Op het Griekse eiland Lesbos zijn grote hekken verrezen rond het opvangkamp Moria. Het is het lelijke gezicht van de deal tussen de Europese Unie en Turkije. De vluchtelingen die er worden vastgehouden zullen op grond van de nieuwe afspraken teruggestuurd worden naar Turkije. Tot die tijd worden ze als gevangenen vastgehouden en mogen ze in afwachting van de behandelingen van hun zaak geen kant op.

De procedure in deze nieuwe ‘hotspots’ kan weken of zelfs maanden gaan duren. De beperking van de bewegingsvrijheid van vluchtelingen is in strijd met internationale verdragen. Ook is het feit dat Turkije tot een ‘veilig land’ is verklaard omstreden. Buiten het hek was gisteren een demonstratie, waar betogers borden omhoog hielden met teksten als ‘Behandel vluchtelingen niet als criminelen’ en ‘Stop deportaties’.

Veel mensen die in Turkije in opvangkampen hebben gezeten willen niet terug, zo blijkt uit verklaringen van vluchtelingen aan Human Rights Watch. ‘Velen van hen, vooral vrouwen, vertelden me dat ze liever zelfmoord plegen dan terugkeren naar Turkije,’ aldus een medewerker van HRW. ‘Ze beschreven de kampen als inhumaan, zonder stromend water, zonder voedsel of medische zorg.’ En dan lopen vluchtelingen ook nog de kans dat ze door Turkije zonder pardon worden teruggestuurd. Amnesty International berichtte eerder deze week over een groep Afghanen die tegen hun zin op het vliegtuig naar Kaboel waren gezet.

Het lijkt er niet op dat de opvang van vluchtelingen in Turkije zal verbeteren. De wetgeving in het land voorziet niet in regelingen die gelijk zijn aan die van de EU als het gaat om de opvang van vluchtelingen. Dat is een pijnlijke kwestie voor Brussel, en dus zijn er plannen om mensen te sturen die toezicht moeten gaan houden. Maar dat zal Ankara ‘niet, niet, niet’ accepteren, aldus de Turkse ambassadeur bij de Europese Unie, Selim Yenel, tegenover het online magazine EU Observer. Waarom moeten de rechten van mensen die worden teruggestuurd worden opgeschroefd, terwijl de EU niet omkijkt naar de mensen die vanuit Syrië naar Turkije zijn getrokken en daar zijn gebleven? De Syriërs mogen in Turkije aan het werk, de Iraqi’s en Afghanen niet, en dat blijft zo. Terugsturen? Dat zal niet gebeuren, zo verzekerde de ambassadeur. ‘Daarom zitten er nu zo’n driehonderdduizend Iraqi’s in Noord-Syrië.’

Hulporganisaties hebben inmiddels hun activiteiten in het Moria-kamp stop gezet. ‘Het is onbegrijpelijk hoe Europa de rechten heeft kunnen opschorten van mensen die bescherming zoeken in Griekenland. Mensen die geen enkel misdrijf hebben gepleegd en die hun leven hebben geriskeerd, worden nu vastgezet. Het is een overtreding van alle waarden die Europa in het verleden zo gepassioneerd heeft verdedigd,’ liet een woordvoerder van Oxfam weten. ‘De terugtrekking van Oxfam is een tragisch bewijs van hoe de migratiecrisis zich ontwikkeld tot een morele crisis in Europa.’

Niet alleen Oxfam, maar ook Artsen Zonder Grenzen, Stichting Vluchteling, International Rescue Committtee, de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties UNHCR, Save the Children en de Norwegian Refugee Council hebben zich teruggetrokken. ‘We willen niet meedoen aan een systeem dat oneerlijk en onmenselijk is,’ liet een woordvoerder van Artsen Zonder Grenzen weten. De organisaties blijven wel elders op het eiland mensen opvangen.

Ondertussen verlegt de vluchtelingenstroom zich. Op Lesbos komt bijna niemand meer aan land. En de eerste berichten komen binnen dat er in Servië grote hoeveelheden mensen aan komen die met smokkelaars via Bulgarije zijn gereisd.

De Nederlandse minister Lilianne Ploumen van Ontwikkelingssamenwerking heeft laten weten met de hulporganisaties in gesprek te willen, maar heeft tegelijkertijd aangegeven dat de deal met Turkije moet worden uitgevoerd. Save the Children onderzoekt de mogelijkheden om een rechtszaak te starten.