Opnieuw relevant, want

Voor het eerst sinds 1945 gaat de Matthäus-Passion niet door. In 2012 zocht Elma Drayer naar de verklaring voor de immense populariteit in Nederland van het muziekstuk.

Strijk en zet begint het ergens in maart. Hm, hoor je redacties bijna hardop denken. Die wijdverbreidheid van Johann Sebastian Bachs Matthäus-Passion is toch typisch Nederlands? Daar moeten we wat mee!

Martin van Amerongen, hoofdredacteur van De Groene Amsterdammer, wijdde er eind jaren negentig al een alleraardigst boekje aan. In Zijn bliksem, zijn donder boog hij zich over de vraag waarom juist ‘op die paar kilometer tussen Roodeschool en Vlissingen’ de Matthäus-Passion zo aanslaat – veel meer dan in vergelijkbare buitenlanden, veel meer ook dan in het vaderland van de componist. Hoe kan het dat uitgerekend dit geseculariseerde volk (‘De kerken staan leeg, behalve rond de Paas’) er zo verzot op is? Zijn antwoord was even simpel als overtuigend: dat kwam door de AVRO-radio, die sinds mensenheugenis de Palmzondag uitvoeringen vanuit het Amsterdamse Concertgebouw verzorgt.

Het afgelopen decennium lijkt de populariteit van de Matthäus-Passion alleen maar te zijn toegenomen – met meezingversies, Nederlandstalige versies, versies speciaal voor kinderen en voor jongeren. En de media op hun beurt buitelen over elkaar heen in het bedenken van eigentijdse invalshoeken. Zo bracht de Volkskrant twee weken geleden ‘10 en meer plezierverhogende weetjes’ over de Matthäus. Dat bijbelvastheid niet de sterkste kant is van de betreffende redactie, bleek al uit het inleidende zinnetje ‘Met Pasen is het lijdensseizoen immers weer begonnen’. Dat de boodschap van het slotkoor zou luiden ‘Heb uw naaste lief’ leek me al evenzeer een Hineininterpretierung. Maar ronduit hilarisch was het citeren van de uitspraak ‘Zo, die hangt weer voor een jaartje’ – zonder erbij te vermelden dat die apocrief is. Martin van Amerongen had het in dit verband al de over ‘de paapse sloddervossen van de Volkskrant’ die de legende als enigen hardnekkig in stand houden. (Anno 2012 dichten ze het citaat trouwens ook nog toe aan de verkeerde zangeres: de alt Aafje Heynis in plaats van de sopraan Jo Vincent.)

Dat dit geseculariseerde volk er zo verzot op is komt door de AVRO

Heel eigentijds is ook wat de Evangelische Omroep dezer weken zijn kijkerspubliek voorschotelt. Die grijpt dit seizoen wederom naar het format van de zingende BN’er. In de vierdelige reeks De Mattheus Masterclass gaan landgenoten als Gerard Joling, Lenny Kuhr en Ivo Niehe ‘een groot avontuur aan met zichzelf’. Ze bekwamen zich namelijk in enkele recitatieven en aria’s – een ‘schier onmogelijke opgave’, volgens de commentaarstem. Zonder uitzondering noemen ze het reproduceren van Bachs noten ‘een enorme uitdaging’. Dat is het eerlijk gezegd voor onze oren ook.

Afgelopen zondag besteedde Kunststof TV aandacht aan het fenomeen. Zeg, wilde de goedlachse presentator Joost Karhof weten van radiocollega Maartje van Weegen, ‘wat is het nou toch’ dat Bachs meesterwerk juist in Nederland zo’n traditie werd? En zou zij even kunnen uitleggen hoe ‘de centrale boodschap’ van het stuk luidt? ‘Of is die er niet?’

Zelfs de VARA wilde niet achterblijven. Bij het radioprogramma DeGids.fm verzonnen ze de poll ‘Kies het Mooiste Matthäus Moment’, inclusief wervend spotje. Luisteraars mogen tot aan Pasen via de website hun ‘favoriete fragment’ aankruisen. Presentator Felix Meurders: ‘Uw stem is doorslaggevend!’

Martin van Amerongen schreef in 2000 dat hij ‘stad en land’ afreisde om ‘de schrale theorie uit te dragen dat Bach zowel van de gelovigen als van ons ongelovigen is’. Zou de hoofdredacteur nog onder de levenden zijn, hij zou bewijsmateriaal te over hebben.