Literaire Kroniek 765: Het nieuwe fundamentalisme van het ‘Intellectual Dark Web’

Het vormen van een opinie wordt steeds meer ‘een oorlog van ideeën,’ zeker in Amerika. Debatten tussen spraakmakende denkers spelen zich niet meer af in achterafzaaltjes, maar in arena’s. Als het maar controversieel is. Op maandag 16 juli zal in Londen een debat plaatshebben tussen de Canadese psycholoog Jordan Peterson – schrijver van 12 regels voor het leven, een remedie tegen de chaos – en de Amerikaanse neuroloog en filosoof Sam Harris, bekend als een van de vijf Nieuwe Atheïsten (samen met Richard Dawkins, Ian McEwan, Daniel Dennett en Christopher Hitchens). Dat debat zal niet plaatshebben in een soort Londense De Balie, maar in een stadion, de 02-Arena, en wordt aangekondigd als ‘the Woodstock of live speaking & debate’.

Harris en Peterson zijn water en vuur. Allebei doen ze graag controversiële uitspraken, Peterson liefst op de verbeten en luide toon van een boeteprediker. Harris houdt er in zijn laatste boek Waking Up (‘Een gids voor spiritualiteit zonder religie’) volgens Peterson naïeve ideeën over religie op na: ‘Hij ziet zelfs het psychologische nut van religie niet eens in.’ Harris vindt Petersons standpunten ‘gevaarlijk’. Het debat wordt onder het motto ‘Winning the war of ideas’ aangekondigd als een gevecht tussen ‘zwaargewichten’. Autocratische politici en denkers zijn altijd dol geweest op gladiatorengevechten.

Intellectual Dark Web

Harris en Peterson mogen dan als kemphanen worden voorgesteld die elkaar met woorden in een arena te lijf zullen gaan, ze behoren wel allebei tot de schrijvers, filosofen, academici en commentatoren die zich in Amerika hebben verenigd in het zogeheten ‘Intellectual Dark Web’, een divers gezelschap dat gemeen heeft dat ze meer of minder conservatief zijn en allemaal overhoop liggen met (extreem)linkse ideeën. Die zouden de Amerikaanse cultuur domineren, en die dominantie moet wat hen betreft doorbroken worden. Volgens het introductiepraatje van Dave Rubin op het Web ligt de vrije meningsuiting onder vuur, worden de grote verschillen tussen mannen en vrouwen ontkend, wordt overal identiteitspolitiek bedreven, en wordt het verschil tussen blank en zwart op de spits gedreven. Wanneer deze opvattingen taboe worden verklaard en ‘dark’, duister, worden gevonden, dan is er volgens Rubin iets mis.

Op het Intellectual Dark Web zijn de ‘ketters’ elk met hun eigen podcasts, show, colleges en interviews te zien. Ze trekken vele honderdduizenden, soms miljoenen kijkers en luisteraars: afgezien van Sam Harris, Jordan Peterson en Dave Rubin onder meer Claire Lehmann, Joe Rogan, Camille Paglia, Ayaan Hirsi Ali, Jonathan Haidt, Steven Pinker, Ben Shapiro, Bret Weinstein, Owen Benjamin en James Damore, de schrijver van het ‘memo’ ‘Google’s Ideological Echo Chamber’ over de extreem politiek correcte regels voor gender en ‘ras’ bij Google.

Het presidentschap van Trump kan gebruikt worden om afscheid te nemen van het zogenaamd dominerende links-liberale gedachtegoed.

Trump is een ‘political moderate’

Dave Rubin werpt zich op als woordvoerder van deze ‘collection of iconoclastic thinkers, academic renegades en media personalities’, zoals Bari Weiss ze in The New York Times noemt.

Hij heeft, net als Ben Shapiro een eigen ‘show’, The Dave Rubin Show, waarin hij knetterende gesprekken voert met gasten die ruim aan de vraag om ‘diversiteit’ voldoen. Als het maar controversieel is. Het is aan alles duidelijk dat alle leden van deze club het gevoel hebben dat ze, hoe ze onderling ook verschillen, onderdeel zijn van een politiek-cultureel en filosofisch momentum: ze maken van het presidentschap van Trump gebruik om afscheid te nemen van het zogenaamd dominerende links-liberale gedachtegoed om dat te vervangen door ‘nieuwe’ ideeën.

In werkelijkheid worden er vooral oude ideeën van stal gehaald, zoals de herwaardering van het mannelijke, het Ayn Rand-egoïsme en de benadrukking van de biologische verschillen tussen mannen en vrouwen. Dave Rubin was naar eigen zeggen ooit een ‘classical liberal’, maar daar is hij ver van afgedreven. Hij vindt Trump nu een ‘political moderate.’

Waarom is het zo moeilijk om je in het gezichtspunt van iemand anders te verplaatsen?

Het verwarrende is dat tussen de personen die op de website figureren ook gematigde intellectuelen zitten die niets moeten hebben van het post-truthtijdperk. De Australische Claire Lehmann richtte in 2015 het online magazine Quillette op. Dat werd vrij snel een gewaardeerd tijdschrift, zeker nadat ze vier zinnige artikelen van wetenschappers publiceerde op James Damores memo over Google.

Dat leverde haar positieve reacties op van Steven Pinker en Richard Dawkins. De laatste noemde het een ‘superbe magazine, stands up for the oppressed minority who value clarity, logic and objective truth.’ Dat in dit verband de namen van Pinker en Dawkins vallen, komt omdat ze allebei verdedigers zijn van de ideeën van de Verlichting. Ze zijn uitgesproken voorstanders van het zoeken naar de waarheid en hechten aan een aantal universele waarden, waarmee ze zich afzetten tegen het linkse postmodernisme en het rechtse Trumpisme.

Heterodox Academy

De naam van Jonathan Haidt in het gezelschap van opgewonden standjes als Peterson en Ben Shapiro, valt op omdat hij een uitgesproken verzoener is, schrijver van het boek The Righteous Mind waarin hij de vraag probeert de beantwoorden ‘waarom aardige mensen zo tegenover elkaar komen te staan door politiek en religie’. Het is geen halfzacht boek. Haidt is geen empathist: iemand die zich makkelijk denkt te kunnen nestelen in de gedachtewereld van iemand anders. Hij beschouwt dat juist als heel lastig: waarom is het zo moeilijk om je in het gezichtspunt van iemand anders te verplaatsen?

Van die moeilijkheid heeft hij zijn kracht gemaakt door het oprichten van de Heterodox Academy. Die bestaat uit academici die actief de ‘viewpoint diversity’, ‘mutual understanding’ en ‘constructive disagreement’ bevorderen. Dat laatste omdat verschil van mening op de universiteiten steeds vaker met geweld wordt uitgevochten, door links en rechts. Haidt schreef hierover in 2017 het essay ‘Hoogleraren moeten nu bang zijn voor intimidatie van beide kanten’.

Een van de leden van het Intellectual Dark Web en van de Heterodox Academy, de bioloog Bret Weinstein, nam samen met zijn vrouw Heather Heying vorig jaar ontslag als hoogleraar aan het aanvankelijk verlichte Evergreen State College in de staat Washington. Ze waren ‘klassieke liberalen.’ Om de betekenis van de zwarte studenten te accentueren had een nieuw bewind een ‘Day of Absence’ bedacht voor witte studenten: die moesten een dag de campus verlaten. Weinstein was het er niet mee eens dat onder het mom van progressiviteit een dag verplichte rassenscheiding plaats zou hebben. Hij en zijn vrouw werden bedreigd en racisme verweten.

Toen Shapiro in september vorig in Berkeley een toespraak hield moesten straten afgezet worden om voor en tegenstanders uit elkaar te houden.

‘Trump’s personal Pravda’

Tegenover deze gematigde, in radicaal-links teleurgestelde intellectuelen staan figuren als Ben Shapiro, voormalig eindredacteur van Breitbart News. Hij nam ontslag omdat het onder Steve Bannon ‘Trump’s personal Pravda’ was geworden. Hij heeft nu zelf The Daily Wire waarin hij zijn conservatieve opinies kwijt kan over eigen verantwoordelijkheid, abortus, euthanasie, Me Too en identiteitspolitiek. Toen Shapiro in september vorig in Berkeley een toespraak hield moesten straten afgezet worden om voor en tegenstanders uit elkaar te houden. Hij is de schrijver van boeken over linkse cultuur en Amerikaanse universiteiten die de Amerikaanse jeugd zouden indoctrineren (Bullies: How the Left’s Culture of Fear and Intimidation Silences America).

Een niet minder conservatief lid van het Intellectual Dark Web is Jordan Peterson. Hij is aan de lopende band te gast bij al die media persoonlijkheden die shows hebben waarin ze spraakmakende figuren interviewen. Zoals Joe Rogan, een stand up comedian met een eigen podcast (The Joe Rogan Experience) waarin hij leden van de Intellectual Dark Web soms uren lang aan het woord laat. Zijn luisteraars zouden hongeren naar ‘controversial opinions.’ In het gesprek met Peterson was hij hem vooral naar de mond aan het praten.

Omdat rond het Intellectual Dark Web een sfeer van heisa, conservatisme, iconoclasme en rechtse provocatie hangt trekt het extremen aan, zoals Candace Owens, een zwarte ‘telegenieke’ conservatieve Trump-aanhangster die films maakt als ‘The Left Thinks Black People Are Stupid’.’Kanye West ‘houdt van haar manier van denken.’

Roodgeverfde lippen staan ‘voor het opwekken van seksuele opwinding! En niets anders!’

De terugkeer van de ‘first principles’

In februari van dit jaar was Peterson te gast bij Vice. Het gesprek spitste zich toe op #MeToo. Peterson is een man die de ‘first principles’ van het leven terug wil, een soort Tien Geboden die bij hem ‘regels’ heten (zoals in zijn boek 12 regels voor het leven). Met de strengheid van een schoolmeester (inclusief opgestoken vinger) vroeg hij zich af: ‘kunnen mannen en vrouwen wel in één werkruimte werken?’ Een vraag met de vreemde ondertoon alsof hij het beter zou vinden als mannen en vrouwen niet meer in één ruimte werkten, indachtig de wetenschap dat Peterson voor mannelijke dominantie is. Dan zou er minder sprake zijn van ‘sexual harassment’.

Volgens Peterson is het volstrekt onduidelijk wat ‘de regels’ zijn voor het werken van mannen en vrouwen in één ruimte – alsof die er zouden moeten zijn en al niet bij de meeste mannen en vrouwen geïnternaliseerd zouden zijn. Peterson trekt ook in twijfel of vrouwen zich nog wel op moeten maken en hun lippen rood verven. Of de interviewer wel weet waar die rode lippen voor staan, vroeg Peterson met een verbeten trek om zijn mond.

De lippenstift, de rouge, de hoge hakken: die zorgen er volgens Peterson voor dat het ‘more likely’ is dat er ongewenste intimiteiten plaats hebben op de werkvloer.

Die staan voor het opwekken van seksuele opwinding! En niets anders.’ Het is gewoon ‘een vorm van sexual display!’ En wat dacht de interviewer van de rouge die vrouwen op hun wangen smeerden? Dat is toch ook alleen maar om seksueel aantrekkelijker te zijn. En wat te denken van de hoge hakken. Kunnen high-heels nog wel? De interviewer weet toch wel wat er gebeurt als vrouwen hoge hakken dragen? ‘Dan wordt hun venusheuvel naar voren gedrukt’ en dat is zonder meer ‘sexual provocative’.

De lippenstift, de rouge, de hoge hakken: die zorgen er volgens Peterson voor dat het ‘more likely’ is dat er ongewenste intimiteiten plaatshebben op de werkvloer. Hij is, naar eigen zeggen, een ‘sexual conservative’, iemand die het ook ongewenst vindt dat jongens en meisjes/mannen en vrouwen bij de eerste ‘date’ met elkaar naar bed gaan – waarmee hij suggereert dat het de ‘regel’ zou zijn, wat natuurlijk helemaal niet het geval is. Maar door te suggereren dat het gebeurt heeft hij een handvat om tegen losbandigheid te ageren.

Peterson benadrukt in verschillende openbare colleges de verschillen tussen mensen. Maar hij beroept zich tegelijk op het collectief onbewuste van Carl Jung waarin ‘de chaos’ voor de vrouw staat en ‘de orde’ voor de man. Veel van de leden van het Intellectual Dark Web vinden elkaar in zulke ‘eerste principes’, die je ook nieuwe dogma’s zou kunnen noemen. Dat leidt al gauw tot een nieuw soort fundamentalisme.