<div class="lead">
<p>Wist Rutger Lemm in 2011 veel dat dit interview met Etgar Keret zou leiden tot een heuse documentaire over de Israëlische schrijver. Maar deze week gaan dan toch Lemms &#8216;Etgar Keret: Based on a True Story&#8217; in première. Tijd om het originele gesprek nog eens terug te lezen.</p>
</div>
<p><em>Etgar Keret (Tel Aviv, 1967) is een van Israëls grootste schrijvers. Zijn bundels met korte verhalen worden volgens hemzelf in &#8216;McDonald&#8217;s-aantallen&#8217; verkocht, hij won vele grote literaire prijzen en in 2007 de Camera d&#8217;Or in Cannes, voor zijn film Meduzot. Nu heeft hij na acht jaar eindelijk weer een nieuwe bundel.</em></p>
<p>&#8216;Ik had in Berlijn een afspraak met mijn uitgever. Maar toen ik daar was, realiseerde ik me dat ik geen idee had hoe hij eruit zag. Dus ik ging zitten en even later kwam er een man binnen die mij vragend aankeek, dus ik gebaarde dat hij moest gaan zitten. Hij zei: &#8220;Ik heb je e-mail gelezen en erover nagedacht.&#8221; Ik dacht: wat valt er na te denken? Ik mailde gewoon dat ik in Berlijn was. Maar ja, hij is Duits en Duitsers zijn vreemde mensen, dus oké. Hij vervolgde: &#8220;600.000 is te veel. Ik denk dat het 400.000 moet zijn, met een optie op de diamanten, die ongeveer 80.000 waard zijn. En over twee jaar krijg je die extra 85.000, dus dan heb je een goede prijs.&#8221; Ik zei: &#8220;Ben jij Georg?&#8221; Hij zei: &#8220;Nee. Ben jij Neill?&#8221; Ik zei: &#8220;Nee!&#8221; Toen kwam mijn uitgever binnen. Hier kwam een verhaal uit voort over een jongen met wie het niet goed gaat en die heel eenzaam is. Dus gaat hij in een café zitten en wenkt alle mensen die zoeken naar iemand die ze niet kennen. Zo leeft hij een oneindige hoeveelheid levens.&#8217;</p>
<p>Zo beginnen verhalen, zegt Keret: &#8216;Het is een poging om voor jezelf te verwoorden waarom er iets in een moment is dat willekeurig lijkt, maar toch iets over het leven zegt. En dat soort dingen als in Berlijn overkomen mij voortdurend.&#8217;</p>
<p><em>Werkelijk?</em><br />
&#8216;Toen mijn vrouw met me begon te daten, zei ze tegen haar beste vriendin: &#8220;Ik heb een jongen ontmoet en hij is echt heel leuk, maar ik weet niet of ik hem kan blijven zien, omdat hij een pathologische leugenaar is.&#8221; Mijn familie alleen al is een verzonnen verhaal. Mijn broer is een linkse activist die in een boomhut in Thailand woont en wiens vrouw een bekende pornofilmrecensent is. Mijn zus is een ultraorthodoxe jood geworden, die mijn boeken niet mag lezen van haar geloof. Ik heb een vader die zich na het overleven van de Holocaust voornam om elke zeven jaar van beroep te veranderen zodat hij zoveel mogelijk levens kon leiden.&#8217;</p>
<h4>Blije plasmuziek</h4>
<p>Goede verhalen zitten in zijn familie, vertelt Keret. &#8216;Hoe mijn ouders elkaar ontmoet hebben, bijvoorbeeld. Mijn vader was op dat moment voorman bij het bouwen van huizen, hier in Tel Aviv. Na elk project maakte hij zijn geld op aan drank en feesten en begon weer aan iets nieuws. Het was een erg vrolijke man. Hij ging een keer met dat geld naar een Roemeens restaurant met een vriend en ze werden erg dronken. Er speelde een zigeunerband en de sfeer was goed. Op een gegeven moment ging zijn vriend naar huis. Mijn vader was alleen met die band in het restaurant en de eigenaar zei: &#8220;Ik wil gaan sluiten, kunt u weggaan?&#8221; Dus mijn vader zei tegen die band: &#8220;Willen jullie mijn privé-band voor de avond zijn?&#8221; Ze gingen akkoord en vertrokken al spelend naar het strand. Hij zei: speel een sentimenteel liedje. En dat deden ze, er was een man die prachtig viool speelde, met een aapje op zijn schouder.</p>
<p>Opeens moest mijn vader enorm plassen. Dus hij zocht een muur op en vroeg aan de band: &#8220;Kunnen jullie blije plasmuziek spelen?&#8221; En zij zeiden: &#8220;Natuurlijk, we zijn zigeuners, dat kunnen we heel goed.&#8221; Na vijf minuten kwam er een politieauto aan en begonnen ze iedereen te arresteren. Mijn vader had het niet door omdat hij dronken was, maar hij stond tegen de Franse ambassade te plassen. Met de band erbij dachten mensen dat het een soort protest tegen Frankrijk was.</p>
<p>Ze stopten mijn vader in de auto en hij verzette zich niet. Maar de zigeuners werden kwaad en begonnen te vechten, het aapje sprong op een politieman, het was chaos. Dus mijn vader raakte verveeld en stapte uit de auto om een sigaret te roken. Toen zag hij tussen de verzamelde omstanders een mooi meisje staan. Hij liep op haar af en zei: &#8220;Hallo, ik ben een politieagent. Heeft u gezien wat hier gebeurd is?&#8221; Ze zei: &#8220;Nee, ik kom net aanlopen.&#8221; Hij zei: &#8220;Ik moet toch uw gegevens hebben, als getuige.&#8221; Ze schreef alles voor hem op en op het moment dat ze de pen terug wilde geven, sprongen er twee politiemannen boven op mijn vader en werd hij afgevoerd. Mijn moeder kwam thuis en zei tegen haar huisgenoot: &#8220;Ik heb mijn gegevens aan een psychopaat gegeven! Ik moet verhuizen!&#8221; Nadat mijn vader was vrijgelaten, heeft hij mijn moeder twee maanden lang gebeld om haar ervan te overtuigen dat hij niet gevaarlijk was. Het leven van mijn ouders was een sprookje.&#8217;</p>
<h4>Opgaande curve</h4>
<p>Keret over zijn opvoeding: &#8216;De levenservaring van Holocaustoverlevers is onvoorstelbaar. Mijn moeder is opgegroeid in het Warschau-getto, ze zag haar moeder en jongere broertje voor haar ogen vermoord worden en later verloor ze ook nog haar vader. Daar word je enorm treurig van, maar ook op een vreemde manier optimistisch. Mijn moeder was een kind tijdens de Tweede Wereldoorlog. Haar enige ervaring met het leven was dat iedereen elkaar wilde doden of bestelen. Het is alsof iemand zegt: hier is een fucked up leven, veel succes. Maar na &#8217;45 werd alles beter. Mijn moeder zit dus in een opgaande curve, zoals ze zelf altijd zegt. Dat is het voordeel van zo&#8217;n slechte start.</p>
<p>Mijn opa en oma vertelden altijd verhalen voor het slapen gaan, omdat ze zich geen boeken konden veroorloven. Mijn ouders deden dat ook bij ons. Voor hen was voorlezen uit een kinderboek hetzelfde als naar McDonald&#8217;s gaan: lui ouderschap. Mijn moeder vertelde altijd mooie verhalen over eenhoorns en heksen. Maar mijn vader vertelde altijd over dronkaards en hoeren, ook toen ik vijf was en nog niet begreep wat dat waren. Dat waren agressieve verhalen, maar met veel optimisme en compassie. Dat zie je terug in mijn werk. Mijn karakters zijn bijna nooit aardig, maar ze kennen empathie. Als je de weg aan ze vraagt, helpen ze je. Het leven is een mix van de realiteit en jouw perspectief. Voor mijn vader was de realiteit heel hard, maar zijn perspectief vol compassie.&#8217;</p>
<h4>Megalomaan lief</h4>
<p>Waarom schrijft Keret verhalen? &#8216;Mensen zijn als ongelofelijk ingewikkelde elektronische apparaten, maar dan zonder gebruiksaanwijzing. Ze gebruiken elkaar zonder dat ze echt snappen wat ze doen. Ze snijden hun schnitzel met dat apparaat of gebruiken het om de deur op een kier te houden. Maar ik zeg: ik weet ook niet hoe de mens precies werkt, maar ik denk dat we er meer mee kunnen. Als schrijver probeer ik dat rare apparaat te pakken en willekeurige knoppen in te drukken om te zien wat er gebeurt, zonder dat ik verwacht dat ik de handleiding ga schrijven. Het leven gaat er niet om dat je een broodje bestelt, de ober een pasta brengt en jij dan zegt: laat maar, ik eet de pasta wel. Dat is niet de essentie van het leven. Maar het zijn wel de contouren van die essentie en dat probeer ik te laten zien. Het gaat niet om situaties, maar als ik ze heel goed beschrijf, lukt het me misschien om er toch iets mee te zeggen.&#8217;</p>
<p>Hij is lief, zegt hij, &#8216;op een megalomane manier. Ik heb ergens het gevoel dat ik verantwoordelijk ben voor alles op deze aarde. Iedereen heeft een superkracht en die van mij is dat ik precies kan aanvoelen wanneer iemand moet plassen. Ik reis altijd per taxi en het komt best vaak voor dat zo&#8217;n man me thuis afzet en ik hem aankijk, even wacht en vraag: &#8220;Moet je naar de wc? Dat kan bij mij binnen als je wil.&#8221; Hij zegt dan: &#8220;Graag, hoe wist je dat?&#8221; Mijn vrouw vindt dat verschrikkelijk, zo&#8217;n vreemde vent in huis. Maar ja, waar moeten ze anders plassen? In hun kofferbak?</p>
<p>Mijn telefoonnummer staat gewoon in het telefoonboek. Op een gegeven moment belde er een jongen van zeventien die zei: &#8216;Ik ben morgen jarig en alle kinderen in mijn klas haten me, dus niemand gaat naar mijn feestje komen. Maar als u als beroemdheid nou komt, dan komen de kinderen vast wel.&#8217; Dus ik zei: &#8220;Oké.&#8221; Hij woonde behoorlijk ver weg, ik heb geen auto dus ik moest drie kwartier met de bus reizen. Die jongen was niet eens aardig, ik begreep wel waarom de rest van de klas hem niet mocht. Dus daar stond ik dan. Te praten met zijn moeder, een heel irritante vrouw. En de kinderen waren tieners, dus ze negeerden mij omdat ik toch een soort ouder ben. Het is niet dat ik dat leuk vind, snap je? Maar ik moet wel.&#8217;</p>
<h4>Aardige mensen</h4>
<p>Het land waar hij woont, is bepalend in Kerets leven. &#8216;We wonen op een heel erg moeilijke plek. Ik ontmoette gisteravond een Amerikaan en die zei tegen mij: &#8220;Ik hoor altijd over Israël dat het zo&#8217;n treurig land is, maar het is net zoals overal. Aardige mensen en een prettige sfeer.&#8221; We stonden in de rij voor een buffet en ik zei tegen hem: &#8220;Er is een verschil tussen deze rij en een rij in New York of Boston. Als je aan al deze mensen zou vragen: &#8216;Ben je wel eens naar de hoeren geweest?&#8217; zou je hetzelfde antwoord krijgen als in Amerika. Maar als je zou vragen: &#8216;Heb je wel eens iemand gedood? Ben je wel eens in een levensgevaarlijke situatie geweest?&#8217; zal in Israël bijna iedereen zijn of haar hand opsteken.&#8221; Hier kijken mensen ook uit naar het weekend, maken ze reizen naar Australië en gaan ze naar de hoeren. Maar ze hebben altijd een soort afgezonderde kant. Jongens van twintig leren in het leger om mensen neer te schieten met een sniper rifle, maar kopen geen producten uit China omdat ze tegen de bezetting van Tibet zijn. Het zijn dit soort tegenstellingen die een enorme emotionele druk op je zetten. Het is niet eens de druk die militaire situaties met zich meebrengen. Het is enorm zwaar om die agressie in toom te houden, om elke dag weer te doen alsof je leven normaal is.</p>
<p>Ik had ooit een vriendinnetje dat zich tijdens ruzies opsloot in de badkamer. Ik stond daar dan en zei: &#8220;Doe de deur open, kom op!&#8221; Een Nederlandse man zou dat ook doen. Maar het verschil is dat ik in het leger precies geleerd heb hoe ik een deur moet opentrappen. Wanneer ik zeg: &#8220;Doe de deur open alsjeblieft,&#8221; dan doe ik alsof ik niets kan doen, terwijl een Nederlandse man echt niets kan doen.&#8217;</p>
<h4>Reële angst</h4>
<p>&#8216;Dit is een heel deprimerende periode voor weldenkende, linkse mensen,&#8217; vervolgt hij. &#8216;De humanitaire vloot, deze racistische regering, de corruptie… Ik denk dat het grootste probleem van de politiek is dat ze alles dehumaniseren. Mensen denken dat empathie hun standpunt verzwakt, terwijl ik juist denk dat het andersom werkt. Ik probeer mensen een gezicht te geven. Als ik een stuk schrijf over een kolonist die verrassend genoeg heel gevoelig blijkt te zijn, dan betekent dat niet dat ik voor nederzettingen ben, maar wel dat je normaal kunt omgaan met mensen met wie je het politiek oneens bent. Een paar jaar geleden namen de mensen die tegen de ontruiming van nederzettingen waren, de symbolische kleur oranje aan. Mijn favoriete shirt was oranje. Dus ik werd voortdurend gefeliciteerd of uitgescholden. Dat vind ik het ergste, als je persoonlijkheid je wordt afgenomen ten behoeve van een politieke stroming of statement. Je kunt niet meer gewoon een shirt dragen omdat je het mooi vindt.</p>
<p>Israël is een metafoor geworden. Als je in Nederland of Frankrijk zegt dat je pro-Israël of pro-Palestina bent, is dat eigenlijk een manier om te zeggen wat je gestemd hebt. Het heeft niets met onze dagelijkse situatie te maken. Het is een spel. Nu is Al-Jazeera weer een speler geworden. Mensen gaan uit van de objectiviteit van zo&#8217;n nieuwszender, maar ook zij hebben belangen. Ze zijn het FOX News van het Midden-Oosten, bijna ideologisch. Ze berichten zelden negatief over Hamas, maar nu staat de PLO in een kwaad daglicht. Ze zijn geen objectieve buitenstaander. Het is een spel van metaforen, symbolen en vage belangen.</p>
<p>Maar begrijp me niet verkeerd, er is natuurlijk wel iets aan de hand. Ik ben zelf ook met een mes bedreigd door een gestoorde moslimfundamentalist die me wilde doden. Ik heb gezien hoe soldaten mensen vernederden bij een checkpoint. Er zijn een miljard moslims in de wereld die tegen mijn bestaan zijn. Alle landen in de regio willen ons weg hebben. Dat is een reële angst, die je elke dag weer ervaart. Dat zullen mensen in Finland of Nederland nooit begrijpen. Toch zal ik dat nooit als excuus voor simplificatie gebruiken.&#8217;</p>
<p><iframe src="https://player.vimeo.com/video/215982914?dnt=1" width="500" height="281" frameborder="0" title="Etgar Keret: Based on a True Story" webkitallowfullscreen mozallowfullscreen allowfullscreen></iframe></p>
<div class="info-box">
<p>Etgar Keret is deze week aanwezig bij de première van de documentaire van Stephane Kaas en Rutger Lemm. <em>Etgar Keret: Based on a True Story</em> speelt op 18 mei in het Ketelhuis in Amsterdam (helaas uitverkocht), 19 mei in KINO Rotterdam (waar Keret in gesprek gaat met Raoul Heertje), zaterdag 20 mei in Vlaams Cultuurhuis De Brakke Grond, Amsterdam en 31 mei in LUX Nijmegen. Zie voor meer info de <a href="https://www.facebook.com/pg/etgarkeretfilm/events/" target="_blank">Facebookpagina</a>.</p>
</div>
<div class="info-box">
<p>Keret in Nederland (kader uit 2011)</p>
<p>In Nederland is Etgar Keret weinig populair, zeker in vergelijking met andere landen. De avond voor dit interview dineerde Keret met goede vriend Jonathan Safran Foer; hij is zelf in Amerika een goed verkopende schrijver en graag geziene gast. In Frankrijk werd hij in 2010 zelfs geridderd door het ministerie van Cultuur. Waarom lukt dit niet in Nederland? Roel van Diepen van uitgeverij Ambo|Anthos snapt er ook weinig van: &#8216;Hij kreeg lovende recensies, maar dat vertaalde zich niet naar de verkoopcijfers.&#8217; Hoe komt dat dan? &#8216;Misschien omdat hij uit een ietwat obscuur land komt. Die auteurs worden toch vaak ondergesneeuwd door de Nederlandse uitgaven. Verhalenbundels zijn ook niet zo &#8220;in&#8221;. We willen zijn nieuwe boek ook graag uitgeven, maar we maken geen haast. Het komt in 2012.&#8217; Toch is Kerets magisch-realistische werk, gemixt met rauwe elementen en veel humor, een ideale manier om op een luchtige en toch indringende manier over &#8216;s werelds meest explosieve regio te lezen. Juist nu de situatie in het Midden-Oostenconflict uitzichtloos lijkt, zijn de moderne sprookjes uit Tel Aviv kleine momenten om even diep adem te halen en misschien zelfs optimistisch naar de toekomst te kijken. Nederland, leest Etgar Keret! (Te beginnen met <em>Pizzeria Kamikaze</em>.)</p>
</div>


Rutger Lemm

Etgar Keret: ‘Het leven is een mix van de realiteit en jouw perspectief’

Ongelijke transzorg

Machtige Eerste Kamer

Democratisch tekort

Bange huisartsen

Verhaal van de week

Clickbait-sletjes

Nicolaas Veul

Nederland in crisis

Hans against the machine

Iedereen naar het buitenland

Hollander zoekt asiel

‘Mam, ik ga toch niet dood?’

Reportage

Tibet bezet

China verstevigt zijn grip

Het verdriet van Tibet

Iedereen is hypocriet

Hannah Prins

Tien openluchtbioscopen

Cultuurtips