Wordt de Turkije-rel de grote game-changer van de verkiezingen? Turkije-expert en Erdogan biograaf Joost Lagendijk, die Turkije niet meer in mag, over een conflict waar zowel Erdogan als Rutte garen bij spint.
Toen de rel met Turkije uitbrak dacht ik meteen: wat zou Joost Lagendijk denken? De voormalige GroenLinks-Europarlementariër schreef afgelopen jaar een biografie over de Turkse president Erdogan. Hij woont met zijn vrouw Nevin Sungur in een oud houten huis op een eiland vlak voor de kust van Istanboel, maar komt het land niet meer in nadat hij voor overleg met zijn uitgever voor een paar dagen naar Nederland was gevlogen. Toen hij terug wilde naar Istanboel, werd hij op het vliegveld tegengehouden en gedwongen terug te keren. In die eerste dagen deed ik <a href="https://www.vn.nl/joost-lagendijk-mijn-erdogan-biografie-is-een-soort-testcase/" target="_blank">een uitgebreid interview</a> met hem voor Vrij Nederland. Hoe kijkt Lagendijk aan tegen de steeds hoger oplopende rel?
Alle Nederlandse politieke partijen hebben zich achter de regering opgesteld: ze vinden het terecht dat de Turkse minister van Familiezaken het land uit is gezet. Hoe verklaar je die eensgezindheid? 
‘Uit angst dat Geert Wilders bij de verkiezingen gaat profiteren schaart iedereen zich achter de regering. Ze willen niet gezien worden als degenen die slappe knieën hebben of die steun betuigen aan Erdogan. Ik denk dus niet dat Wilders gaan profiteren.’
En Rutte? 
&#8216;Als er één is die profijt kan trekken is hij het. Rutte kan zich de laatste twee dagen voor de verkiezingen profileren als de daadkrachtige leider. Dat zal hij vanavond in het EenVandaag-debat met Wilders ook doen. Hij zal termen gebruiken als “streep in het zand trekken&#8221;, je kan wel bijna voorspellen dat die gaan vallen. Maar ook voor hem zal het effect beperkt zijn omdat de rest van de partijen ook wel weet dat het zo werkt en het regerings-standpunt volledig ondersteunt.’
PvdA-voorman Lodewijk Asscher ging er hard in vanochtend bij het Radio 1-journaal. Hij noemde het ‘walgelijk’ van Erdogan dat ‘wij met onze geschiedenis voor nazi&#8217;s worden uitgemaakt’. 
‘Dat is dus die verharding waar ik het over heb. Ik snap het wel vanuit politiek opzicht, dat je denkt &#8220;shit, we moeten de rijen sluiten&#8221;. En dat wordt makkelijker omdat Erdogan met zulke absurde beschuldigingen komt, dan kan je bijna niet anders dan je er tegen keren, dan zijn de rapen gaar, dan gaat niemand toegeven, in ieder geval niet op de korte termijn. Je krijgt nu twee gesloten fronten die recht tegen over elkaar staan.’
Je eigen voorman Jesse Klaver zei ook: zo ga je niet met elkaar om, goed dat het kabinet deze stap zet. 
‘Ik zie gebeuren dat er een dynamiek op gang is gekomen waaraan ook hij zich niet kan onttrekken, zeker niet een paar dagen voor de verkiezingen. Ik heb het er niet met hem over gehad. Ik probeer zoveel mogelijk om me niet als voormalig Groenlinkser te presenteren, ik zeg dit allemaal als analist en publicist.’
Door PVV’er Martin Bosma en publicist Carel Brendel wordt je voor de voeten geworpen dat je tien jaar enthousiast was over de opkomst van Erdogan en zijn AK-partij. Zie je wel, die hypocriet, is dan de teneur. 
‘Tuurlijk, tuurlijk, ook toen mijn biografie van Erdogan vorig jaar uitkwam, kreeg ik vanuit PVV-hoek die verwijten te horen en kwamen ze met citaten van tien jaar geleden, daar ben ik wel aan gewend. En het klopt, ik wás toen enthousiast. Maar ik niet alleen, maar zo ongeveer alle analisten. Sindsdien is er veel veranderd, Erdogan is van koers veranderd waardoor mijn waardering is omgeslagen in diepe afschuw. Maar daarin zijn mensen als Martin Bosma helemaal niet geïnteresseerd. Die heeft mijn boek ook helemaal niet gelezen. Als je iemand om de oren kan slaan met een citaat van tien jaar geleden, zullen ze dat niet nalaten.’
De laatste keer dat ik je sprak was je nog redelijk optimistisch over je terugkeer naar Turkije. Je dacht dat het ging om een bureaucratische fout en dat je snel terug naar huis zou kunnen. Denk je dat nog steeds? 
‘Alle pogingen van het ministerie van Buitenlandse Zaken zijn gestrand op onwil van de Turkse kant; steeds uitstellen, geen antwoord geven, dus mijn inschatting is nu dat ik onderdeel ben van het grotere schaakspel. Turkije zal wel normaliseren met de rest van de wereld en dan met name Europa na het referendum 16 april als de buit binnen is, als er een ja-stem bij het referendum is gegeven. Ik schat in, puur vanuit economische overwegingen, omdat het zo beroerd gaat met de Turkse economie, dat Erdogan de teugels een beetje zal laten vieren. Wellicht dat ik op dat moment terug kan. Voor mij wordt tot nu toe geen uitzondering gemaakt. En na deze rel kan ik dat helemaal op mijn buik schrijven. Ze zullen nu helemaal geen privileges willen geven, al is het maar voor de beeldvorming. Dat betekent dat ik hier nog wel een paar maanden zit.&#8217;
Je schreef vandaag een analyse in NRC Handelsblad. Essentie: we zijn er als Nederland ingetuind. Manipulator Erdogan heeft ons waar hij ons hebben wil. 
‘Erdogan wil president worden met vergaande macht. Daarover gaat het referendum op 16 april in Turkije. Wat je nu ziet is een clash tussen twee verkiezingscampagnes, waarbij Erdogan bewust doordrukt en provoceert om ministers naar die landen te sturen waarvan hij weet dat ze niet welkom zijn, en waarvan hij weet dat er gedoe ontstaat. Dat gedoe beent hij vervolgens meesterlijk uit in zijn eigen campagne voor het referendum onder het motto: kijk die hypocriete Europeanen nou, altijd de mond vol over de vrijheid van meningsuiting en democratie. Dus stem op mij, stem op de sterke leider, stem op ja.
Dat referendum heeft hij nog niet in zijn zak, helemaal niet zelfs. Daarom is hij zo fanatiek met dit soort provocaties. Hij kan elke wind in de rug gebruiken. Als je ziet hoe deze rel met Nederland in Turkije gebruikt wordt! Met name die foto’s van de politiehonden die de demonstranten aanvallen gaan overal rond. Dat is een cultureel verschil: in Turkije worden honden bij rellen niet ingezet, honden worden als onrein gezien. Dat wordt totaal uitvergroot, om het Turkse nationalisme op te pompen en de ja-stem te versterken. Ik denk dat hij het liefste zou hebben dat zo’n rel uitbreekt in Oostenrijk en dan een week later ook nog in Duitsland. Dan heeft hij de maximale spanning tot 16 april. En de grote verliezers? Dat is het nee-kamp in Turkije. Zij hebben sowieso niet zoveel ruimte en worden nu ook nog eens gedwongen zich achter Erdogan te scharen.
Hoezo? 
‘Je ziet een golf van Turks nationalisme, en iedereen voelt zich gedwongen zich achter de president te scharen en te zeggen: hartstikke goed, geef ze op hun donder. Als ze dat niet doen, weten ze dat ze als niet-vaderlandslievend worden afgeschilderd.’
Hoe kunnen we dat nee-kamp een hart onder de riem steken? Zij zijn tegen een almachtige president, iets wat de Europese Unie en de Nederlandse regering ook voorstaan. 
‘Dat is nu heel moeilijk geworden, daarom is het zo’n uitgekiende strategie van Erdogan. De Nederlandse regering zal na vijftien maart, als de gemoederen hier weer tot rust zijn gekomen, gaan zeggen: oh, ja, we hebben trouwens ook een opvatting over dat referendum, wij steunen het nee. Maar dat wil het nee-kamp helemaal niet horen! Want dan krijgen ze steun van het land dat politiehonden heeft losgelaten op onschuldige Turkse demonstranten! Ik denk dat het op dit moment vanuit Europa heel moeilijk is om nog steun te geven aan het nee-kamp en dat is precies wat Erdogan wil.’
Hij is de meesterschaker? 
Ja precies, Erdogan de meesterschaker. En de Nederlandse regering dacht: daar moeten we in mee vanwege Wilders. En dan beland je dus in een moddergevecht dat je niet kan winnen. Je wordt er heel smerig van en degene die aan het langste eind trekt is Erdogan.’

Harm Ede Botje

Joost Lagendijk: ‘De grote verliezer is het Turkse nee-kamp’

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips