<div class="lead">
<p>Menig Brexiteer liet zich meeslepen door de woorden van UKIP-leider Nigel Farage. Zo slaagde hij daarin.</p>
</div>
<p>&#8216;Ik hoop dat deze overwinning dit walgelijke project doet ineenstorten, en laten we korte metten maken met de vlag, de hymne, Brussel en alles wat verkeerd is gegaan. Laat 23 juni de geschiedenis ingaan als onze onafhankelijkheidsdag.&#8217; Apetrots was Nigel Farage vrijdagochtend na het Britse referendum over uittreding uit de EU in zijn overwinningsspeech. Maar tegelijkertijd wrong er iets. Hij klonk namelijk niet als de zelfbewuste triomfator die nu zijn winst moest consolideren en vooral moest zorgen om na de klap ook de verliezers achter zich te krijgen. Er was geen sportieve handreiking, geen spoor van verzoening. In plaats daarvan bezigde Farage de ophitsende adrenalinetaal van een generaal vóór de beslissende slag. Als een opgefokte Mel Gibson stelde hij triomfen in het vooruitzicht die al behaald waren. De Britten hádden immers net korte metten gemaakt met de verschrikkingen van die vlag, die hymne, Brussel en alles wat verkeerd was gegaan. Maar de man kon niet anders, want ook de brutaalste populist ontkomt niet aan de drie hoofdwetten van het volksmennen:</p>
<ol>
<li>
<h5>Richt uw pijlen op overzichtelijke, onbetekenende kleinigheden.</h5>
</li>
</ol>
<p>Een vlag die niemand in de weg zit, de twaalf sterren wapperen immers niet in plaats van, maar naast ieders nationale vlag, wat doet zo’n ding er nou werkelijk toe? En die brave, bijna tweehonderd jaar oude &#8216;Ode an die Freude&#8217;, gecomponeerd door de goedbedoelende romantische idealist Ludwig van Beethoven. Wie kan daar nou werkelijk tegen zijn? En waarom zou je? Ook dat ding staat immers niemands eigen volkslied in de weg. Sterker nog, Als Engelsman zingt Farage al zijn leven lang andermans volkslied. Anders dan Schotland en Wales heeft Engeland geen eigen nationale hymne, maar leent het het &#8216;God save the Queen&#8217; van een andere Unie, het United Kingdom.</p>
<p>Juist in hun grenzeloze onbenulligheid schuilt de waarde van zulke zaken voor de volksmenner. Het kost niks om ertegen uit te varen, terwijl die felle woordenarij op anderen wel de indruk maakt dat je een ferm standpunt inneemt. Een standpunt waarbij iedereen zich ook gemakkelijk bij kan aansluiten. Zo krijgt je bange, slecht geïnformeerde ontevredenen gemakkelijk aan je zij.</p>
<ol start="2">
<li>
<h5>Hul u in vaagheid. Maak verdacht, maar maak nooit duidelijk wat de verdenking precies behelst en op wie hij precies gericht is.</h5>
</li>
</ol>
<p>Ongrijpbaarheid is het wapen van de volksmennende populist, en Farage is er een meester in. Geen hond die echt kan uitleggen wat dat met zoveel verachting uitgesproken &#8216;Brussel&#8217; precies behelst. Maar dat hoeft ook niet, want bij zoveel vanzelfspreken dédain durft toch niemand om uitleg te vragen, bang dat ie de enige sufferd is die niet op de hoogte blijkt. Vaagheid geeft een begrip als &#8216;Brussel&#8217; ook een onheilige, samenzweringachtige allure. Een schijn van vuige geheimhouderij, van cynische machinaties tegen de eerzame burger. Zo past Brussel perfect in het rijtje &#8216;elite&#8217;, &#8216;Bilderberg&#8217;, &#8216;grachtengordel&#8217; en zo verder naar het het in de sociale media populaire &#8216;landverraders&#8217; en, een handvol decennia geleden &#8216;vrijmetselaars&#8217;, &#8216;bolsjewistische agenten&#8217; en &#8216;joodse plutocraten&#8217;.</p>
<ol start="3">
<li>
<h5>Zorg dat je niets hoeft te leveren en nergens op afgerekend kunt worden. Doe daarom nooit concrete beloften, maar stel steeds een nieuwe overwinning op korte termijn in het vooruitzicht.</h5>
</li>
</ol>
<p>Elke volksmenner belooft gouden bergen, maar niet één van hen weet waar dat goud vandaan moet komen. Daadwerkelijk leveren behoort niet tot het takenpakket, ook niet tot dat van Farage. Een dag of tien voor 23 juni verklaarde hij openlijk geen flauw idee te hebben wat de gevolgen zouden zijn als Groot-Brittannië uit de EU trad, en dat hem dat ook niet kon schelen. Het ging hem alleen om het winnen van het referendum. Vandaar ook dat Farage opriep om te gaan afrekenen met &#8216;alles wat verkeerd is gegaan&#8217;. Zo kon hij vermijden dat hij wordt afgerekend op de enorme schade die hij nu zelf al aan zijn eigen Verenigd Koninkrijk heeft berokkend. Met de neuzen vooruit achter de leider aan, is het devies, en vooral niet omkijken.</p>
<p>In het algemeen werkt dat goed. Maar het pad van de volksmenner is glibberig; zelfs als je je precies aan de drie hoofdwetten houdt, kan het mislopen. Farage wordt nu verweten dat hij wel degelijk een concrete belofte heeft gedaan én gebroken, namelijk dat de vrijkomende Britse EU-contributie aan de NHS (het unieke Britse stelsel van gratis gezondheidszorg) zou worden besteed. Dat hij zich daarover had uitgesproken, klopt. Ook is waar dat het <em>leave</em>-blok zijn uitspraken had aangegrepen om duchtig reclame te maken, en dat dat vermoedelijk heel wat zorgbehoevende ouderen naar de stembus gejaagd heeft.</p>
<p>Die reclame, heeft Farage nu verklaard, was een &#8216;vergissing&#8217;, wat hem op een storm van kritiek is komen staan. Alleen, de verwijten tegen Farage zelf zijn net zo vals als de inderdaad misleidende reclame van het <em>leave</em>-blok. De man had namelijk echt niets beloofd. Wat hij in een tumultueus <a href="http://www.newstatesman.com/politics/uk/2016/06/watch-evidence-nigel-farage-said-money-sent-eu-should-go-nhs" target="_blank">tv-interview</a> had gezegd, was dat het vele geld dat aan de EU werd afgedragen beter in Groot-Brittannië zelf besteed kon worden. En daaraan voegde hij toe: &#8216;Weet u wat ik mooi zou vinden? Als het dan naar de NHS en het onderwijs ging, en naar huisartsen.&#8217; Dat is geen belofte doen, dat is alleen maar het uiten van een wens.</p>
<p>De arme Brexit-gelovigen schieten daar natuurlijk allemaal niets mee op. Het enige dat zij van Farage voor hun stem krijgen, is zijn hoop dat 23 juni voortaan onafhankelijksheidsdag gaat heten, iets anders heeft hij niet te bieden. <em>Preposterous</em> heet dat in goed Engels. Hondsbrutale flauwekul, zeggen wij.</p>


Rik Smits

Zo word je populist in drie eenvoudige lessen

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips