<div class="lead">
<p>Meestal zien we vooral wat we willen zien, zegt Amy Herman, een Amerikaanse kunsthistorica. In haar boek geeft ze tips om beter te kijken. Dat leidt makkelijk tot open deuren.</p>
</div>
<p>In <em>De kunst van het observeren</em> vertelt de Amerikaanse advocate en kunsthistorica Amy E. Herman dat zij over het hele land een cursus geeft in goed kijken, speciaal naar schilderijen. Ze doet dat al veertien jaar en heeft er groot succes mee, schrijft ze in de inleiding van haar boek. We moeten weten dat ze de cursus ‘niet alleen aan dertien divisies van de NYPD (New York Police Department)’ heeft gegeven, ‘maar ook aan de politiekorpsen van Washington DC, Chicago en Philadelphia, en aan de Virginia State Police en de Ohio Association of Chiefs of Police.’ Al snel, schrijft Herman verder, ‘deed het nieuws over de doeltreffendheid van de cursus de ronde en kon ik ook de FBI, het Department of Homeland Security, Scotland Yard, het Amerikaanse leger en de marine, de National Gard, de Secret Service, de Marshals Service, de Nationale Reserve, Justitie, het ministerie van Buitenlandse Zaken en de National Park Service tot mijn klanten rekenen.’</p>
<p>Dit is geweldig, daar mogen we Amy E. Herman natuurlijk wel van harte mee feliciteren. Aan dat feliciteren is ook geen gebrek: ‘Mijn mailbox loopt over van verhalen van oud-cursisten over hoe de opleiding ze meer vertrouwen heeft gegeven in hun werk, hoe ze heeft geholpen promotie te krijgen, hoe het hun servicegerichtheid heeft verbeterd, hun bedrijven tienduizenden dollars heeft bespaard, hun fondsenwerving heeft verdubbeld of verdriedubbeld, de uitslagen van hun gestandaardiseerde tests heeft verbeterd, of zelfs hun kinderen uit het speciaal onderwijs heeft gehouden.’</p>
<p><q class="pull-right">Het kan nooit kwaad er nog eens op gewezen te worden dat we heel vaak zien wat we willen zien.</q></p>
<p>Wie zouden wij zijn als we hierna niet onmiddellijk haar boek ter hand zouden nemen? Herman heeft tenslotte ‘honderden mensen van allerlei rangen en standen’ geholpen beter te kijken. ‘En ik kan het jou ook leren.’ Dat is nogmaals geweldig. Onder verwijzing naar de ene na de andere studie aan deze of gene Amerikaanse universiteit en dat en dat psychologisch of neurologisch laboratorium, komt het erop neer dat we ons beter bewust moeten worden dat we zelden objectief kijken of observeren. Daardoor zien we vaak essentiële details over het hoofd. Geen opzienbarende observatie, eerlijk gezegd, maar het kan nooit kwaad er nog eens op gewezen te worden dat we heel vaak zien wat we willen zien. Dat heet <em>wishful seeing</em>, naar analogie van <em>wishful thinking</em>. Door ‘waarnemingsfilters’ beïnvloedt van alles ons kijken: waar we geboren zijn, opvoeding, genoten opleiding, beroep, wensen die worden gekoesterd, politieke opvattingen, moraal, vooroordelen, tunnelvisie, fysieke toestand, vrienden met hun smaak, media. Dit zal allemaal wel, maar we moeten het niet overdrijven. Iemand gebruikt uiteindelijk zijn eigen ogen die, als het er op aan komt, tamelijk goed zien wat ze moeten zien.</p>
<p>Beter kan altijd, vandaar dat Hyman zwaar geschut klaar heeft staan om voor dat beter te pleiten. Leonardo da Vinci schreef reeds zijn wetenschappelijke en artistieke prestaties toe aan het idee dat hij ‘saper vedere’ noemde: ‘weten hoe te zien’. En Steve Jobs verklaarde: ‘Als je creatieve mensen vraagt hoe ze iets gedaan hebben, voelen ze zich een beetje schuldig, omdat ze niet echt iets gedaan hebben, ze hebben gewoon iets gezien.’</p>
<div class="figure--right">
<figure id="post-337590 media-337590" class="align-left"><img srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/09/Giovanni_Morelli_-_Lenbach2-320x400.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/09/Giovanni_Morelli_-_Lenbach2-640x799.jpg 640w" alt="" /><figcaption>Giovanni Morelli |Wikimedia</figcaption></figure>
</div>
<p>Dat Hyman haar cursus aan zoveel politiemensen heeft gegeven hoeft niet te verbazen want de bron van het goed observeren is natuurlijk Sherlock Holmes, het personage van Arthur Canon Doyle dat door juist oog te hebben voor schijnbaar onbeduidende details moordzaken weet op te lossen. Het is vreemd dat Hyman, die naast advocaat ook kunsthistorica is en veel aan de hand van schilderijen uitlegt, het niet over de kunsthistoricus Giovanni Morelli (1816-1891) heeft, de man die de kunsthistoricus als een detective beschouwde en het oog hebben voor schijnbaar onbeduidende details als eerste beoefende. Over Morelli schreef de Italiaanse historicus Carlo Ginzburg zijn beroemd geworden essay <em>Sporen</em>, in 1981 gepubliceerd in <em>Raster 17</em>. Wat iedereen ontging zag Morelli. Ginzburg introduceerde de ‘Methode Morelli’ in de geschiedschrijving: hij ging speciaal letten op de verontachtzaamde details en beoefende aldus ‘microgeschiedenis’, waarvan <em>De kaas en de wormen, het wereldbeeld van een zestiende-eeuwse molenaar</em>, een product is.</p>
<div class="figure--left">
<figure id="post-337592 media-337592" class="align-left"><img srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/09/Carlo_Ginzburg_par_Claude_Truong-Ngoc_mars_2013_1-320x320.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/09/Carlo_Ginzburg_par_Claude_Truong-Ngoc_mars_2013_1-640x640.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/09/Carlo_Ginzburg_par_Claude_Truong-Ngoc_mars_2013_1-1280x1280.jpg 1280w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/09/Carlo_Ginzburg_par_Claude_Truong-Ngoc_mars_2013_1-1920x1920.jpg 1920w" alt="" /><figcaption>Carlo Ginzburg | Foto: Wikimedia</figcaption></figure>
</div>
<p><em>De kunst van het observeren</em> is een typisch Amerikaans boek. Herman is steeds zelf aanwezig, betrekt haar zoon erbij en vertelt op een familiaire manier anekdotes. Veel ligt ook erg voor de hand. Ze wil door het betere kijken de zenuwcellen ‘oppeppen en de verwerkingssnelheid van de hersenen vergroten’. En we moeten af van het automatische zien (waardoor ons veel ontgaat) en bewust gaan zien, dat is: observeren. Samengevat: zeg wat je ziet, niet wat je denkt. Amerikaans is ook dat de cursist als een ‘held’ uit de cursus tevoorschijn moet komen: ‘Om een held te zijn voor onze werkgever, ons gezin of onszelf moeten we ons wereldbeeld reorganiseren en ons perspectief veranderen.’ Al die politiecorpsen die Herman les heeft gegeven zullen toch niet allemaal hun complete wereldbeeld hebben gereorganiseerd?</p>
<div class="info-box">
<p><em>De kunst van het observeren</em> van Amy E. Herman is uitgegeven door Atlas Contact.</p>
</div>


Carel Peeters

Je moet goed kijken, dan ga je het zien

Ongelijke transzorg

Machtige Eerste Kamer

Democratisch tekort

Bange huisartsen

Verhaal van de week

Clickbait-sletjes

Nicolaas Veul

Nederland in crisis

Hans against the machine

Iedereen naar het buitenland

Hollander zoekt asiel

‘Mam, ik ga toch niet dood?’

Reportage

Tibet bezet

China verstevigt zijn grip

Het verdriet van Tibet

Iedereen is hypocriet

Hannah Prins

Tien openluchtbioscopen

Cultuurtips