Dit zijn de linkse YouTubers die tegenwicht geven aan extreem-rechts

YouTube faciliteert extreem-rechtse radicalisering. Dat werd onder andere aangetoond in een onderzoek eerder dit jaar door de Volkskrant en De Correspondent dat de radicalisering op het sociale videoplatform in kaart brengt. De radicalisering van rechts blijkt veel omvangrijker dan aan de linkerkant en met enkele muisklikken kun je van een ‘neutrale’ voorpagina terechtkomen op de plaatsen van YouTube waar klimaatontkenners, homo- en transfoben, racisten, antisemieten en vrouwenhaters hun dagelijks brood verdienen met het publiceren van talloze uren aan beeldmateriaal.

Uit frustratie met de aanhoudende populariteit van extreem-rechts op YouTube nemen steeds meer linkse videomakers nu het heft in eigen handen. Ze wenden zich rechtstreeks tot populaire, rechtse YouTubers om de radicalisering van hun (jonge) kijkers tegen te gaan en er alternatieve ideeën tegenover te zetten. Ze proberen YouTube terug te veroveren op de rechtse radicalen die ermee aan de haal gingen.

BreadTube is geen officieel collectief, er zit ook geen organisatie achter: het is vooral een nuttige term om de populaire beweging te vatten.

Deze linkse YouTubers hebben de naam ‘BreadTube’ gekregen, een socialistische woordgrap die verwijst naar het boek The Conquest of Bread uit 1892 van de Russische anarchocommunistische schrijver Peter Kropotkin. In het boek is ‘brood veroveren’ een metafoor voor opeisen wat noodzakelijk is voor een waardig en zeker bestaan.

Veel van de eerste fans van linkse YouTubers waren anarchisten. Wie van hen als eerste de term ‘BreadTube’ gebruikte is onduidelijk, anarchistisch is het in ieder geval niet meer. BreadTube is geen officieel collectief, er zit ook geen organisatie achter: het is vooral een nuttige term om de populaire beweging te vatten.

The Alt-Right Playbook

Ian Danskin hoort erbij. Op zijn kanaal Innuendo Studios maakt hij voor zijn 200 duizend abonnees video’s over politiek, filosofie en popcultuur, vooral games. Vorig jaar begon hij aan een videoreeks getiteld ‘The Alt-Right Playbook’, waarin hij stapsgewijs de overtuigingen, strategieën en retorische valkuilen van politiek rechts uiteenzet, uitgebeeld door aandoenlijke, simpele tekenfiguurtjes op een grijze achtergrond.

In ‘Death of A Euphemism’ legt hij bijvoorbeeld uit hoe Trumps racistische opvattingen en beleid niet per se nieuw zijn, het was voorheen alleen niet aanvaardbaar om ermee te koop te lopen. Dat Trump zo open over ‘verkrachters en moordenaars’ uit ‘shithole countries’ kan spreken, geeft aan dat die uitspraken genoeg draagvlak hebben gevonden in de Amerikaanse samenleving.

‘Ik heb niet zulke concrete doelstellingen als “ont-radicaliseer fascisten” of “bekeer mensen naar links”, maar ik hoop een klein beetje dat dat wel gebeurt,’ zegt Danskin via de mail. ‘Met “The Alt-Right Playbook” probeer ik hoofdzakelijk complexe politieke problemen te begrijpen en te delen wat ik gaandeweg leer. Hopelijk heb ik aan het eind wat oplossingen, en maakt mijn publiek daar vervolgens gebruik van.’

Lange, redelijke uitleg blijft minder goed hangen dan een (foute) soundbite.

‘The Alt-Right Playbook’ is duidelijk didactisch van aard. In zijn video ‘Never Play Defense’ plaatst Danskin president Reagans adagium ‘if you’re explaining, you’re losing’ in een digitale context: hoe aantrekkelijk het ook is om netjes met een internettrol in discussie te gaan, je punten keurig op een rijtje te zetten en te onderbouwen met bronnen, wat een oppervlakkige kijker vooral ziet, is een hoop twijfel en tegengeluid op jouw standpunt – ongeacht hoe ongeïnformeerd of overduidelijk onoprecht je tegenstander ook is. Bovendien ga je de ander toch nooit overtuigen, meent Danksin: internetdiscussies zijn voor de bühne. Wat telt is wie er krachtig en vastberaden overkomt, niet wie er gelijk heeft. Lange, redelijke uitleg blijft minder goed hangen dan een (foute) soundbite.

Theatraal jasje

BreadTubers zijn zich bewust van het stoffige, pedante imago van links. Sommige videomakers gieten de theorie daarom in een theatraal jasje. In haar video ‘The Left’ voert ContraPoints – echte naam Natalie Wynn – twee sprekers op, elk gespeeld door Wynn zelf. De eerste is een fascist, zeker van zijn zaak, de dreiging van een omvolkt en verwoest Avondland kraakhelder en met passie formulerend. Daarna speelt ze een linkse activist, een ongemakkelijk figuur verkleed als mens-kat, inclusief oortjes, die door de piepende feedback van de microfoon heen van wal steekt over de metafysische opvattingen van Hegel.

Wynn filmt lange monologen over onderwerpen als Jordan Peterson en incels – jongemannen die nog geen seks hebben gehad en bijeenkomen op forums en sociale media om daar vrouwen de schuld te geven van alles wat hen dwarszit. Onderwerpen die jonge, rechtse mensen bezighouden. Maar ze is in de eerste plaats meelevend en begripvol ten aanzien van de redenen die haar potentiële (radicaal-)rechtse kijkers hebben voor hun hatelijke opvattingen. Badend in pastelkleurig licht, gekleed in barokke kostuums en gewapend met humor haalt ze de scherpe randjes van haar onderwerpen en fleurt ze de filosofische theorie op waarmee ze haar argumenten staaft.

Grappig en onverwacht

Naast gevoel voor humor is filosofische onderbouwing een belangrijk kenmerk van BreadTubers. Voor ‘The Alt-Right Playbook’ maakt Danskin aparte video’s om zijn theoretisch kader en terminologie uit te leggen.

De Britse YouTuber Oliver Thorn heeft er onder de naam ‘Philosophy Tube’ zijn handelsmerk van gemaakt. Met zijn theaterachtergrond gaat hij verder in de aankleding dan Wynn en Danskin: in ‘Abortion & Ben Shapiro’ verruilt hij zijn deftige Britse accent om een parodie te spelen op de Amerikaanse rechtse opiniemaker Ben Shapiro.

Om de drogredenen achter diens stellingname tegen abortus te ontleden, speelt hij een denkbeeldig scenario uit waarin hij gedrogeerd en ontvoerd wordt door een liefhebber van klassieke vioolmuziek (weer Thorn, smetteloos in pak), die het Shapiro-type via een bloedtransfusie verbindt aan een fenomenale vioolspeler die bijna sterft aan nierfalen.

Als ‘Shapiro’ zoveel waarde hecht aan het behoud van leven, legt Thorn zichzelf voor, dan zal hij zijn eigen vrijheid en lichaam zoveel mogelijk opgeven om de vioolspeler/foetus in leven te houden. Het is even vergezocht als grappig en onverwacht.

FUCKING AQUAMAN?!

Als een van de populairste rechtse YouTubers passeert Ben Shapiro vaak de revue op BreadTube. Shapiro is hoofdredacteur van de website Daily Wire en eigenaar van twee populaire YouTube-kanalen met video’s met sensationele titels als ‘Ben Shapiro VERWOEST transgenderisme’.

Maar zijn argumenten zijn niet altijd even steekhoudend. In zijn video ‘Climate Denial: A Measured Response’ reageert Harris Brewis (‘Hbomberguy’) op Shapiro’s uitspraak dat als het zeeniveau de komende eeuw een paar meters stijgt, mensen gerust hun huizen kunnen verkopen en verhuizen, niks aan het handje.

Na een korte zoom op het zelfvoldane gezicht van Shapiro verspringt het beeld naar het bloemenbehang van Brewis’ lege studio. Plots knalt er een hakbijl door de achterwand. Kreunend en brullend hakt Brewis met meerdere klappen een gat, waar hij zijn hoofd doorheen steekt als Jack Nicholson in The Shining. Hij schreeuwt recht in de camera: ‘één klein probleempje: HUN HUIZEN VERKOPEN AAN WIE, BEN? FUCKING AQUAMAN?!’

‘ANTI-MANNEN SEKSISME’

De humor, theoretische onderbouwing en mooie aankleding overtuigen en werken aanstekelijk, maar kosten meer tijd en moeite om te maken dan de video’s van veel rechtse YouTubers, die vaak stuurloos praten tegen de camera over de complotten van denkbeeldige vijanden van de zogenaamd superieure, witte, westerse samenleving.

‘Het is lastig om je publiek te overtuigen met een argument dat niet klopt. Dus moet rechts YouTube steeds opnieuw hetzelfde handjevol argumenten gebruiken om mensen te blijven boeien.’

Danskin: ‘De anti-Social Justice Warriors YouTube-industrie overtreft ons op verschillende vlakken. Ze zijn met meer. Ze maken hun video’s sneller en ze hebben meer abonnees. Ze maken zoveel video’s omdat hun argumenten slecht zijn en hun retoriek tegenstrijdig. Ze moeten daarom veel hebben van hun houding: ze presenteren zichzelf als extreem zelfverzekerd, ze minachten links en bespotten iedereen die zelfs maar overweegt om het met ze oneens te zijn. Maar het is lastig om je publiek te overtuigen met een argument dat niet klopt. Dus moeten ze steeds opnieuw hetzelfde handjevol argumenten gebruiken om mensen te blijven boeien.’

Neem het kanaal van (voormalig) televisiepresentator Robert Jensen: elke week publiceert hij pak ’m beet vijf video’s van tien minuten tot een uur waarin hij zichzelf positioneert als verteller van de door de mainstream media onderdrukte waarheid, maar vooral selectief met feiten omgaat en zijn tegenstanders zwartmaakt. In een video over ‘ANTI-MANNEN SEKSISME’ legt hij een hysterisch geanimeerde Femke Halsema woorden in de mond over een zogenaamde groene agenda, die hij vervolgens zelf weer kan afdoen als verdachte onzin.

Als ervaren mediapersoonlijkheid is het voor Jensen ongetwijfeld een koud kunstje om een half uur vol te praten, en elke video trekt tienduizenden zo niet honderdduizenden kijkers. Een YouTuber als Danskin brengt hooguit eens per maand een video uit. Het is de keerzijde van zorgvuldigheid en nuance, en een van de redenen dat radicaal-rechts zo gedijt op YouTube. Hoe meer video’s je kan uitbrengen, des te meer advertentie-inkomsten kun je binnenhalen en des te minder ben je afhankelijk van crowdfunding en sponsors.

In Nederland is links YouTube marginaal. Cherry Baguette, met haar ontledingen van de standpunten van Baudet en Wilders, of Oscar en de Anticapitalista Podcast, die onlangs een weerlegging van een video van Jensen publiceerde, trekken hooguit enkele honderden views. Jensen trekt er wekelijks tien-, soms wel honderdduizenden.

‘Why is “LeftTube” so white?’

Is het voor BreadTubers niet een valkuil om de hele tijd in te gaan op rechtse YouTubers en hen zo eigenlijk constant het gesprek te laten domineren?

‘Dat ligt… ingewikkeld,’ antwoordt Danskin. ‘Het is waar dat het gesprek zo eerder vanuit hun frame wordt gevoerd dan vanuit dat van de BreadTubers, en mijn onderzoek voor the Alt-Right Playbook impliceert dat dat gunstiger uitpakt voor hen dan voor ons. Persoonlijk maak ik er een punt om rechtse ideologie aan te kaarten zónder namen te noemen. Ik herhaal rechtse argumenten pas als ik er een raamwerk omheen heb gebouwd dat aantoont dat ze duidelijk onwaar zijn. Maar zelfs dan heb ik het zelden over links op zich. Dat is een probleem, maar er zijn redenen voor.’

‘Waarom zitten we over nazi’s te debatteren? Waarom zitten we gesprekken te voeren over waarom genocide niet oké is?’

In haar video ‘Why is “LeftTube” so white?’ neemt YouTuber Kat Blaque geen genoegen met dit soort verklaringen. ‘Waarom zitten we over nazi’s te debatteren? Waarom zitten we gesprekken te voeren over waarom genocide niet oké is? Waarom moeten we hierover discussiëren? Waarom kunnen we niet gewoon naar een mens van kleur luisteren die zegt “wit-nationalistische retoriek is gewelddadig” en dat fucking geloven?’

Langer relevant

Maar ook al is BreadTube structureel in het nadeel, het lijkt sneller te groeien dan rechts YouTube.

Bernhard Rieder doet onderzoek naar de geschiedenis en politiek van algoritmen en software, onder andere aan de Universiteit van Amsterdam en bij het Digital Methods Initiative (DMI). Het eerdergenoemde onderzoek van De Correspondent en de Volkskrant is uitgevoerd met de data tools die hij met het DMI ontwikkelde.

‘Oudere rechtse kanalen bestaan al een tijdje. Ze hebben tijd gehad om een publiek te vergaren,’ verklaart Rieder. ‘En ze hebben pijplijnen waardoor nieuwe kijkers binnenkomen, zoals Gamergate.’ Gamergate is een digitale beweging van mensen die vrouwen, etnische minderheden en LHBTQ’ers uit de gamecultuur proberen te weren. ‘De BreadTubers zijn pioniers op het platform, maar er komt nu steeds meer aandacht voor linkse dingen. Gestaag ontstaat er een publiek dat groot genoeg is om kanalen in stand te houden met advertentie-inkomsten en donaties. Dat zal links YouTube een geduchte concurrent maken.’

‘Links YouTube heeft één groot voordeel tegenover rechts: ze maken geen troep. Ze zijn niet constant kwaad en bitter.’

Volgens Rieder is het zelfs waarschijnlijk dat de aanbevelingsalgoritmes van YouTube zich zullen aanpassen aan het minder regelmatige publicatieschema van linkse YouTubers. ‘De video’s van ContraPoints verschijnen niet zo vaak, maar trekken wel veel meer kijkers dan dat ze abonnees heeft. De algoritmen van YouTube zijn niet lineair. Als zij herkennen dat ContraPoints consequent succes heeft met minder video’s, passen ze de aanbevelingen daaromheen aan. Bovendien heeft links YouTube één groot voordeel tegenover rechts: ze maken geen troep. Ze zijn niet constant kwaad en bitter.’

Vanwege de hogere kwaliteit van hun video’s en sterkere argumenten blijven ze ook langer relevant. ‘Ja, Ben Shapiro publiceert veel meer video’s, maar als je het totaal aantal views op zijn kanaal vergelijkt met dat van ContraPoints, zie je dat zij niet ver achterblijft. En haar video’s zijn ook nog eens stukken langer, dus brengen kijkers in totaal een stuk langer met die video’s door.’

‘Ik weet niet hoeveel er klopt van de cijfers,’ zegt Danskin. ‘Maar als ze kloppen, bevestigt dat het vermoeden dat ik al een tijdje heb: BreadTube groeit terwijl conservatief YouTube z’n plafond heeft bereikt.’