Strip
&#8216;Weet je wáár het om draait in de wiskunde?&#8217; vraagt de Griekse schrijver Apostolos Doxiadis retorisch. &#8216;Om de momenten van de waarheid, de magische momenten!&#8217; Hij begint driftig te bladeren in zijn boek Logicomix, een stripboek over wiskunde van bijna driehonderdvijftig pagina&#8217;s. Op pagina 56 vindt hij wat hij zoekt, een scène waarin Bertrand Russell, een kind nog, na lang zwoegen en veel frustratie de Stelling van Euclides doorgrondt.
Het is niet eens zo&#8217;n opvallende scène in het boek, en Russells epifanische moment is vrij conventioneel weergegeven: in overdreven perspectief, het hoofd van de jongen gevangen in een ster, ogen zonder pupillen. Maar Doxiadis vindt het een cruciale scène. Dit zijn de momenten waar hij het voor doet, waardoor hij op veertienjarige leeftijd zelfs verslaafd raakte aan de wiskunde, aan de &#8216;schoonheid van het wiskundige bewijs&#8217;.
En dat terwijl hij daarvóór ontzettend slecht was in wiskunde. &#8216;Ik háátte het vak! Ik wilde het laten vallen op school, maar toen kreeg ik goede begeleiding van een natuurkundige en na vijf lessen was ik er een kei in. Mijn begeleider liet me bovendien kennismaken met de relativiteitstheorie en de kwantummechanica en dat fascineerde me enorm, als verhalen ook vooral.&#8217;
Doxiadis heeft wiskunde, of eigenlijk de wetenschap in het algemeen, altijd als verhaal gezien. &#8216;Als kind las ik alle klassiekers uit de wereldliteratuur: Camus, Eliot. Na die bijspijkercursus realiseerde ik me dat de wetenschap eigenlijk gaat over de spirituele queesten van romantische helden.&#8217;
Op vijftienjarige leeftijd won Doxiadis een prijs met een monografie over wiskunde. Daarop werd hij uitgenodigd door een hoogleraar aan de Columbia University in New York, die hem onder zijn hoede nam. Vervolgens studeerde hij aan de École pratique des hautes études in Parijs. Terug in Griekenland werd hij echter geen belangrijke wetenschapper, maar legde hij zich toe op theater en film. Ook heeft hij vier romans geschreven, waaronder Oom Petros en het vermoeden van Goldbach (1999 &#8211; Nederlandse vertaling 2000), een roman over wiskunde. Hij is actief voor Thales and Friends, een non-profitorganisatie die &#8216;de kloof tussen wiskunde en andere cultuurvormen probeert te overbruggen&#8217;.
Logicomix, vrucht van zijn samenwerking met computerwetenschapper Christos Papadimitriou, animator Alecos Papadatos en inkleurster Annie Di Donna, is een enorm succes. In Griekenland, waar strips nauwelijks worden gelezen, zijn er vijfendertigduizend exemplaren verkocht en de Engelse vertaling staat al zeven weken in de bestseller toptien van &#8216;paperback graphic books&#8217; (tussen literaire pareltjes als Batman en The Zombie Survival Guide). In Nederland is het boek sinds de verschijning afgelopen zomer inmiddels vier keer herdrukt.
Doxiadis weet dit enorme succes ook niet precies te verklaren. &#8216;Ik kan arrogant doen en zeggen dat het gewoon een goed boek is, maar veel sléchte boeken hebben óók succes en talloze goede boeken doen helemaal niks. Toch is het niet helemaal onverwacht. Tijdens het maken van het boek, wat ons vijf jaar heeft gekost, heb ik mijn momenten van twijfel gehad, maar toen ik de eerste platen van Alecos zag, wist ik dat het ging aanslaan.&#8217;
Tijdens het interview is Doxiadis, een spraakwaterval, druk met allerlei zaken. Op zijn laptop bekijkt hij de schetsversie van een stripverhaal voor het kerstnummer van Publisher&#8217;s Weekly, waaraan hij met de andere makers van Logicomix werkt. Alecos Papadatos belt hem erover en hij geeft de telefoon meteen door: &#8216;Hier, kun je ook met de tekenaar spreken.&#8217;
Papadatos vertelt over de gedetailleerde scenario&#8217;s van Doxiadis. &#8216;Maar ik heb nog steeds veel vrijheid, wat de &#8220;flow&#8221; van het verhaal betreft, en de sfeer. Apostolos is de regisseur, ik ben de acteur, de cameraman, verzorg de decors en de belichting. Zonder zijn strenge aanwijzingen zou het me nooit zijn gelukt dit verhaal in driehonderdvijftig pagina&#8217;s verteld te krijgen.&#8217;
De New York Times duidt Logicomix als een vertelling over het leven van Bertrand Russell en zijn passie voor logica, maar het boek is zoveel meer dan dat. Aan de hand van de geschiedenis wordt hardop gefilosofeerd over wat logica precies is. Het is geen hagiografie van de logica, integendeel. Doxiadis wijst op het grote aantal briljante logici dat gek is geworden en zijn hoofdpersonage Russell leert via harde lessen (onder andere twee mislukte huwelijken) dat logica niet alles is. Aan de hand van de Griekse tragedie Oresteia leren we dat de rede alleen niet voldoende is om te kunnen rechtspreken over mensen. Kennis van de donkere aspecten van de menselijke natuur is noodzakelijk.
Een complex werk, dat echter geen moment zwaar op de hand wordt, vaak erg grappig is en dat leest als een trein. &#8216;Maar het is geen populair-wetenschappelijk werk,&#8217; benadrukt Doxiadis. &#8216;Want ik haat simplificaties. Dat wetenschap moeilijk en ingewikkeld is, is juist wat haar zo aantrekkelijk maakt.&#8217;

Peter Breedveld

‘Ik haat simplificaties’

Welkom in Nederland

De opvangcrisis escaleert

Verhaal van de Week

En nu?

Vechten tegen Assad

Extreemrechtse connecties

JA21

Soepschildpad

Hans Stegeman

Schooljuf

Nicolaas Veul

Plan Rutte mislukt

NAVO

Parijs was een voorbode

Protest

Leven onder de radar

In beeld

Himmler in New York

Voorbeschouwing

Verdwaald in de AI-psychose

Chatbots