Je kunt veel over Ruud Lubbers zeggen, maar niet dat hij een luie pensionado was in zijn post-premier en post-UNHCR jaren. Eigenlijk was hij zelfs verbazingwekkend actief op nationaal én internationaal niveau. Tot hij me een jaar geleden berichtte dat hij ziek was en zich in Rotterdam terugtrok uit de wereldpolitiek.
Hij hield de VN– rubriek ‘Wereld’ goed bij, en reageerde regelmatig met kritiek en suggesties. Aanvankelijk in plechtige stijl (‘sta mij toe om nog even stil te staan bij…’) en op den duur als ‘vrind’ die zich niet langer corrigerend of meedenkend opstelde, maar geïnteresseerd was in en oplossingen wilde verzinnen voor 21ste eeuwse problemen. Sinds we (Paul Rusman en ik) hem ooit voor VN interviewden over zijn stekelige verhouding met de Duitse bondskanselier Helmuth Kohl en reserves bij de Duitse eenwording, zijn (mede door Duitse rancune) gestrande ambities om Mister Europe te worden, en zijn pogingen om in een vlucht naar voren dan maar oplosser van wereldproblemen te worden, ontstond (ik zeg het met schroom) een gelijkwaardige relatie, waar de oud-premier behoefte had aan een jarenlange dialoog over De Toestand In de Wereld.
Met terugwerkende kracht uit ik dank aan de heer G.B.J. Hiltermann voor de spanwijdte van deze agenda. Die dialoog ging van kernwapens tot De Krim, van fossiele energiebronnen tot armoede of de euro, van het Palestijnse vluchtelingenprobeem tot de NAVO en van smeltende poolkappen tot de nederzettingenpolitiek van ‘Bibi Netanjahoe’ (Benjamin Netanyahu).
Lubbers verzuchtte een hekel te hebben aan leiders die schimpen op het hebben van een visie en lacherig verwijsbriefjes naar de oogarts aanbevelen.
Ik maak me geen illusie dat hij niet veel meer relaties als deze onderhield, en zo een veel bredere waaier aan onderwerpen bestreek die hem engageerden, maar ik heb de indruk dat bij uitstek de internationale politiek hem meer interesseerde dan de gemiddelde Nederlandse premier. Hij verzuchtte een hekel te hebben aan leiders die schimpen op het hebben van een visie en lacherig verwijsbriefjes naar de oogarts aanbevelen, en was er trots op dat hij voor de meeste problemen die hem aan het hart gingen vanuit – of desnoods uitmondend in – een visie, oplossingen aandroeg.
Kernwapens
Op kernwapengebied heeft Ruud Lubbers een spectaculaire draai gemaakt: bijna tien jaar geleden kwam hij tot de conclusie dat de wereldwijde beteugeling ervan (via het Non Proliferatieverdrag) een ijdel streven was gebleken. Het verdrag werd door de grootmachten niet serieus genomen, hij vreesde dat ook terroristen met kernwapens aan de haal konden gaan en hij betwijfelde hun afschrikkingswaarde.
Kortom: hij bekeerde zich via een adviseursrol van Pax tot een voorstander van ‘alle kernwapens de wereld uit,’ en besloot aanvoerder en drijvende kracht te worden achter de Nederlandse Bende van Vier (met Max van der Stoel, Hans van Mierlo en Frits Korthals Altes). Over de Amerikaanse kernwapens op de vliegbasis Volkel, staatsgeheim, ontsnapte hem per ongeluk (?): ‘Ik heb nooit gedacht dat die malle dingen daar nog steeds zouden zijn. Volgens mij absoluut zinloos, onderdeel van een traditie van militair denken.’
Lubbers was blij met het vorig jaar gesloten Verdrag op Verbod van Kernwapens en de Nobelprijs voor de organisatie ICAN die dat verdrag voor elkaar had gekregen. Hij dropte –gedeeltelijk te lezen op website van Pax – een brief aan Michael Gorbatsjov die verried hoe hij terugkeek op de nucleaire toestand in de wereld en de verantwoordelijkheid van de VS: ‘Sadly enough, Mikhail, I am aware that, when it comes to ‘Global Zero Nuclear,’ Reykjavik – however promising it was – contributed more to an ongoing US supremacy on nuclear power than it did to Global Zero.’
Onvermoeibaar werkte hij aan grootse plannen om de splijtstofcyclus uit handen van staten te trekken en onder internationaal beheer te brengen.
‘Nuclear power’ was voor Lubbers een breed begrip: onvermoeibaar werkte hij aan grootse plannen om de splijtstofcyclus uit handen van staten te trekken en onder internationaal beheer te brengen, in blauwdrukken die doen herinneren aan de ideeën van de Amerikaanse minister Bernard Baruch uit de oertijd van de Koude Oorlog om het atoom buiten de militaire sfeer te houden, toen de wereld ook onveilig maar nog wel overzichtelijk was.
Dat lijkt nu bijna naïef, maar weerhield Lubbers er niet van te blijven pleiten voor creatie van mondiale publieke goederen, bovennationaal dus, want als iemand de laatste hoop op de afgesleten woorden global governance verpersoonlijkte was hij het wel. Het vluchtelingenprobleem, klimaatverandering, veiligheid, uitputting van grondstoffen, dat waren geen nationale vraagstukken meer maar globale kwesties en Lubbers zag het als een dure plicht voor ‘elder statesmen’ om 24/7 achter de schermen te consulteren, lobbyen en rampen te voorkomen.
Vele Ashes
‘Ik bel Ash wel even,’ als hij even iets wilde weten over het Amerikaanse raketschild, en dan doelde hij op de voormalige defensieminister Ashton Carter die hij als vriend had overgehouden aan sessies met The Elders, het onafhankelijke gezelschap van regeringsleiders en ministers in ruste die over wereldproblemen nadenken en oplossen.
Hij kende vele Ashes: Kofi Annan, Martti Ahtisaari, Nelson Mandela, Mary Robinson, Gro Harlem Brundtand, Jimmy Carter, Desmond Tutu, de Chinese minister van buitenlandse zaken Li Zhaoxing, ex-VN diplomaat Lakhdar Brahimi, ‘natuurlijk’ Michael Gorbatsjov, voor elk probleem wel iemand in de oneindige Rolodex. Netwerker Ruud Lubbers was ook lid van het European Leadership Network, een denktank van oud-politici en –diplomaten die vooral veiligheidsproblemen in Europa (maar dan van Vancouver tot Wladiwostok) volgt, erover confereert en er achter de schermen over backchannelt naar huidige regeringsleiders. In dergelijke circuits, die je ook wel de zelfbenoemde Raad van States van de wereld zou kunnen noemen, voelde ‘HIM’, zoals hij per email aangeschreven werd, zich als een vis in het water.
Een prangend probleem waar Ruud Lubbers via zijn UNHCR-(vluchtelingen)baan steeds meer mee worstelde was het Palestijnse vraagstuk. Omdat hij nog altijd een CDA-coryfee was maakte hij zich zorgen om de harde opstelling van partijgenoten als Hans van den Broek en Maxime Verhagen (en later VVD-minister van buitenlandse zaken Uri Rosenthal) en pijnigde zich de hersens hoe hij – ziende hoe CDA-genoot Dries van Agt vanuit Berg en Dal een kansloze strijd voerde om de partijkoers radicaal te verleggen – achter de schermen het CDA op één lijn kon krijgen.
Gevestigde partijcoryfeeën, hun namen vielen hierboven al, waren mild uitgedrukt niet geneigd de Israëlische nederzettingenpolitiek openlijk te veroordelen of het woord ‘bezetting’ in de mond te nemen, en Lubbers vond dat onhoudbaar want immoreel. Maar hij begreep dat dat omzichtig en dus Lubberiaans moest gebeuren, want hij wilde niet in de hoek komen waar Van Agt, of erger Gretta Duisenberg, waren beland, ‘want dan kan ik het wel schudden,’ luidde zijn diagnose.
Ook met minder aansprekende, maar in zijn ogen uiterst belangrijke, zaken bleef Lubbers zich bemoeien. Een keer in de pakweg twintig jaar doet zich de kans voor dat Nederland mag aanschuiven als lid van de VN-Veiligheidsraad. Je kunt daar dan even op de eerste rij meebeslissen over internationale affaires. En ook al breekt de VN nu niet echt potten, andere landen weten je te vinden en het kan voor Nederland ook nationaal (denk aan de MH-17) van belang zijn om dicht bij het vuur te zitten als er over sancties of VN-missies onderhandeld wordt. In 2017-18 deed zich weer zo’n kans voor. Concurrent Zweden viel af, maar in een patstelling kwamen Nederland en Italië overeen de eindstemming niet af te wachten en het lidmaatschap Salomonsgewijs te verdelen: elk een jaar.
Prompt ging Ruud Lubbers aan de slag om van deze trouvaille van minister Bert Koenders een totaaloplossing te ontwerpen: het FYRA-dossier, de eurocrisis, de dreigende machtsalliantie Frankrijk-Duitsland na de Brexit, de onbeheersbare vluchtelingenstroom uit Noord-Afrika, de energierijkdom van een chaotisch land als Libië en de behoeftigheid aan gas in de EU, alles kon in een vruchtbare tandem Nederland-Italië opgelost worden.
Meedenken, ook mondiaal.
Je reactie wordt geplaatst zodra deze is goedgekeurd. Je reactie is geplaatst.