Waarom de Kardashians over honderd jaar nog herinnerd zullen worden

Op TikTok, waar de jeugd zich tegenwoordig ophoudt, keek ik gebiologeerd naar video’s van Kylie Jenner, de jongste telg uit de Kardashian-Jenner-familie. Lipsynchen is momenteel een van de populairste bezigheden op de kortefilmpjes-app, in de vorm van liedjes playbacken of meepraten met gespreksfragmenten, en dat is precies wat Kylie deed.

Blijf dicht bij jezelf, moet ze gedacht hebben, want alle gekozen audio kwam uit de realityserie Keeping Up With The Kardashians, waarin haar leven en dat van haar zussen Kourtney Kardashian, Kim Kardashian, Khloe Kardashian en Kendall Jenner wordt gevolgd, en niet te vergeten dat van hun moeder en momager Kris Jenner.

In een zo’n TikTok-filmpje is bijvoorbeeld te zien hoe Kylie een beruchte meltdown van Kim imiteert, die tijdens een vakantie op Bora Bora een diamanten oorbel verloor in de Stille Oceaan en het op een hysterisch jammeren zette, waarop haar First World problem in perspectief werd geplaatst door oudste zus Kourtney: ‘Kim, er zijn mensen die doodgaan.’ In een ander filmpje playbackt Kylie mee met een audiofragment van haar aangeschoten zingende zelf: ‘Cause I’m gonna get wasted. I just finished a whole cup of 42 and I’m about to go for my second one’.

Een echo van leegte

Het grondbeginsel van realitytelevisie is dat mensen zichzelf spelen. Ze zijn geen acteurs in de klassieke zin van het woord, maar hun getoonde ‘echte’ levens worden grotendeels gescript en hevig geëdit. Je hebt dus allereerst de persoon Kylie Jenner en daarnaast de Kylie Jenner die Kylie Jenner speelt in Keeping Up With The Kardashians.

Op TikTok is daar nu ook nog eens een Kylie Jenner bijgekomen die haar televisie-alter-ego imiteert. Je zou het ultiem narcisme kunnen noemen, iets waar de familie sowieso vaak van is beticht. Meta-ijdelheid, een zelfzuchtig droste-effect of een echo van leegte.

Na twintig seizoenen Keeping Up With The Kardashians zijn er nog steeds mensen die graag denken dat ze in een Kardashianvrij vacuüm leven en onge-influenced zijn gebleven.

Het is een breed gedragen idee dat de vrouwen alles representeren wat inhoudsloos, nep en opportunistisch is. Dat ze slechts op aarde zijn gekomen om in de spiegel te kijken, dingen te kopen en ervoor te zorgen dat hun volgers in de spiegel kijken en dingen kopen.

Hogere kunsten

Het is daarom vloeken in de kerk om van de zelf-lipsynchende Instagramkoningin Kylie een parallel te trekken naar de hogere kunsten, maar toch ga ik dat doen.

Naar Self-Portrait in Mirrors (1931) van de Duits-Amerikaanse Ilse Bing bijvoorbeeld, een foto die door het MoMA wordt omschreven als ‘een icoon van de modernistische fotografie’ en waarop de kunstenares zowel van voren als van opzij te zien is.

Of naar het beroemde schilderij van Johannes Gumpp uit 1626, waarop de Oostenrijker zichzelf driemaal heeft afgebeeld: van achteren met een kwast in zijn hand, op het doek waarop hij zijn beeltenis aan het schilderen is en in de spiegel waarin hij kijkt ter referentie.
En neem anders de foto waarop Frida Kahlo zich nonchalant zittend op een houten krukje voor De twee Frida’s (1939) liet vereeuwigen, of het zelfportret Me and Me II (2008) waarop Marina Abramovic een beeldje van haar eigen hoofd omhooghoudt.

Over al deze werken kunnen we het vast eens zijn dat ze onze cultuur hebben beïnvloed, direct dan wel indirect. Maar na twintig seizoenen Keeping Up With The Kardashians, dat dit jaar na veertien jaar voorgoed tot een einde zal komen, zijn er nog steeds mensen die graag denken dat ze in een Kardashianvrij vacuüm leven en onge-influenced zijn gebleven door misschien wel de beroemdste familie ter wereld. Zij hebben hun waanzinnig succesvolle realityserie immers niet bekeken, laat staan de tien spin-offs die ervan zijn gemaakt. Zij hebben bovendien hun geld niet uitgegeven aan de kleding- en make-uplijnen die de vrouwen steenrijk maakten, behoren ook niet tot Kylie’s bijna 200 miljoen Instagramvolgers (slechts drie mensen op aarde hebben er nóg meer) en hun lippen en billen zijn de afgelopen jaren al helemaal niet op miraculeuze wijze in omvang verdubbeld.

Geen Grieks en Latijn

Speciaal voor deze Kardashian-sceptici een relativerend citaat van Kwame Anthony Appiah uit zijn boek De leugens die ons binden: ‘Hoe zijn wij erin geslaagd onszelf ervan te overtuigen dat wij de rechtmatige erfgenamen zijn van Plato, Thomas van Aquino en Kant, wanneer ons bestaan meer wordt gevormd door Justin Bieber en Kim Kardashian?’

Als we het hebben over de westerse cultuur, stelt de Ghanees-Amerikaanse filosoof, zijn we geneigd om daartoe alleen highbrow zaken te rekenen, terwijl die volgens hem maar een beperkte rol spelen in het leven van de gemiddelde mens.

Een voorbeeld uit zijn boek: Chrétien de Troyes, grondlegger van de Arthurroman, wordt gezien als een belangrijk vertegenwoordiger van de westerse cultuur in de twaalfde eeuw, terwijl het gros van zijn tijd- en plaatsgenoten maar weinig met die cultuur te maken had. Zij kenden, anders dan de schrijver, geen Grieks en Latijn, en waren al helemaal niet vertrouwd met het oeuvre van Plato.

En ook nu zijn bewoners van een grote stad volgens Appiah niet met elkaar verbonden door wat er in de lokale musea, theaters en bibliotheken te vinden is, maar eerder door hun kleedgewoonten, omgangsvormen, man-vrouwverhoudingen of manier van groeten.

Kimposium

En daar komen de Kardashians kijken, die de afgelopen jaren, hoe je het ook wendt of keert, aan zo’n beetje alle maatschappelijke ontwikkelingen raakten en de wereld ontegenzeglijk veranderden.

Naar aanleiding van hun breed uitgevente levens werd er uitgebreid gediscussieerd over feminisme, kapitalisme, racisme, activisme en transgenderisme.

De Kardashians werden gezien als onafhankelijke sekssymbolen die alleen nog naar hun eigen selfie-camera lonkten, maar ook als dubbelagenten voor het patriarchaat.

Het ging over wraakporno, doorgeslagen dieetcultuur, psychische problemen en het Amerikaanse rechtssysteem. Over sociale media versus het echte leven, fertiliteitsbehandelingen, psoriasis, privacy en de Armeense genocide. Complottheorieën, culturele toe-eigening, plastische chirurgie en Donald Trump.

De Kardashians werden gevierd vanwege hun status als moderne selfmade zakenvrouwen en verguisd omdat ze de belichaming van het victoriaanse ideaal zouden zijn, inclusief korsetten dan wel waist trainers.

Ze werden gezien als onafhankelijke sekssymbolen die alleen nog naar hun eigen selfie-camera lonkten, maar ook als dubbelagenten voor het patriarchaat, omdat ze andere vrouwen zelfbewustzijn en ontevredenheid zouden aansmeren.

In 2016 organiseerde de Londense Brunel University zelfs het Kimposium, een academische conferentie die geheel aan de vrouwen was gewijd, met gespreksonderwerpen als ‘schoonheid in post-feministische neoliberale tijden’ en ‘de Kardashians als de royal family van Amerika’.

Symbool van een tijdperk

Maar de belangrijkste reden dat men zich de Kardashians over honderd jaar nog zal heugen, is dat ze het symbool zijn geworden van het sociale-mediatijdperk. Sinds de start van hun realityserie in oktober 2007 − Mark Zuckerberg was net 23 geworden − ging Facebook van 100 miljoen naar 2,7 miljard gebruikers. YouTube en Twitter waren net opgericht, Instagram kwam een paar jaar later, en daarna volgden nog onder meer Vine, SnapChat en TikTok.

De opkomst van de Kardashians liep synchroon aan de lancering van alle online platformen die bepalend zijn geworden voor deze tijd, en de vrouwen gebruikten ze allemaal. En hoe. In zijn boek Kardashian Kulture. How Celebrities Changed Life in the 21st Century schrijft de Britse socioloog Ellis Cashmore dat ze sociale media hebben weten te domineren zoals het vrijheidsbeeld het beeld van New York bepaalt, of de Burj Khalifa de skyline van Dubai.

Parallelle levens

Marshall McLuhan leeft niet meer, maar anders zou hij over sociale media ongetwijfeld hebben gezegd wat hij in de jaren zestig over elektronische communicatiemiddelen schreef in zijn experimentele boekje The Medium is the Massage: ‘Het dwingt ons om praktisch elke gedachte en handeling opnieuw te bekijken en te heroverwegen (…). Alles verandert: jij, je familie, je buurt, je opleiding, je baan, je overheid en je relatie tot “de anderen”. En alles verandert drastisch.’

De Canadese filosoof was ervan overtuigd dat het medium waarmee een boodschap wordt overgebracht, veelzeggender is dan de betekenis of inhoud van de boodschap zelf. Nieuwe technologieën beïnvloeden hoe we communiceren, en daarmee hoe we de wereld zien.

Sociale-mediagebruikers, en dat zijn er inmiddels 3,81 miljard, hebben er bijvoorbeeld aan moeten wennen dat er van iedereen tegenwoordig twee versies bestaan, een online en een offline variant die parallelle levens leiden.

Je bent wat je deelt, al helemaal nu onze levens zich door corona steeds meer online zijn gaan afspelen.

Bij de een is het verschil tussen die twee minimaal, al zal er over het algemeen een voordelige profielfoto worden gekozen en deelt men liever hoogte- dan dieptepunten, maar bij de ander is er een gapend gat ontstaan. De profielfoto is niet alleen voordelig maar de beste van vele pogingen, en daarna ook nog eens bewerkt en van een filter voorzien. Hoogtepunten genieten niet alleen de voorkeur maar worden speciaal opgezocht en tot instagrammable fotomomenten omgesmeed.

En kijk eens rond in een museum of bij een concert, waar druk wordt gefilmd en gefotografeerd om ook de online alter ego’s van de bezoekers een kunstzinnig, smaakvol dan wel outgoing imago te geven. Je bent wat je deelt, al helemaal nu onze levens zich door corona steeds meer online zijn gaan afspelen.

500 selfies

De Kardashians hebben die mogelijkheden en grenzen van sociale media als geen ander verkend. Hoe ver kun je je online en offline persoonlijkheid uit elkaar laten drijven zonder dat de toeschouwer hevig begint te protesteren? En wanneer heb je er juist profijt van?

Het begint al met hun foto’s. ‘I take, like, 500 selfies to get one I like,’ zei Kylie ooit over haar strategie, en dat zal voor haar zussen niet anders zijn. De foto’s worden vervolgens zo ge-edit dat er geen porie of putje meer te zien is, geen haartje nog de verkeerde kant op staat en hun taille-heupratio de menselijke anatomie overstijgt. De vrouwen behoren tot een generatie die meer dan ooit haar eigen beeld kan bepalen, en de middelen aangereikt heeft gekregen om dat tot mythische proporties op te blazen.

Er zijn natuurlijk ook genoeg schaduwzijden. Wie te hoge verwachtingen schept, moet zich in allerlei bochten wringen om er ook in het echte leven aan te voldoen. Dat geldt voor gewone stervelingen die een iets te florissante Tinderfoto hebben gekozen en ineens op een zonovergoten terras moeten komen opdraven, maar ook voor Kim Kardashian.

Om haar gefotoshopte zandloperfiguur van Instagram naar de rode loper van het prestigieuze Met Gala te transporteren, droeg ze vorig jaar een korset en een jurk waar ze door drie man in gehesen moest worden. ‘Ik heb nog nooit zoveel pijn gehad,’ zei ze daar later over. ‘Toen ik hem uittrok, stonden de inkepingen in mijn buik en rug.’ Je zou het een variant van selfie dismorphia kunnen noemen, een verstoord lichaamsbeeld dat wordt aangewakkerd door het gebruik van filters en fotobewerkingsapps, waardoor vooral jonge vrouwen niet langer tevreden zijn met hun spiegelbeeld.

Het fenomeen werd voor het eerst benoemd door een cosmetisch arts uit Londen, die merkte dat zijn klanten steeds vaker met bewerkte sociale-mediafoto’s van hun eigen gezicht bij hem aanklopten.

Laxeermiddel

Aan de uiterlijke zwendelpraktijken van de Kardashians zijn talloze websites en Instagram-accounts gewijd, waar het verschil wordt getoond tussen de aangepaste beelden die de vrouwen zelf delen en de onbewerkte foto’s die anderen van hen maakten. Ze laten zien dat er wel degelijk puistjes en rimpels in het spel zijn, dat er hier en daar een injectienaald aan te pas komt en dat de beroemde bilpartijen op paparazzifoto’s aanzienlijk minder gladgestreken zijn dan op Instagram.

Toch wordt de overduidelijke gekunsteldheid van de Kardashians door veel van hun volgers gepikt, nagestreefd zelfs. Een Nederlandse botox- en fillerkliniek biedt behandelingen aan die naar de zussen zijn vernoemd, variërend van de subtiele Kendall (1 milliliter filler in de lippen) tot de zeer uitgebreide Kim (6 milliliter filler verdeeld over vier verschillende plaatsen in het gezicht). De vrouwen verdienen fortuinen met producten die beloven dat de koper dezelfde mate van perfectie kan bereiken als zij: Kim met haar shapewear Skims, Kylie met Kylie Cosmetics en Kylie Skin en Khloe met haar Good American-kledinglijn.

Eetlustonderdrukkende lollies

En dan zijn er nog andermans spullen die de Kardashians tegen royale vergoedingen aanprijzen op hun platforms, waarbij ze het doen voorkomen alsof ze hun eigen figuur, weelderige manen of perzikhuidje eraan te danken hebben, van waist trainers en vitaminepillen tot afslankthee en eetlustonderdrukkende lollies.

Hier kwam discussie over nadat actrice en activist Jameela Jamil erop bleef hameren dat de vrouwen rijk werden door hun online personae het gebruik van ongezonde producten te laten veinzen: ‘Als jij niet verantwoordelijk genoeg bent om toe te geven dat je een personal trainer, diëtist en vermoedelijk ook een chef-kok en chirurg hebt gebruikt om deze esthetiek te bereiken, in plaats van dit laxerende middel,’ schreef Jamil onder zo’n reclamepost van Khloé, ‘dan moet ik het denk ik maar vertellen.’ Instagram scherpte nadien de regels voor dieetadvertenties aan.

20-karaats diamant

Dat het in sommige gevallen ook gevaarlijk kan zijn om je offline en online leven teveel met elkaar te vervlechten, ondervond Kim nadat ze in Parijs een selfie had gepost met diamanten in haar mond en een 20-karaats diamant om haar vinger. Vijf als politiemannen verklede overvallers drongen haar gehuurde appartement binnen waar ze onder schot werd gehouden terwijl er voor 10 miljoen dollar aan sieraden werd ontvreemd, waaronder de ring van de foto.

Misschien is het verhaal van de Kardashians uiteindelijk ook een normale-mensenverhaal.

Tijdens de Dealbook Conference van The New York Times vertelde ze over het inzicht dat deze gebeurtenis haar had gegeven: ‘Mensen konden echt elke beweging van mij volgen. Ze wisten wat ik had, waar ik was en wat ik deed, en dat besef heeft de manier waarop ik post veranderd.’

Ze deelt foto’s en filmpjes nu pas iets later, als ze niet meer op de betreffende locatie is. De normale-mensenversie van dit verhaal is dat de politie al jaren adviseert om je vakantieplannen niet op Facebook te zetten.

Modern Assepoestersprookje

Maar misschien is het verhaal van de Kardashians uiteindelijk ook een normale-mensenverhaal. Dertien jaar geleden vormden ze een gewone gegoede Amerikaanse familie die na een online uitgelekte sekstape een realityserie kreeg aangeboden. Talent voor iets anders dan in de schijnwerpers staan hadden ze niet, dus in feite had het iedereen kunnen overkomen.

Ze waren wel mooi, maar werden pas als buitenaards knap beschouwd nadat er flink aan ze was gesleuteld, door cosmetisch artsen maar vooral digitaal. Schoonheid hoefde niet meer aangeboren te zijn, was het signaal, en werd zo voor iedereen bereikbaar.

Het is een modern Assepoestersprookje over alledaagse vrouwen die met het Photoshop-toverstokje in de belles van het bal worden veranderd. En of ze er na klokslag twaalf nog even bekoorlijk uitzien, is niet zo relevant, omdat iedereen toch wel in hun schoentje wil staan.

Een legendarische versie van jezelf

De Kardashians waren simpelweg op het goede moment op de goede plek. Ze waren niet de oorzaak maar het gevolg. Van dat we minder televisie zijn gaan kijken en meer naar streamingdiensten, waardoor het traditionele reclameblok aan invloed heeft ingeboet. Van dat internetgebruikers adblockers installeerden en marketeers daarom afhankelijk werden van individuen die tegen betaling hun boodschap uit wilden dragen, met een bloeiende influencercultuur als resultaat. Van de democratiserende werking die het internet heeft gehad, waardoor iedereen een podium kon claimen en de kans kreeg om gezien te worden.

Maar bovenal hebben ze hun sterrenstatus te danken aan de mogelijkheid om op sociale media een legendarische versie van jezelf te scheppen.

Dat het uitgerekend de Kardashians waren die hierin het voortouw hebben genomen, komt ongetwijfeld door hun reality-achtergrond, die ze al helemaal had klaargestoomd om zelf het product te zijn, hun leven met miljoenen vreemden te delen en een geëdite versie van zichzelf als de realiteit te verkopen. Wat dat betreft is het een mooi poëtisch slot dat sociale media ook de ondergang van Keeping Up With The Kardashians hebben betekend.

‘Toen we begonnen, waren er geen Instagram en Snapchat,’ zei moeder Kris in een interview over het aankomende einde van de serie, dat zich tijdens de lockdown afspeelt. ‘De wereld is veranderd. Nu zijn er zoveel sociale-mediaplatformen dat de kijker geen drie of vier maanden meer hoeft te wachten op een aflevering. We kunnen ze in realtime alle informatie geven die ze willen.’

En dat ze die informatie straks nog meer zelf in de hand kunnen houden, zal het Kardashian-imperium alleen maar doen groeien, net zoals hun volle lippen en perfect ronde bilpartijen.