Interview regisseur Laurent Cantet
Autoriteit. Sinds de jaren zeventig wordt het begrip op Nederlandse scholen geschuwd als ware het een prehistorisch verschijnsel. Nederland rekent op de natuurlijke honger naar kennis van kinderen en jongeren, ook als de hormonen gieren. Mondigheid wordt aangemoedigd, domme vragen bestaan niet. Studiehuizen en andere &#8216;op de individuele belevingswereld van het kind&#8217; toegesneden lesmethoden worden aangeprezen en net zo snel weer afgedankt. Het leidde tot een gedemocratiseerd onderwijssysteem, steundend op prachtige principes, van een niveau waar niemand meer blij mee is.
Over die principes gaat de Franse film Entre les Murs, want ook in de Parijse voorsteden wordt geworsteld met het vraagstuk autoriteit. Entre les Murs verbeeldt die worsteling op soms hilarische, dan weer schrijnende wijze. De film speelt zich af op een middelbare school in het twintigste arrondissement van Parijs, zeg: een multiculturele (ex-)Vogelaarwijk. Een jaar lang volgen we François, leraar Frans, en zijn groep zestienjarigen. De schokkende camerabeweging en het achteloze spel van de acteurs suggereren een documentaire. Toch is de hele film in scène gezet en geregisseerd door Laurent Cantet, die eerder op moedige wijze complexe sociale kwesties aankaartte in Ressources Humaines en L&#8217;Emploi du Temps. Met zachte, haast timide stem vertelt hij over het maakproces: &#8216;François Bégaudeau, de leraar en hoofdrol in Entre les Murs, is in het dagelijkse leven ook leraar. De klas is een bestaande klas. Tijdens de zomervakantie hebben we wekenlang intensief geïmproviseerd en geschreven. Dat leverde meer dan honderdtwintig uur aan opnamen op die zijn samengesmeed tot deze film.&#8217;
Bloeddorstige nooitgenoegjes
Entre les Murs is in zekere zin ook een boekverfilming. Of &#8216;boekverlenging&#8217;, zoals Cantet het uitdrukt. François Bégaudeau publiceerde in 2006 Entre les Murs, over zijn ervaringen in het onderwijs. Tijdens een radio-optreden ontmoette hij Cantet en gaf hem een exemplaar. Cantet: &#8216;Ik heb het in één nacht uitgelezen en werd voortdurend verscheurd tussen de komische situaties en de tragiek van het thema. Die dubbele laag wilde ik ook in de film aanbrengen. Een school waar wordt gelachen, waar het goed leven is, maar waar ook wordt gestreden en uitgesloten, zoals in elke samenleving.&#8217;
Leraar François neemt zijn leerlingen bloedserieus. Elke inbreng wordt gewaardeerd, elke leerstap desgevraagd beargumenteerd. Als een moderne Socrates gaat hij de discussie met zijn leerlingen aan. Zijn gevoel voor humor en zijn jongensachtig charisma gooit hij in de strijd. Je kunt als kijker niet anders dan sympathie voelen voor de gedreven docent en zijn groep energieke, gevatte leerlingen. Maar al gauw veranderen de grappige pubers in bloeddorstige nooitgenoegjes die erop uit zijn hun leraar af te zetten.
Regisseur Cantet sympathiseert hartstochtelijk met zijn hoofdpersonage: &#8216;François is een held à la Batman: hij wordt gecorrumpeerd door zijn eigen principes. De gelijkheid die hij in zijn klas betracht, is fantastisch, maar ook een illusie. Elke gelijkheid in de leraar-leerlingverhouding is bij voorbaat vals. Uiteindelijk is een leraar de baas.&#8217;
François is voortdurend bezig uit te leggen waarom bepaalde kennis belangrijk is, voordat hij aan het overbrengen van die kennis toekomt. Dat is vanuit didactisch oogpunt toch nauwelijks efficiënt? Cantet, fel: &#8216;Maar kinderen zijn geen holle vaten waar kennis in wordt gegoten. Hun school is de ruimte waar ze zoeken naar een identiteit, naar een plek in de samenleving. Hun vragen helpen daarbij en ze verdienen een antwoord. Mijn film is geenszins een pleidooi voor meer autoriteit, maar ik wilde evenmin de aanpak van François idealiseren. Ik wilde zo intiem mogelijk registeren wat zich in een doorsnee-klaslokaal afspeelt. Hoe gaan we met onze jongeren om? Volgens mij ben ik met mijn werkwijze dichter bij de realiteit gekomen dan ik in een documentaire ooit had gekund.&#8217;
Wereldwijd wankelen de muren van de klaslokalen. In Frankrijk, maar ook in Nederland, protesteren leraren tegen de hoge werkdruk. Logisch, meent Cantet: &#8216;Entre les Murs toont ook de vermoeidheid in de lerarenkamer, de uitputting bij leraren door de dagelijkse strijd in het klaslokaal. Geloof me, het is geen eenvoudig vak. Leraar zijn doe je niet om jezelf te sparen; het is altijd een missie. Dat François ondanks alles die strijd blijft aangaan, is bewonderenswaardig. In alle eerlijkheid: hij is de leraar die ik voor mijn kinderen zou wensen.&#8217;
Entre les Murs is overladen met nominaties en bekroningen, was de verrassende winnaar van de Gouden Palm op het afgelopen Filmfestival van Cannes en lijkt daarmee een vervolg op het enorme succes van die andere Franse schoolfilm Être et Avoir. Maar het verschil kan niet groter zijn. Schetste Être et Avoir nog een romantisch beeld van de leraar-als-god-de-vader op een Frans plattelandsschooltje, Entre les Murs toont de harde en complexe strijd van een hedendaagse docent. Afwachten maar of het Nederlandse publiek ook bereid is een kritische kijk te nemen binnen de wankelende muren van het onderwijs hier en nu.
‘Entre les Murs’ draait vanaf 27 november in de Nederlandse bioscopen

Sarah Meuleman

‘Hij is de leraar die ik voor mijn kinderen wens’

Premierschap gered?

Kabinetscrisis

Verhaal van de Week

Partij voor de bühne

met veiligheid

Obsessie

Roddelpraat

Naaktfoto's

Ik vind iets

Merel Wielaert

Hooggerechtshof

Polen

Wiens schuld is dit?

Debat

Sterke leiders

Hans Against the Machine

oprichter Pussy Riot

Interview