<div class="lead">Lies Noordendorp weet het zeker: ze wil geen 86 worden. ‘Je bent of te vroeg of te laat. Tja, dan ben ik liever te vroeg.’</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>‘Ik ben een treuzel met eten en drinken, dus nu zit ik hier elke ochtend te oefenen om 200 cc thee achter elkaar naar binnen te werken.’ </p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Lies Noordendorp zit in een grote zwarte stoel naast de piano, opgesteld in een hoek van de kamer, uit het zicht van pottenkijkers van buiten. Ter illustratie neemt ze kleine slokjes lauwe thee, snel achter elkaar. ‘De eerste keer kwam die thee terug hoor,’ vertelt ze lachend. ‘Maar inmiddels ben ik eraan gewend, het gaat steeds beter.’ Nog een week en dan zal Lies niet langer oefenen met thee, maar een drankje met dodelijke stoffen, vermengd met een beetje limo­nadesiroop, opdrinken. ‘Het is vies spul hoor, ik heb het al geproefd.’</p>
<p>Lies praat zakelijk en strijdlustig over haar doodswens en voorbereidingen. ‘Doodgaan erg? Welnee, ik ga in die stoel zitten en ik hoop dat ik die rotzooi naar binnen krijg. Als je dat hebt ingenomen, val je na een kwartier, half uur in slaap. Dan gaat dat spul door je lichaam spoken en overlijd je. Mits ze je lang genoeg laten liggen natuurlijk. Als mijn dochter te vroeg komt en de dokter waarschuwt, heb ik een probleem.’</p>
<p>Als ze haar gasten van koffie en koekjes heeft voorzien, steekt ze van wal. ‘Sterven, dat is toch potverdomme een mensenrecht?’ Met een klap zet ze haar kopje Senseo op tafel. ‘Ik vind het allereerste mensenrecht het recht op zelfbeschikking. Tegenstanders zeggen: het leven is een gift van God. Ben je bedonderd, jij bent gewoon het gevolg van een basale handeling van jouw ouders. Niets minder, maar ook beslist niets meer.’ Lies steekt een vermanend vingertje de lucht in.</p>
<p>‘Men moet leren accepteren dat mensen zeggen: mijn leven is voltooid. Maar dat wordt hier niet gerespecteerd. Dus moet je stiekem allerlei kronkelwegen bewandelen om aan medicamenten te komen.’ Lies las de methode voor zelfdoding in het boek <i>Uitweg</i> van Boudewijn Chabot, de medicatie vond ze op internet. ‘Als je eenmaal weet wat je moet hebben, is het helemaal niet moeilijk.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>Lies is niet ziek, ze woont nog in haar eigen huis en rijdt zelfs auto</p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Meer dan twintig jaar geleden pleitte rechtsgeleerde Huib Drion voor een middel waarmee ouderen die hun leven wilden beëindigen, dat op een humane manier konden doen. De pil van Drion of laatste-wil-pil is er nog niet. Terwijl het debat voortwoedt, bereiden ouderen die hun leven voltooid achten zich voor op hun vrijwillige dood, zonder professionele hulp. Sommigen hebben de medicijnen al in huis, de datum al bepaald. Voor anderen is de voorbereiding vooral een geruststelling. Zij willen niet door de aftakeling worden overvallen en zich ervan verzekeren dat ze, als het zover is, zelf uit het leven kunnen stappen.</p>
<p><b>Tussen de mummels</b></p>
<p>Lies is niet ziek, ze woont nog in haar eigen huis, doet zelf haar boodschappen en rijdt zelfs nog auto. Ze leest de krant, windt zich op over de discussies bij <i>Pauw &#038; Witteman</i> en geniet van de bezoekjes aan haar dochter. Maar, zo stelt ze: ‘Mijn leven is klaar. Natuurlijk vind ik het nog leuk als mijn poes me kopjes komt geven. Maar er komt niets meer bij, het wordt alleen maar minder.’ Haar echtgenoot is jaren geleden overleden, ook haar vrienden zijn bijna allemaal dood. Toch is het niet zozeer de eenzaamheid, maar het vooruitzicht op aftakeling dat Lies tot haar besluit heeft gebracht. ‘Ik wil niet terechtkomen in zo’n bejaardentehuis, duimen draaien tussen die mummels. De kans bestaat dat ik alzheimer of een beroerte krijg en volkomen afhankelijk word. Die ontluistering wil ik niet.’</p>
<p>Maar als het nog niet zover is, waarom zou je dan al gaan? ‘Je bent of te vroeg of te laat,’ werpt Lies tegen. Ze gooit haar handen in de lucht: ‘Tja, dan ben ik liever te vroeg.’ Boven­dien voelt ze wel degelijk de beperkingen van het ouder worden. ‘Ik heb constant een fluittoon in mijn oren, pianospelen kan niet meer. Schaken gaat ook niet meer zoals vroeger, het lijkt wel of er karnemelkse pap in mijn kop zit. Ik merk dat ik vergeetachtig en bibberig word. Bestel ik een kop koffie bij McDonald’s en verdorie die koffie valt uit mijn fikken. Dan denk ik: stoppen, je moet ermee stoppen.’</p>
<p>Het flesje in de ijskast is voor Lies dan ook niet slechts een geruststelling, Ze heeft haar dood minutieus voorbereid. Elke dag loopt ze haar ‘todolijst’ door, de verklaring voor schouwarts en politie liggen klaar, verzekeringen, lidmaatschappen en contributies aan liefdadigheidsinstellingen zijn opgezegd. De afscheidsbrieven – poes Roek krijgt zijn eigen brief – zijn uitgeprint.</p>
</p></div>
<figure id="post-36037 media-36037" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2013/06/2fb5183d-2f32-4187-88b2-0d27fc9fd7bf_lies21.jpg" alt="Lies plant haar dood minutieus. Foto: Wouter Jansen" /><figcaption>Lies plant haar dood minutieus. Foto: Wouter Jansen</figcaption></figure>
<div class="wpg-element paragraph">
<p><b>Gezellig is anders</b></p>
<p>Na Drion is het niet stil geworden. Een groeiende groep voorvechters eist het recht op waardig sterven, ongeacht of iemand uitzichtloos lijdt of gewoon klaar is met leven. Hulp bij zelfdoding aan ouderen die gezond maar levensmoe zijn, moet uit het Wetboek van Strafrecht, stellen de leden van de initiatiefgroep Uit Vrije Wil. Het burgerinitiatief Vol­tooid Leven kreeg 117.000 steunbetuigingen, die bij de Kamer werden ingediend. De meningen in de samenleving zijn sterk verdeeld. Voorstanders wijzen op zelfbeschikking en het recht om waardig te sterven. Tegen­standers wijzen erop dat er iets aan de eenzaamheid van ouderen moet worden gedaan. Dat zou de wens om uit het leven te stappen wegnemen.</p>
<p>Lies wacht de uitkomst van het debat niet af. En dus zal ze alleen sterven. Wel heeft ze uitvoerig met haar dochter en diens vriend over haar doodswens gesproken. ‘Ze waren mordicus tegen. “Je rijdt nog als een kerel in die auto van je,” zeiden ze. Maar langzamerhand draaien ze wel bij, heb ik het idee.’ Om te voorkomen dat haar dochter en partner problemen met justitie krijgen, heeft Lies afgesproken dat zij er niet bij zullen zijn. ‘Ik heb tegen ze gezegd: als jullie die avond komen, om pak ’m beet zeven uur, dan neem je de kat mee – dat zal me moeilijk vallen – en dan nemen we afscheid. Jullie doen de deur van buiten op slot, dan hoef ik daar niets meer aan te doen. Daarna neem ik de rotzooi in. Ja, in mijn eentje. Gezellig is anders.’</p>
<p><b>Psychiater opgetrommeld</b></p>
<p>Maar al is zelfbeschikking een mensenrecht, je bent niet alleen op de wereld. De dochter van Lies blijkt zich niet neer te leggen bij haar moeders doodswens, blijkt enkele dagen na ons bezoek. Lies: ‘Ze is naar de huisarts geweest. Hij heeft een psychiater opgetrommeld om te kijken of ik wel bij mijn verstand ben.’ Ze lacht smakelijk. ‘Nou, dat is helemaal in orde.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>&#8216;Ik wil ermee stoppen, punt&#8217;</p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Hoewel ze nog altijd monter is, hebben de oplopende spanningen van de afgelopen dagen Lies niet onberoerd gelaten. ‘Mijn dochter wil niet dat ik uit het leven stap, ze heeft het gevoel dat ik haar in de steek laat. En ze geeft aan het niet alleen aan te kunnen. Ze is bang, gewoon bang. Dat is natuurlijk heel vervelend, een enorm dilemma. Dan moet je gaan afwegen; wiens belang is het grootst? Hen­riette heeft het belang dat ik het niet doe. Maar ik wil ermee stoppen, punt. Het is natuurlijk altijd beter als het met goedkeuring gaat. Maar als dat niet kan, doe ik het gewoon <i>one night</i> stiekem.’</p>
<p>Later die week ontvang ik een e-mail: ‘De stressvolle gebeurtenissen van de laatste dagen met psychiater etc. moet ik eerst eens even goed verwerken. Ik moet eerst alles weer helder op een rijtje hebben. Ik zie daarom voorlopig af van mijn voornemen tot zelfdoding.’ </p>
<p>Daarna wordt het stil. E-mails blijven onbeantwoord, de telefoonlijn blijkt afgesloten.</p>
<p>Twee weken na de geplande datum blijkt Lies alsnog een eind aan haar leven te hebben gemaakt. Stiekem. Dochter Henriette kwam Lies samen met haar vriend zoals elke zondag ophalen om te gaan eten. ‘We kwamen aan bij het huis en ik zag de kat al zitten. Ik dacht meteen: dat ziet er raar uit, die zat op een andere plek dan normaal gesproken. En mijn moeder deed niet open. Dan kijk je door het raam en dan zie je dat het anders is dan normaal. Dan weet je, oké, het is zover. Ze heeft het gedaan.’</p>
<p>Henriette vond haar moeder in haar zwarte stoel. ‘Ze zat gewoon te glimlachen, tevreden. Ze had bereikt wat ze wou bereiken.’</p>
<p>Henriette is blij dat haar moeder er vredig bij lag, maar vrede met de gang van zaken heeft ze niet. De spanningen en stress die de zelfdoding van haar moeder met zich meebrachten zijn een enorme belasting geweest. ‘Het ergste vond ik dat je niet wist of het goed zou gaan. Hoe weet je dat de medicijnen hun werk doen? En hoe zou ik moeten weten of ze echt dood was? Bij elke instantie waar we voor hulp aanklopten, kreeg ik nul op het rekest. Zoals abortus vroeger ging, zo gaat dit ook.’</p>
<p>Lies zei het zelf al: ‘Dan denk je dat je alles goed geregeld hebt. Laat aan het volk in den lande weten hoe rommelig het kan gaan.’</p>
</p></div>
<figure id="post-36037 media-36037" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2013/06/f1a7deb4-ccdc-4173-82f4-8a868d7a587b_lies31.jpg" alt="Foto: Wouter Jansen" /><figcaption>Foto: Wouter Jansen</figcaption></figure>
<div class="wpg-element paragraph">
<p><i>Dit verhaal is onderdeel van ‘Emancipatie van de dood’, een fotojournalistiek project van Eefje Blankevoort en Wouter Jansen over het zelfverkozen levenseinde. De website van dit project kunt u <a href="https://dood.nu/#Start" class="normal" title="https://dood.nu/#Start">hier</a> bekijken. Wilt u ook uw verhaal vertellen? Neem dan contact op via laatstewil@dood.nu </i></p>
</p></div>
