopt van Albinus tot Wissel, drie vrouwen en kinderen werden nooit geïdentificeerd.

Aan Japanse kant viel maar één slachtoffer, Osamu Kudo in zijn Zero, die door de Nederlandse luitenant W. (Gus) Winckel met een machinegeweer vanaf de grond werd neergeschoten. Van dat verhaal zijn er twee versies, maar één ding is zeker: luitenant-vlieger Winckel was na een vlucht van zeven uur uit Bandung net met zijn Lockheed Lodestar van de Koninklijke Nederlands Oost-Indische Luchtmacht geland, toen een van de Amerikaanse Liberators zou gaan opstijgen. De passagiers van de Nederlandse machine zaten nog in het toestel en Winckel taxiede naar de plek waar hij benzine zou tanken. Of er Australische manoeuvres bezig waren, vroeg hij bij het tankstation, en toen hem gevraagd werd hoezo, wees hij op de lucht waar de negen machines als verre stippen aan kwamen vliegen. Hij rende naar de Lockheed, joeg zijn passagiers het vliegtuig uit en liet ze dekking zoeken, haalde zijn luchtgekoelde Colt-machinegeweer uit de machine en begon op de Japanse vliegtuigen te schieten. Hij had vierhonderd kogels en bleef net zo lang vuren tot zijn geweer roodgloeiend was en door de huid van zijn arm brandde. Dat was het einde van Osamu Kudo, van wie het lichaam nooit gevonden is.

Maar voordat het zover was, had Kudo nog een laatste slag geslagen. De Amerikaanse Liberator, die al op de runway was, moet van alles wat er stond te gebeuren niets gemerkt hebben. Het toestel was vol gewonde militairen uit Java op weg naar Perth. Kudo zag het en viel aan, minuten voor hij zelf door Winckel uit de lucht geschoten werd. De Liberator vloog nog een paar kilometer en brak toen in tweeën boven Gantheaume Point. De enige twee overlevenden, die bij de crash naar buiten gesmeten waren, zagen hoe het grote toestel langzaam wegzonk, met iedereen aan boord.

Liefde op het eerste gezicht

Geschiedenis, dit alles. Welke oneindige reeks van gebeurtenissen gaat er aan het ogenblik vooraf dat een kleine Australische kustplaats voor één dag het decor wordt van een scène uit een wereldoorlog. Commandant Perry moet in 1856 de Japanners dwingen hun land te openen voor de internationale handel. Nederland moet eeuwen daarvoor een koloniaal rijk gesticht hebben in de archipel die nu Indonesië is. De Japanners die zich door de rest van de wereld in de hoek gedrukt voelen en geen eigen grondstoffen hebben, de Amerikanen die door Pearl Harbor gedwongen worden mee te doen in een oorlog die in eerste instantie een reactie van Duitsland was op het vermeende onrecht van Versailles. Duizend vertakkingen komen samen tot iets, en dat iets ontlaadt zich in nog een keer duizend vertakkingen, en een ervan speelt zich hier af, in deze tropische uithoek die dichter bij Nieuw-Guinea ligt dan bij Sydney of Perth.

Hoe ik er ooit ben gekomen? Uitgenodigd op een festival in Perth, in 2000. Toen al heb ik de boeken gekocht die het verhaal van 1942 vertellen, Flight of Diamonds van W.H. Tyler, Port of Pearls van Hugh Edwards, Broome’s One Day War van Mervyn W. Prime, die me daarna niet meer losgelaten hebben en eigenlijk de reden zijn geweest dat ik ben teruggekomen. De vraag van het festival in 2000 was eenvoudig: ‘Nu u toch hier bent, voelt u ervoor ook twee lezingen te geven in de regio?’

Maar wat is een regio? In Australië is dat gauw een paar duizend kilometer. Dat werd dus Broome, en Derby, en liefde op het eerste gezicht. Waarom? Moeilijk te verklaren. Uitzonderingsplekken, altijd van gehouden. Je kijkt op de kaart en je bent verloren. Het liefst was ik er toen al met de auto heen gereden, ruim tweeduizend kilometer met onderweg zo ongeveer niets, maar dat kon dat jaar niet. Dus gevlogen.

Van gamelan naar rouwdouw

Het toestel draait een langzame ronde over de Roebuckbaai, dezelfde waar al die Dorniers zijn ondergegaan, maar dat wist ik toen nog niet. Het was maart toen ik er voor het eerst kwam, net als nu, en net als in 1942, toen ik negen jaar oud was.

Ik had die eerste keer door willen rijden naar Fitzroy Crossing, maar het was the Wet, het seizoen van de overstromingen, de wegen ook voor fourwheeldrives onbegaanbaar, een rivierenlandschap. Op de kaart lag de Great Northern Highway als een oranje streep door wit terrein met arceringen, de bedding van de Fitzroy River, het wit een leeg en droog gebied dat doorloopt tot aan de Great Sandy Desert, land zonder wegen, zonder namen, leegte. Vlak voor die immense leegte begint zijn er nog woorden, daar heet de wereld nog Yarri Yarri, of Pyramid Hill, Djilimbardi, Outpost Hill, maar mijn auto is niet goed genoeg voor al dat zand – niet voor het water, en niet voor het zand. Ik lees de tekst die in kleine rode letters in al dat wit geschreven staat: ‘The magnificent Fitzroy River flows through rugged hills and plains for over 750 km. When in flood it can reach up to 15 km wide and the flood waters have carved through the limestone of the Devonian Reef to form the Geikle Gorge. The area marked in grey on this map shows where access to the river is closed to control Noogoora Burr, a noxious weed.’

En nu? Nu ben ik weer terug in Broome, het bloed kroop waar het niet gaan kon. Via Perth ben ik uit Bali gekomen, een grotere cultuursmak kun je in een paar uur niet maken. Van gamelan, bloemenoffers en tempels vol sierlijke gestalten naar rouwdouw en blond en dubbele lichamen, het kan niet, maar je keert je binnenstebuiten en dan gaat het toch. Ironie van de geschiedenis, op het vliegveld huur ik een Mitsubishi 4WD. Japan heeft de oorlog toch gewonnen, de Zero’s zijn weggevlogen en als auto’s teruggekomen.

Ik voel me altijd wonderwel op zulke plekken. Nu wordt het tijd om de stad van toen terug te vinden, een stad die geen stad is, die geen hoogbouw kent, lage, tropische huizen aan brede lanen vol machtige tropische bomen. Carnot Bay, soms kun je dingen alleen maar op de domste manier zeggen. Terwijl ik op de plattegrond van de stad en de omgeving zit te turen, op zoek naar waar ik al die jaren geleden gelopen heb, zie ik ineens het woord Carnot Bay.

Mijn innerlijke Google, zo oneindig veel primitiever dan het instrument dat bezig is ons geheugen in een paar generaties buiten werking te stellen – waarom zou je tenslotte nog iets onthouden als er ergens in de wereld een machine staat die alles voor je bewaart – ratelt al zijn kleine weten af en vertelt mij dat Carnot Bay een kernwoord is in het verhaal van 1942, en ineens staat op mijn innerlijke scherm de naam Smirnoff geschreven, en diamanten, en Bandung, een dode vrouw en een dood kind. De oorlog en alles wat daarbij hoort.

Nederlandse geschiedenis, en ik denk niet dat veel mensen die kennen, terwijl het verhaal van Ivan Smirnoff alleen al een roman waard is. Hij heeft er zelf een boek over geschreven, de verhalen van deze dag dwalen rond op het internet waar nooit iets verloren gaat.

Drie tegen een

Het is nog steeds dinsdag 3 maart 1942. Terwijl zich in bezet Nederland niemand van wat dan ook bewust is, stijgt in Bandung, dat drie dagen later door de Japanners veroverd zal worden, de Pelikaan op, een Douglas DC-3 van de Koninklijke Nederlandsch-Indische Luchtvaart Maatschappij. De piloot is een Wit-Rus met alle trekken van de avonturier, een van de drie musketiers die de andere twee ergens in de wereld heeft achtergelaten. Het zal een bewogen vlucht worden, die niet iedereen aan boord zal overleven. Ivan Vasilievich Smirnoff, die door zijn vrienden de Turk genoemd wordt, heeft in de Eerste Wereldoorlog twaalf Duitse gevechtsvliegtuigen uit de lucht geschoten. Hij is beroemd in vliegerskringen, door eenzelfde aura omgeven als een Von Richthofen, luchtridders die in hun eenmansvliegtuigen dramatische duels hebben uitgevochten.

Nu is het weer oorlog, en dat de vlucht gevaarlijk kan worden, weet Smirnoff. Vlak voor het vertrek wordt hem een klein bruin pakje overhandigd, dat zwaarder aanvoelt dan het eruitziet. Wat erin zit weet hij niet, alleen dat het belangrijk is. Het adres dat erop staat is van de Commonwealth Bank in Melbourne.

Wat hij ook weet, is dat hij het hoe dan ook bij zich moet houden tot er in het veilige Australië iemand zal komen die het van hem in ontvangst neemt. Er zijn twaalf mensen aan boord, een paar militairen, de bemanning. Ze kunnen niet zitten, er is geen plaats, iedereen ligt op de grond, alleen de enige vrouw, Maria van Tuyn – zij is de vrouw van een andere piloot – en haar nog geen jaar oude baby hebben een zitplaats. Wij zijn zo gewend aan Australië als land op zich dat het even schrikken is als je op de kaart van Zuidoost-Azië kijkt en ziet hoe dicht bij elkaar landen geografisch kunnen liggen die door de geschiedenis op een naar het lijkt veel grotere afstand van elkaar zijn beland. Als je wilt weten hoe dat voelt, moet je de drie uur van Bali naar Perth vliegen. Dat is geen ander continent, het is een andere planeet.

Het doel van de vlucht van de DC-3 is Broome, in zeven uur moet Smirnoff het geklaard hebben. Als ze de Australische kust naderen, vraagt marconist Muller om instructies voor de landing. Het antwoord dat hij krijgt is ambigu, iets in de trant van u kunt nu landen, maar de twijfel die erin doorklinkt heeft ook iets van Feind hört mit, en op hetzelfde ogenblik wordt die vijand ook zichtbaar, eerst nog als stippen, die al gauw groot genoeg worden om ze te herkennen als Japanse Zero’s die onmiddellijk tot de aanval overgaan.

Dit is Smirnoffs eerste gevecht sinds meer dan twintig jaar, maar zijn DC-3 is geen gevechtsvliegtuig en het is drie tegen een. Zijn drie tegenstanders zijn luitenant Zenziro Miyano, sergeant Takashi Kurano en soldaat-vlieger Zempei Matsumoto. Commandant Miyano geeft de andere twee het bevel om aan te vallen. Smirnoff probeert op alle mogelijke manieren die hij in die andere oorlog van zo lang geleden geleerd heeft – wegduiken, wenden, snel stijgen – aan de twee jagers te ontkomen, maar hij heeft geen schijn van kans tegen de veel wendbaardere Japanners. De motor staat in een wilde brand, hij heeft een machine met passagiers, hij is meerdere malen gewond en slaagt er toch nog in de machine op het strand van Carnot Bay aan de grond te krijgen. Op de oude foto die ik later zie, ligt de DC-3 daar als een gestrand dier, de klap moet geweldig zijn geweest, van het landingsgestel is niets meer over, de kleine vierkante raampjes zijn askleurig en zwart, het toestel is uitgebrand.

Ik heb verschillende verslagen over deze minuten gelezen. De landing was een meesterstuk. Smirnoff stuurde zijn getroffen machine zo in de branding dat de brand in zijn linkermotor meteen geblust werd. Nu moest iedereen het vliegtuig uit. Het ging om seconden voor de Zero’s weer terug zouden komen. Het verslag in een van de boeken die ik erover las, Flight of Diamonds van W.H. Tyler, kun je meteen omzetten in filmbeelden. Een paar van de mannen aan boord kruipen uit het vliegtuig en waden door het water, dat hen in zekere zin ook beschermt, omdat ze er in weg kunnen duiken. Maar als de boordmecanicien Blaauw het ook probeert, wordt hij door beide knieën geschoten. Smirnoff zelf merkt dat het bloeden gestelpt is, zodat hij dus niet leeg zal bloeden. Dat er een kogel dwars door zijn dij is gegaan, merkt hij later pas.

Na elke duikvlucht van de Japanners is er even een ogenblik dat ze kunnen proberen de anderen uit het vliegtuig te redden, tot de munitie van de vijand op is. Maria van Tuyn is zwaar gewond, ze zal later sterven, net als haar baby. Marconist Muller klimt weer aan boord om zijn draadloze zender weg te halen en probeert contact te maken met de airstrip in Broome, zestig kilometer verderop, maar dat lukt niet. Nu de Zero’s weg zijn, is er alleen nog het geluid van de branding, het gekerm van de gewonden, en de hitte, die steeds zwaarder begint te wegen.

Het wordt hoog water, het gebroken toestel wordt opgetild, rijst en daalt met de golven.

Als een van de KNILM’ers op bevel van Smirnoff probeert aan boord te gaan om de papieren, de post en het bruine pakje te redden, krijgt hij een enorme golf over zich heen die hem als een zwaargewicht bokser neerslaat, alles wat hij in zijn handen had verdwijnt in het wilde water, ook het pakje, het begin van een verhaal dat nooit helemaal is opgelost. Voorlopig is er niets wat ze kunnen doen. Van de paar parachutes die aan boord waren, maken ze een soort tent, zodat ze tenminste een beetje bescherming hebben tegen de zon. Water hebben ze nauwelijks, de mannen die Smirnoff erop uitstuurt om water te zoeken, komen uitgeput terug. Ze hebben niets gevonden.

Die nacht sterft Maria van Tuyn, tegen de ochtend een van de passagiers, Hendriksz, een piloot. Ze begraven ze in ondiepe graven in het weke zand, dat even later hun redding wordt, als er een Japans watervliegtuig overvliegt dat een paar bommen gooit die juist door dat natte zand niet ontploffen. Nog een nacht, en nu sterft ook Blaauw.

Redding komt dankzij een Aboriginal, die de missie in Beagle Bay gewaarschuwd heeft dat er een vliegtuig is neergeschoten. De volgende ochtend gaat een Duitse monnik van de missie – die dus niet geïnterneerd was – samen met iemand van de legerbasis en een Aboriginal op zoek naar het neergeschoten vliegtuig en eventuele overlevenden. Onderweg komen ze twee mannen tegen die Smirnoff heeft uitgestuurd. Ze laten ze achter met de belofte van hulp en komen weer twee van de Nederlandse overlevenden tegen, die beter kunnen aangeven waar het vliegtuig zich ongeveer bevindt. Niet lang daarna komen er twee Wirraways van de Australische luchtmacht over die levensmiddelen uitgooien, maar de hulp komt te laat voor de baby van Maria van Tuyn. Het is pas de zevende maart als de monnik, broeder Richard, met zijn helpers bij het wrak, de overlevenden en de doden aankomt. Op de negende zal hij terugkomen om de lichamen te begraven.

Strandjutter, casanova

In Broome’s One Day War van Mervyn W. Prime zie ik de foto’s. Door het papier waarop ze zijn afgedrukt en door het zwart-wit en de verouderde fototechniek krijgen die beelden een bijzondere lading. Het zwart-wit is verworden tot een serie nuances van grijs. Op een foto uit 1979, zevenendertig jaar na de crash, ligt een vleugel van de DC-3 in nat, geribbeld zand, de oceaan heeft eraan getrokken en gevreten. De gestrande romp zelf met zijn ongeldig geworden kentekens vertelt zijn geblakerd verhaal over dood en vernietiging, oorlog en geschiedenis, maar op een frontaal gemaakte foto staat de geschonden cockpit toch nog hoog opgericht. Er zit de schaduw van een naamloze man op de linkermotor. Hij leunt met zijn arm tegen een van de bladen van de propeller. Vier mannen staan voor het vliegtuig. Het is een team van de Australische luchtmacht, uitgestuurd om het raadsel van het verdwenen pakje op te lossen. Hun gezichten, twee daarvan onder grote Australische hoeden, zijn uitgeveegd door het grijs van de foto. Van de man in een versleten witte singlet wordt de naam genoemd, Jack Palmer. Ik denk dat de kleine zwarte hond die links van de groep staat en waarvan de ogen in het zwart van de foto zijn verdwenen, naar ons kijkt uit het hiernamaals. Hij weet meer, die hond.

Maar wie nog meer wist was zijn baas Palmer. Jammer dat de foto niet meer van zijn gezicht prijsgeeft, want hij is de held van een schelmenroman. Strandjutter, casanova, visser op de zeldzame dugong, avonturier, zeeschuimer. Hij is degene die het beroemde pakje met briljanten gevonden heeft, hij is met zijn logger voorbijgevaren, heeft zich aan boord van het vliegtuigwrak gehesen en heeft met het genie van de ware jutter in alle spleten en gaten van het vliegtuig gevoeld en het pakje gevonden dat door de wilde zee tussen de benzinetank en de vliegtuigwand gedrukt was. Wat het is weet hij niet, het water heeft het karton geweekt, er zit nog iets van een rood zegel op en als hij het opendoet, zit er een soort grote portefeuille in. Dat het pakje van de juweliersfirma De Concurrent in Bandung komt, kan hij niet weten. Voorlopig laat hij het leren tasje dicht. Een paar kleren die hij aan boord vindt, geeft hij aan de twee Aboriginaljongens die met hem als bemanning op de logger meegevaren zijn op weg naar Beagle Bay.

Een potje met stenen

Wat nu begint, is een driestuiversroman met echte diamanten, waarin de held uiteindelijk aan het langste eind trekt. De andere acteurs zijn Aboriginalvrouwen, inspecteurs van politie, militairen, twee andere avonturiers die met hun logger uit Broome zijn weggevaren en ergens noordelijker liggen te wachten tot de oorlogsdreiging voorbij is. Palmer houdt van vrouwen en onder de lokale Aboriginals kan hij er genoeg vinden. Intussen heeft hij de inhoud van zijn vondst goed bekeken, grote en kleinere ‘witte stenen’ die langzaam hun weg vinden naar vrouwenhanden en vandaar weer naar mannenhanden. Om te begrijpen wat er gebeurt, moet je het gebied kennen. Nauwelijks wegen, losse Aboriginal-settlements, Duitse missionarissen, min of meer oude mannen op loggers die langs de wilde kust zwerven, hitte, oorlog, wetteloosheid.

Palmer meert zijn logger naast die van de twee anderen die in Beagle Bay liggen en leven van hun voorraad en van wat ze vissen. Ze heten Robinson en Mulgrue. Aria voor bas, bariton, tenor. Decor: de donkere kajuit van een kleine logger. De tenor laat zijn schatten zien en deelt uit, maar pakt meteen daarna de grotere stenen terug. De bas ziet slecht, laat zijn schat aan de bariton over, die de stenen later in een flesje doet en dat begraaft in het zand, waar het door een Aboriginalvrouw gevonden wordt. Geen idee van de waarde, er wordt tabak voor gekocht. Dan krijgt Palmer spijt, maar geen spijt genoeg. Hij wil bij het leger, meldt zich bij de commandant in Broome en vertelt zijn verhaal, maar niet helemaal. Hij geeft ook twee potjes met stenen aan deze majoor Clifford Gibson, die begrijpt dat hij niet de hele waarheid hoort en zeker niet alle stenen gekregen heeft.

Palmer vertelt dat hij de meer dan honderdvijftig kilometer van Beagle Bay is komen lopen om dienst te nemen. Dienst krijgt hij, een eenzame uitkijkpost op Gantheaume Point. Ik was er vroeger en heb erover geschreven, over de versteende afdruk van een dinosaurusklauw die daar in de rots te zien is, van een dier dat honderddertig miljoen jaar geleden gelopen heeft en ons dat wilde laten weten. Het wonderlijke was, schreef ik toen, dat mensen die pas miljoenen jaren later zouden leven, de soort een naam zouden geven toen die al lang was uitgestorven. De zee gorgelt en slist rond die rots, ooit heeft de vuurtorenwachter er een bad voor zijn vrouw in uitgehakt, een liefdesdaad – het geluk van die vrouw in haar eenzame bad tussen de elementen moet nauwelijks te beschrijven zijn geweest. En ook Palmer is daar in zijn element. Hij doet bezoldigd mee aan de oorlog en hoeft alleen maar over de oneindige oceaan uit te kijken om te zien of er Japanners aankomen, met meer dan genoeg vis en dugongs en zijn kleine leger beschikbare Aboriginalvrouwen in de buurt.

En hij weet waar zijn diamanten zijn, die hij nog niet heeft teruggegeven. Hij zal ze zijn hele leven, dat nog tot 1958 zal duren, bij zich houden en zijn geheim meenemen in het graf.

Maar zover is het nog niet. Steeds meer van de kostbare stenen druppelen in Broome binnen, maar ook samen met de stenen die Palmer heeft zijn het er nog steeds niet genoeg, er is nog voor miljoenen ponden zoek. Palmer wordt gearresteerd, de twee vrienden op de logger die intussen in Little Creek ligt, ook. Ieder vertelt zijn verhaal, maar Robinson weet nog niet dat het flesje met diamanten dat hij in het zand bij Little Creek heeft begraven intussen door Aboriginal Connie Joorida is gevonden, stenen die nu ook langzaam hun weg vinden naar Broome, en dan naar Perth, waar ze worden geteld en getaxeerd. Steeds meer stenen duiken op, worden hier en daar neergelegd, de vreze Gods heeft bezit van de mensen genomen nu ze weten dat de politie ernaar zoekt, alleen Palmer koestert zijn geheim, en hij doet dat zo goed dat hij wordt vrijgesproken, net als Robinson en Mulgrue, maar die hebben dan ook niets.

Het wordt avond. Ik ben met mijn kleine Mitsubishi naar Gantheaume Point gereden. De ergste hitte is voorbij, er dwalen rode en goudkleurige wolkenschepen door de lucht, kardinaalpurper dat ook over de zee ligt. Er zijn een paar anderen, ze kijken net als ik naar de klauw in de rots. Wat ze denken kan ik niet zien, maar het moet iets met tijd te maken hebben, je ontkomt er niet aan. Palmer moet hier gelukkig zijn geweest, denk ik. Hij kocht later een huis in Broome, had een blauwe Chevrolet en genoeg geld voor vrouwen. Ook op zijn sterfbed heeft hij zijn geheim niet verraden.

En Smirnoff? Hij werd opgeroepen als getuige bij het proces en zal wel zijn eigen gedachten gehad hebben toen Palmer werd vrijgesproken. Hij vloog in 1944 en 1945 nog voor een andere maatschappij, ging terug naar Holland en later, zoals zo veel mensen die in de tropen geleefd hadden, naar Mallorca. Zevenentwintigduizend uren had hij gevlogen sinds die eerste dagen bij de keizerlijke Russische luchtmacht. Over zijn leven verscheen een boek van Anne Coupar, The Smirnoff Story en hij schreef er zelf ook een, The Future Has Wings. Alexander Korda en Cecil B. DeMille wilden een film over hem maken, maar toen hij hoorde welke acteurs hem zouden spelen, wilde hij niet. Hij stierf in oktober 1956.