<div class="wpg-element paragraph">
<p>‘Young adult’-schrijver Kevin Brooks</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Duister, dat zijn de young adult-romans van de Engelse schrijver Kevin Brooks (1959). Zijn verhalen kennen een dreiging en donkerte die ongebruikelijk is voor literatuur voor jongeren. Dat weten zijn lezers, dat weten zijn critici, dat weten zijn uitgevers. Toch kostte het Brooks – sinds zijn debuut <span class="Cursief">Martyn Pig</span> in 2002 een internationaal gevierd en bekroond auteur – tien jaar om <span class="Cursief">The Bunker Diary</span> (2013) gepubliceerd te krijgen. Hij schreef het direct na <span class="Cursief">Lucas</span> (2003), volgens velen zijn beste boek.Brooks’ verschillende uitgevers vonden <span class="Cursief">The Bunker Diary</span>, waarin zes mensen worden ontvoerd en opgesloten in een ondergrondse bunker, te uitzichtloos voor tieners. Een bewering waarmee Brooks het niet eens is. ‘Jonge mensen zijn geen baby’s meer,’ schrijft hij in een e-mail vanuit Engeland. ‘We hoeven hun niet voor te liegen dat alles altijd weer goed komt, ze zijn slim en ruimdenkend genoeg om te weten dat er ook een schaduwkant is.’ Daar komt bij dat het predicaat ‘uitzichtloos’ in zijn ogen niet klopt. ‘Er zit heel veel hoop in dit boek, alleen niet op de geijkte manier.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Sadistisch experiment<br /></h3>
<p>Toch lijkt het niet overdreven te stellen dat <span class="Cursief">Bunkerdagboek</span> (dit voorjaar verscheen de Nederlandse vertaling) Brooks’ meest nihilistische boek tot nu toe is. Net als zijn andere werk getuigt het van een somber wereldbeeld, maar in het onontkoombare slot gaat de schrijver nog een stap verder. <br />‘Ik heb een rare haat-liefdeverhouding met de mensheid,’ zegt Brooks. ‘Als soort heb ik ons niet hoog zitten – wat gek is, omdat ik er zelf ook toe behoor – en tegelijk vind ik mensen oneindig fascinerend. Voor mij zijn wij slechts de zoveelste diersoort. Het is die dierlijke kant, die volgens sommigen zo eng en angstaanjagend is, waar ik graag over schrijf.’ <br />Niettemin is <span class="Cursief">Bunkerdagboek</span> ook een verhaal over de kracht van vriendschap en over menselijke onverzettelijkheid onder extreme omstandigheden. Het dagboek uit de titel is dat van de zestienjarige drop-out Linus. Vanaf het moment dat hij zichzelf terugvindt in de ondergrondse ruimte beschrijft hij de gebeurtenissen in een notitieblok dat hij daar vindt. Linus blijft niet lang alleen. Na een paar dagen arriveert via een lift een tweede slachtoffer, de negenjarige Jenny, met wie hij een warme vriendschap sluit. <br />Er volgen er meer: een junk, een makelaar, een managementconsultant, een wetenschapsfilosoof. De zes kennen elkaar niet en weten niet wat de beweegredenen zijn van de man die hen via microfoons en camera’s in de gaten houdt. De lift vormt de enige verbinding met hun ontvoerder. Die brengt eten, maar blijft net zo vaak leeg of stuurt een ijzingwekkende verrassing. In zijn dagboek vergelijkt Linus de situatie met een spel waarvan de Man van Boven als een god de regels bepaalt: hij beloont en straft door in te spelen op hun zwakheden en onderwerpt hen aan honger, kou en giftige chemicaliën. Als willoze marionetten zijn ze overgeleverd aan zijn sadistische experiment. Het geeft het verhaal een thrillerachtige allure: is de ontvoerder een psychopaat? Een machtswellusteling, een moordenaar? Linus probeert hem te doorgronden, maar moet erkennen dat dat onmogelijk is. Naarmate de gevangenschap langer duurt, wordt de toon van het dagboek filosofischer; niet hoe hij uit de bunker komt, maar wat de reden van dit alles is, is de vraag die Linus steeds meer bezighoudt. Terwijl Brooks het gevoel van beklemming secuur opbouwt, blijft de lezer hopen op een wending die de uitzichtloze situatie doorbreekt.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Evenwichtsoefening<br /></h3>
<p>De reacties van zijn lezers steunen Brooks in zijn overtuiging dat er in wezen geen thema’s zijn waarover je niet voor jongeren kunt schrijven. ‘Ze vinden <span class="Cursief">Bunkerdagboek</span> verontrustend en angstaanjagend en dat is goed – zo is het ook bedoeld. Als ze het niet verontrustend en angstaanjagend hadden gevonden, zou het betekenen dat ik iets verkeerd heb gedaan. Maar ze schrijven me ook dat ze het boek niet konden wegleggen en dat het nog lang in hun hoofd bleef rondspoken.’<br />Ondertussen heeft Brooks verhalen in gedachten die nog veel naargeestiger en troostelozer zijn dan <span class="Cursief">Bunkerdagboek</span>, zegt hij: ‘Dit boek is nog niet half zo donker als ik zou kunnen schrijven.’ Het is aan zijn uitgevers of die verhalen ooit zullen verschijnen. ‘Blijkbaar zijn er grenzen aan wat kan voor jongeren, maar die liggen niet vast en mijn eigen grenzen komen er niet altijd mee overeen. Hoewel ik durf te vertrouwen op mijn eigen kompas, zijn er andere mensen met wie ik rekening moet houden – lezers, ouders, boekverkopers, uitgevers. In die zin heeft schrijven voor jongeren altijd iets van een evenwichtsoefening.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p><span class="Cursief">Bunkerdagboek</span> bezorgde mij als volwassen lezer een paar onrustige nachten. Voelt u zich verantwoordelijk voor uw lezers?</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>‘Ik voel een grote verantwoordelijkheid als het gaat om de kwaliteit van mijn werk, daarin moet ik het hoogst mogelijke nastreven. Maar ik geloof niet dat ik voor de nachtrust van mijn lezers moet waken.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Houdt u zich tijdens het schrijven überhaupt bezig met uw doelgroep?</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>‘Op het moment dat je je lezers als doelgroep gaat beschouwen, ben je ontrouw aan jezelf. Een schrijver moet uitsluitend schrijven voor zichzelf en voor het verhaal. Dat betekent niet dat het me niet kan schelen wat lezers vinden, maar het pleasen van je publiek getuigt van een gebrek aan vertrouwen in je eigen verhaal. Zonder dat is schrijven zinloos.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Coming of age<br /></h3>
<p>Veel van Brooks’ jongerenromans lezen als psychologische thrillers. In zijn boeken manoeuvreert hij zijn personages in dreigende situaties en voert hij de lezer mee langs de schaduwkant van het bestaan. Aan happy endings doet hij niet. Hooguit biedt hij een sprankje hoop, maar liever laat hij de lezer in verwarring achter met onbeantwoorde vragen. Behalve spannend zijn Brooks’ boeken ook coming of age-verhalen waarin tieners hun eigen identiteit aftasten, en gaan ze over herkenbare puberproblemen als verliefdheid, onzekerheid en conflicten met ouders.<br />Zelf is Brooks een fervent lezer van spannende boeken en misdaadverhalen. Hardboiled detectiveschrijvers als Raymond Chandler, Dashiell Hammett en Ross MacDonald hebben hem als schrijver gevormd, zegt hij. Dat zijn eigen hoofdpersonen altijd mensen zijn in het schemergebied tussen kind en volwassene, is omdat op die leeftijd alles zo intens wordt beleefd en elke gebeurtenis betekenis lijkt te hebben. </p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Tijdens het lezen van <span class="Cursief">Bunkerdagboek </span>moest ik denken aan <span class="Cursief">The Collector</span> van John Fowles. Onder meer ook met een kidnapping, ook (deels) een dagboek.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>‘Dat boek is een van mijn <span class="Cursief">all time favorites</span>. Ik las het voor het eerst toen ik veertien was en het was een belangrijke inspiratiebron voor <span class="Cursief">Bunkerdagboek</span>. Om die reden heb ik ergens in het verhaal een meneer Fowles opgevoerd, als dankbetuiging aan de schrijver. Ik ben altijd gefascineerd geweest door verhalen waarin een personage in een geïsoleerde, primitieve situatie wordt geplaatst. <span class="Cursief">Robinson Crusoe</span>, <span class="Cursief">Lord of the Flies</span>, <span class="Cursief">My Side of the Mountain</span> van Jean Craighead George en natuurlijk <span class="Cursief">The Collector</span>. Ik houd van de manier waarop die boeken ons naar de mens in al zijn naaktheid laten kijken. Het zijn verhalen waarin mensen niet meer zijn dan dieren. Zo’n verhaal heb ik altijd zelf willen schrijven. <span class="Cursief">Bunkerdagboek</span> is het resultaat.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Is het misschien uw eigen nachtmerrie: ontvoerd worden zonder te weten waarom, zonder privacy of hoop op ontsnapping?</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>‘Nee. Op een vreemde manier is het iets wat me bijna aantrekt. Ik heb altijd van kleine, geïsoleerde ruimtes gehouden – <span class="Cursief">analyse that!</span> – en het idee om buiten het gewone leven te worden geplaatst, beangstigt me niet. Het is het gewone leven dat me nachtmerries bezorgt.’ </p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Vrij Nederland juni 2014</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Vrij Nederland juni 2014</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Vrij Nederland juni 2014</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Kevin Brooks,<span class="Cursief"> ‘Bunkerdagboek’</span>, De Harmonie, 236 p., € 17,50 (14+)</p>
</p></div>


Joukje Akveld

‘Ik moet niet waken voor de nachtrust van mijn lezers’

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips