Op 14 oktober stond er in de Frankfurter Algemeine Zeitung, nog altijd een van de meest vooraanstaande kranten van Europa, de waarschuwing dat de Navo uit elkaar kan vallen door het gedrag van het duo Trump-Erdogan.

Nu is de begrafenis van de alliantie al vaker voorspeld en hoef je bovendien niet bepaald onder de indruk te zijn van het feit dat deze waarschuwing uit de mond kwam van de Luxemburgse minister van Buitenlandse Zaken, Jean Asselborn.

Toch is zijn redenering wel interessant: als het Syrië van president Assad, al dan niet met hulp van Poetins luchtmacht, terugslaat en een bombardement uitvoert op Turkije staan we voor een akelig dilemma. Want als Turkije een beroep doet op artikel 5 van het Navo-verdrag (een gewapende aanval tegen een of meerdere leden wordt beschouwd als een aanval tegen allen) zouden we ineens geconfronteerd worden met de vraag of we solidair moeten zijn met bondgenoot Erdogan en hem moeten helpen. Het Navo-lidmaatschap verplicht dan immers tot bijstand. Dat zou Asselborn ‘außerirdisch’ vinden, maar we zitten er maar mooi mee.

Lees ookDit kan Nederland allemaal doen om Erdogan te straffen14 oktober 2019
Heroverwegen, of zoiets

Asselborns redenering kan tegengesproken worden met het argument dat de Turken zélf de oorlog zijn begonnen (en dus, om het in volkenrechtelijk jargon te zeggen: niet het slachtoffer van ‘onuitgelokte agressie’ zijn). Eigenlijk heeft de Europese Unie dat al gezegd door maandag de Turkse invasie te veroordelen. Al is over het woord ‘veroordeling’ nog wel een tijdje gesteggeld. De Britten hadden er moeite mee. Zij vonden dat je een waardevolle bondgenoot niet moet ‘veroordelen’ maar in plaats daarvan in mildere termen je ongenoegen moet uiten. Heroverwegen, of zoiets.

Stef Blok kan bij wijze van spreken een ansichtkaart aan Erdogan sturen met ‘beterschap’. Ook dat is bijstand.

Maar omdat de Britten eigenlijk op weg naar de uitgang zijn en hadden beloofd om niet lastig meer te doen in Europese vergaderingen is ons hun dwarsliggerij verder bespaard gebleven. Maar het geeft wel aan dat het Turkse Navo-lidmaatschap onderhuids een soort immuniteit verschaft, en het antwoord op Erdogans gedrag tempert.

Een tweede argument tegen de vrees van Asselborn is dat hij het Navo-verdrag niet goed heeft geïnterpreteerd. Artikel 5 verplicht tot hulp, maar zegt niet per se wat voor soort. Stef Blok kan bij wijze van spreken een ansichtkaart aan Erdogan sturen met ‘beterschap’. Ook dat is bijstand. De politieke betekenis van zo’n ansichtkaart zou nog tot een kamerdebat kunnen leiden, maar tot het uiteenvallen van de Navo? Nee, dat lijkt me niet waarschijnlijk.

Toch kun je ook in dit opzicht volhouden dat het Turkse lidmaatschap de organisatie gijzelt. Jens Stoltenberg, de brave Noor die secretaris-generaal van de alliantie is (en volgens velen weinig meer dan een spreekpop van Washington) heeft Turkije tot ’terughoudendheid’ opgeroepen. Maar hij heeft de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Çavuşoğlu op 8 oktober ook heel beleefd en haast onderdanig meegedeeld dat Turkije ‘legitimate security concerns’ heeft. En op maandag 14 oktober waarschuwde hij de parlementariërs van de Navo-Assemblee zelfs om niet ver te gaan in hun boosheid want ‘Turkije is belangrijk voor de Navo’.

Het bewaren van de eenheid is dus het devies.

Na de mislukte couppoging in juli 2016 moest de Navo het ontgelden. Van de negenhonderd Turkse militairen die een Navo-commandofunctie bekleedden werd een derde teruggeroepen en onder het mom van ’te Atlantisch’ gevangen gezet. Honderden vroegen asiel aan in West-Europa.

In Brussel kampt men nog steeds met lege Turkse bureaus. Daarover wordt zacht en omzichtig gemurmeld: Turkije kan niet gemist worden. Om nog maar te zwijgen over de waardengemeenschap die de Navo zegt te zijn, een alliantie die democratie, vrijheid en de rechtsstaat verdedigt, terwijl er zeker 160.000 burgers werden gearresteerd en 170.000 ambtenaren zijn ontslagen.

gijzeling

Nóg belangrijker is de rol van de Turkse luchtmachtbasis Incirlik, behoorlijk dicht bij de Syrische grens. Daar liggen, net als in bijvoorbeeld ons Brabantse Volkel, enige tientallen atoombommen klaar die door F-16’s afgeworpen kunnen worden.

De bommen zijn Amerikaans, maar Turkse piloten zijn getraind om ze op vijandige doelen te mikken. Zo werd in de Koude Oorlog enerzijds de band met de Navo en de VS gesymboliseerd, en de VS wist zo ook te voorkomen dat landen als Turkije (of Italië en Nederland) aan de bouw van een eigen atoombom begonnen: het was een effectief nonproliferatie-instrument.

Er staat dag en nacht een Nuclear Emergency Support Team van Amerikaanse commando’s klaar om buitenlandse atoomwapens in crises onschadelijk te maken.

Incirlik was, en is, de voorpost van de Navo die het gehele Midden-Oosten bestrijkt, van waaruit tal van westerse operaties werden ondernomen. Maar het was ook de basis waar in juli 2016 de F-16’s opstegen om het Turkse parlement in Ankara onder vuur te nemen en het F-16-personeel zich tegen Ankara keerde. De toenmalige commandant van de basis is als ‘terrorist’ met nog tien andere vijanden van het volk achter de tralies beland.

Er gingen toen in de Amerikaanse politiek al stemmen op om de circa vijftig ‘Turkse’ kernwapens terug te vliegen naar de Verenigde Staten uit vrees dat de winnende Erdogan zich meester van de bommen zou maken. En zeker nadat Erdogan begin september zinspeelde op een eigen Turkse bom, ligt die discussie weer op tafel in de Verenigde Staten.

‘Some countries have missiles with nuclear warheads, not one or two. But (they tell us) we can’t have them. This, I cannot accept,’ zei Erdogan op een massabijeenkomst van zijn AK-partij in de Turkse stad Sivas. Hoewel de atoombommen goed bewaakt zijn en zonder een Amerikaanse code niet gelanceerd kunnen worden, worden ze in de VS toch als kwetsbaar en op zijn minst als een gijzelingsmiddel beschouwd.

Er staat dag en nacht een Nuclear Emergency Support Team (NEST) van Amerikaanse commando’s klaar om buitenlandse atoomwapens in crises onschadelijk te maken. Dat wil zeggen: de bewakers uitschakelen en de atoombommen ontvoeren naar een veilige plek. Dat team was meer voor Pakistaanse avonturen bedoeld dan voor misbruik door een Navo-partner, maar je weet het met Erdogan nooit.

Misschien spookte dat scenario bij Asselborn door het hoofd.