Op links is een rel uitgebroken. Voor het programma BOOS sprak Tim Hofman met Bob Scholte, de man achter Left Laser. Scholtes stelling: de nadruk op intersectionaliteit heeft de linkse beweging electoraal weinig tot niets opgeleverd. Het interview ontketende een discussie die deze week door progressieve kringen raast.

Want: waar moet het zwaartepunt van het linkse verhaal liggen? Zijn dat identiteit en verschillende vormen van uitsluiting, zoals op basis van gender of ras? Of zijn dat klasse, uitbuiting en de economische strijd? Vrij Nederland ging te rade bij vijf stemmen binnen de linkse beweging.

Bob Scholte (31) van platform Left Laser, communistisch geëngageerd journalist

‘Ik wil even wat verduidelijken. Ik heb heus niet de overtuiging dat er geen enkele vorm van ongelijkheid meer bestaat zodra je het economische systeem verandert, alsof racisme en seksisme dan plotseling verdwijnen. Natuurlijk niet.

‘Intersectionaliteit is een analytische bril. En die bril werkt prima als je wil begrijpen waarom vrouwen van kleur op de werkvloer met een andere vorm van ongelijkheid te maken hebben dan mannelijke werknemers in dezelfde klassepositie. Het ding is alleen: wat heeft links electoraal overgehouden aan intersectionele politiek? Feitelijk niets.

‘Er is een andere manier nodig om werkende mensen op je te laten stemmen’

‘Bij BIJ1 is er niemand over van de eerste generatie. Als het intersectionele verhaal van BIJ1 zo succesvol zou zijn geweest, waarom hebben die honderdduizenden werkende mensen van kleur dan niet op BIJ1 gestemd? Er is een andere manier nodig om werkende mensen, ook mensen van kleur, op je te laten stemmen.

‘Ik hoef geen beroep op intersectionaliteit te doen om te weten dat vrouwen meer onbetaalde arbeid verrichten dan mannen. Dat is een feit. De bril waardoor ik kijk, is een marxistische. Daarbij staan uitbuiting en onderdrukking centraal. Dat kunnen we niet veranderen als we een “Oppression Olympics” met elkaar organiseren. Bij BIJ1 kregen mensen met verschillende beperkingen letterlijk ruzie over de vraag wie er meer spreekrecht verdiende.

‘Mijn vraag is: hoe organiseren we een linkse politiek die weer in staat is om werkende mensen over de hele linie te bereiken? Voor mij begint dat bij het centraal stellen van de gedeelde belangen van uitgebuite en onderdrukte mensen.

‘Binnen een partij kan er bovendien alle ruimte zijn voor leden die vinden dat het antiracisme niet ver genoeg gaat. En er kunnen toch meerdere linkse partijen zijn die op verschillende dingen de nadruk leggen? Laat de beste winnen, zou ik zeggen. En laat ze dan lekker met elkaar in een coalitie gaan.’

Lees ookLees ook het interview met Bob Scholte: ‘Ik draai nergens omheen’25 maart 2026

Devika Partiman (38), sociaal activist en directeur van Stichting Stem Op Een Vrouw

‘Allereerst: wie identificeert zich tegenwoordig nog als “arbeider” of “werkende klasse”? Op een enkele oudere witte man na, dan. De term is historisch geladen en komt 20e-eeuws over.

‘Dat intersectionaliteit niets heeft opgeleverd is onzin. Binnen de “werkende klasse” bestaat allerlei ongelijkheid, zoals de loonkloof tussen mannen en vrouwen. Dankzij intersectionaliteit wordt er onderzoek gedaan naar dit soort verschillen. Zo weten we inmiddels dat niet alleen vrouwen gemiddeld minder betaald krijgen, maar vrouwen van kleur nóg minder.

‘Intersectionaliteit heeft ook een belangrijke bijdrage geleverd aan het succes van de antiracismebewegingen van de afgelopen jaren. Denk aan de excuses voor het slavernijverleden van koning Willem-Alexander, en het grotendeels verdwijnen van Zwarte Piet – iets waar Kick Out Zwarte Piet tien jaar voor heeft gestreden. Verandering kost tijd, en geduld. Je kan dus niet zeggen dat woke “mislukt” is.

‘De beste activisten zijn niet altijd de beste ambtenaren’

‘Wat ik veel in deze discussie terugzie, is dat kleine partijen of personen tot boegbeeld worden gemaakt, en daarmee verantwoordelijk worden gehouden voor het succes van een beweging of een idee. Denk aan Bob die zegt: “Intersectionaliteit werkt niet want kijk maar naar BIJ1.” Zo werkt verandering niet. Sociale bewegingen zijn een ecosysteem waarin iedereen een eigen rol heeft. Een partij als BIJ1 heeft een glazen plafond doorbroken. Bij gevestigde partijen, van PRO tot het CDA, is daardoor veel meer aandacht voor inclusieve taal en het bestrijden van racisme ontstaan.

‘De vraag “Hoe wordt links groot” is de verkeerde, wat mij betreft. Meer macht willen is geen zuiver motief, en je kan mensen niet verenigen door verschillen te negeren. Dit zie je ook in de feministische beweging: er is niet één strijd voor alle vrouwen, niet één boodschap die ons allemaal aanspreekt. Voor zogenaamde werkende mensen is die er ook niet. Dus “het verhaal” vinden voor “de hele arbeidersklasse” is een absurde opgave. Wat wel werkt: representatie. In de politiek is dat niet “een ander verhaal”, maar gaat het om wie het vertelt. Laat verschillende mensen verkiesbaar zijn, en zorg ervoor dat zij in de politiek kunnen blijven. Je spreekt een groep het allerbeste aan als je er zelf ook toe behoort.

‘Tot slot: de persoon die uiteindelijk beleid maakt of doorvoert, is niet dezelfde persoon die onrecht aankaart. De beste activisten zijn niet altijd de beste ambtenaren. Bovendien zijn meningsverschillen binnen jonge politieke bewegingen en partijen als BIJ1 vaak heel gezond. Laat het maar knetteren!’

Dylan van Rijsbergen (51), auteur van De net-niet elite, winnaar van de prijs ‘De Sociologische Bril’

‘De afgelopen tijd is er veel gewonnen en gesproken op het gebied van identiteiten: gender, kleur, geaardheid, neurodivergentie. En dat is goed. Maar om verandering teweeg te brengen, moeten we ons veel bewuster worden van klasse. 37 procent van Nederland is inmiddels hoger opgeleid. Dat is een enorme groep: tussen een fysiotherapeut en iemand die in een groot bedrijf aan de knoppen zit, gaapt een wereld van verschil.

‘Toch zit het fundamentele machtsverschil niet daar. De bovenlaag van de middenklasse voelt zich misschien upper class, maar is dat niet. Het verschil zit tussen werkende mensen en de bezittende mensen.

De ‘net-niet elite’ in het middenmanagement is de handlanger van het grootkapitaal

‘Mijn idee is dan ook dat werkende mensen uit verschillende inkomensschalen zich veel sterker met elkaar verbinden. Deze ‘net-niet elite’ in comfortabele posities in het middenmanagement is feitelijk de handlanger van het grootkapitaal. Ze verdienen veel geld, niet omdat ze zoveel waarde toevoegen, maar omdat ze gehoorzaam zijn: omdat ze andere mensen disciplineren en de boel regelen voor de mensen boven hen.

‘Klasse is, anders dan de meeste identiteiten, niet iets waar we ons nog mee identificeren. Veel hoogopgeleide mensen weten niet eens tot welke klasse ze behoren. Dat bewustzijn ontstaat pas als we ons organiseren, door lid te worden van een vakbond, dankzij instituties die mensen samenbrengen. De tweede belangrijke stap is het herstel van tegenmacht. We zijn iets fundamenteels kwijtgeraakt in de vakbeweging, namelijk het vermogen om effectief te staken, om buiten het parlement om druk te zetten. Ten derde hebben we een helder klassenverhaal nodig, zoals we nu bij Amerikaanse socialisten als Zohran Mamdani zien. Zij wijzen duidelijk een tegenstander aan, de allerrijksten, en verbinden mensen op hun gedeelde machteloosheid tegenover die macht. Dat is precies wat links hier ook nodig heeft.’

Koen de Kooter (21), Bestuurslid ROOD: Socialistische Jongeren

‘Als je een duurzame, massale linkse beweging wil bouwen, heb je transparant leiderschap nodig, geen morele autoriteit op basis van afkomst. Dat zag ik zelf misgaan binnen de pro-Palestijnse studentenbeweging. Het idee heerste dat alleen iemand met een Palestijnse opa mocht zeggen wat het beste was voor Palestina. Cool verhaal, maar ondertussen besliste een klein kliekje hoe er actie werd gevoerd zonder enige verantwoording af te leggen. Dat is gewoon geen democratie, hoe goed bedoeld ook.

Alle onderdrukking heeft dezelfde wortel: het kapitalistische economische systeem

‘Wij bij ROOD geloven natuurlijk in het communisme. Voor ons betekent dat: het opheffen van alle tegenstellingen. Klassen, maar ook kleur, en de tegenstelling tussen witte en zwarte mensen, mannen en vrouwen en iedereen daartussenin. Dat is waar we naartoe werken. Maar wij zijn ook realistisch en snappen dat daartussen een overgangsperiode zit, het socialisme, een proces van generaties waarin ook denkbeelden veranderen. Zelfs de eerste generatie die na het kapitalisme de dienst uitmaakt, sleept nog racistische en seksistische denkbeelden met zich mee. Pas in een echt klasseloze samenleving zullen die hopelijk verdwenen zijn. Spoiler alert: dat gaat niet in één klap gebeuren.

‘Ik geloof dat je het grootste net uitgooit zodra je het over klasse hebt. Alle onderdrukking heeft namelijk dezelfde wortel: het kapitalistische economische systeem. Queeremancipatie, vrouwenemancipatie, antiracisme, wij zien dat niet als losse strijden naast elkaar, maar als integraal onderdeel van de strijd van de arbeidersklasse, en daarmee van de hele mensheid.’

Meike Mantel (25), online journalist BNNVARA, TikTokker en toegepast psycholoog

‘Een zuivere focus op klassenongelijkheid mist iets heel belangrijks: menselijke psychologie. We moeten snappen waar mensen vandaan komen, hoe hun brein werkt en waarom we bepaalde aannames maken. Links heeft veel te weinig aandacht voor de manier waarop groepen en bubbels ontstaan. En dat heb je niet altijd zelf in de hand, hoor. Je brein maakt de hele tijd denkfouten en trekt conclusies zonder dat je dat doorhebt. Dáár moeten we dus actief iets mee gaan doen.

‘In de eerste plaats moeten we daar meer bewustzijn over kweken. Dat kan met campagnes die inzichtelijk maken hoe ons brein werkt. Dat mensen zichzelf leren afvragen: oké, ik denk dit nu, maar klopt dit eigenlijk wel?

‘Als je beter snapt hoe je brein werkt, ontstaat er meer ruimte voor empathie’

‘En ja, als je erachter komt dat je bepaalde vooroordelen hebt, voelt dat in eerste instantie ongemakkelijk. Maar uiteindelijk geeft het je juist meer grip. Als je beter snapt hoe je eigen brein werkt, ontstaat er ook meer ruimte voor empathie.

‘Dát is denk ik de opdracht voor links om weer groot te worden. En dat betekent dat intersectionaliteit onderdeel moet zijn van de klassenstrijd. Niet alleen roepen hoe je economische ongelijkheid gaat aanpakken, maar mensen bij elkaar brengen. Investeer in educatie, in empathie. Leer mensen kritisch naar zichzelf kijken én naar de wereld om hen heen. Als we weer een brede beweging willen worden, moet het niet alleen over ongelijkheid gaan, maar ook over hoe we al die verschillende groepen met elkaar verbinden.’

Gerelateerd

Oliedom

Met een beetje spuug past alles

50 shades of red