Achtergrond / De gewelddadige rellen rond de G8
Alsof er een vlucht eksters opvloog. Plotseling renden door de stegen tussen haventerrein en binnenstad tientallen zwart geklede jongens en meisjes in groepjes heen en weer. Ze droegen fleece-jacks met capuchons, donkere zonnebrillen, doeken voor hun mond en strak aangebonden rugzakjes. Een van hen schreeuwde aanwijzingen in een Slavische taal. Hij dirigeerde zijn groep naar het einde van de steeg. Daar, aan de rand van het haventerrein, dwongen honderden soortgenoten met een regen van stenen een Hundertschaft agenten tot de terugtocht.
Rostock, zaterdagmiddag 2 juni. Zestig- à tachtigduizend demonstranten tegen de G8 waren in twee grote optochten naar het haventerrein getrokken. In een hoek van de vlakte was extra veel politie opgesteld om het hotel te beschermen waarin de Amerikaanse kwartiermakers van George W. Bush waren ondergebracht. Daar begon waarop beide partijen zich grondig hadden voorbereid. Na een hevige slag op min of meer open terrein verplaatsten de schermutselingen zich naar de binnenstad. Tot middernacht gooiden snelle groepjes capuchondragers ruiten in van banken en hamburgerketens, achternagezeten door veel tragere groepen helmdragers.
Het is achteraf onbegrijpelijk waarom die rellen niet zijn voorkomen. Iedereen wist waar het gevaar school: in het zogeheten ‘zwarte blok’. In steden als Berlijn en Hamburg is dat een vast onderdeel bij iedere radicale demonstratie. Duitsers demonstreren graag gedisciplineerd. Voorop lopen de initiatiefnemers met de leus van de dag. Daarachter verschillende linkse blokken van binnen- en buitenlandse signatuur. Dan het ‘zwarte blok’ van dicht opeengepakte, zwart geklede radicale activisten, verscholen achter hoge spandoeken. Daarna een blok met eco-activisten, hippe ouderen, hun gezichten getekend door de decennialange strijd tegen atoomenergie. Aan het eind van de stoet rijdt steevast een vrachtauto met knetterende rave-muziek, waaromheen jongeren van de ‘Hedonistische Internationale’ dansen.
Einkesselung
Zo ongeveer zag ook de stoet eruit die vanaf het station in Rostock naar het haventerrein optrok. De initiatiefnemer, de ‘globaliserings­kritische’ beweging Attac, had van het zwarte blok de verzekering gekregen dat het zich rustig zou houden. Daarop liet ook de politie de gebruikelijke voorzorgsmaatregelen achterwege. Geen verbod op gezichtsverhulling en geen verbod op het verbergen van het blok achter hoge spandoeken. En ook de zogeheten ‘Einkesselung’ bleef achterwege: de begeleiding van het blok door een dubbele rij oproerpolitie aan beide kanten. Zo kon het blok na het eerste incident ongehinderd over de binnenstad uitzwermen.
De vreedzame demonstranten probeerden achteraf de verantwoordelijkheid voor de geweldsuitbarsting van zich af te schudden. In hun kringen deden allerlei verontschuldigingen de ronde. Het zwarte blok zou zijn geïnfiltreerd door voetbalhooligans, door rechtse extremisten, door agents provocateurs van de Duitse geheime dienst en door tal van buitenlandse activisten tot wie de oproepen tot vreedzaamheid niet waren doorgedrongen. Bovendien had de politie de rellen geprovoceerd. Hadden ze maar geen helmen en wapenstokken moeten dragen.
In de dagen na de rellen bleken de meeste van die veronderstellingen weinig steek­houdend. De rellen waren begonnen nadat vanuit het zwarte blok een molotovcocktail in een politieauto was gegooid. Onder de circa honderddertig gearresteerde demonstranten zaten hooligans noch neonazi’s. Dat infiltranten van de politie mede tot het geweld hadden aangezet, is een even rituele als fantastische beschuldiging. Maar sinds enkele dagen later het weekblad Der Spiegel, ondersteund door beelden van n-tv, melding maakte van de ontmaskering van zo’n provocateur bij een blokkade van de G8, kreeg de wilde verdenking onverwacht feitelijke steun.
Eerder Woodstock
Tijdens de blokkade van de G8 op dinsdag en woensdag was de sfeer onder de demonstranten ontspannen, eerder Woodstock dan Rostock. Hun verhalen wekten niet de indruk dat ze het zwarte blok tot de orde hadden geroepen. Iedere groep ging er zijn eigen gang. Terwijl de vredelievende activisten hun burgerlijk-ongehoorzame aanval op het hek rond het conferentieoord voorbereidden, knutselden de ongezeglijke anarchisten van het zwarte blok aan de houten barricaden waarmee ze de volgende dag in de wijde omtrek van Heiligendamm het verkeer zouden proberen lam te leggen.
De houding van de vredelievende demonstranten tegenover het geweld van het zwarte blok is schijnheilig of naïef (of beide). In de radicaal-linkse beweging hebben gewelddadige en vreedzame elementen altijd naast elkaar bestaan en elkaar gedoogd. Zo is dat al vanaf de jaren zestig. Het zwarte blok is de nieuwste vorm van links-radicaal geweld. Het verschil met vroegere vormen is vooral het ontbreken van een organisatie en een ideologie. Het zwarte blok is in de eerste plaats een stijl van actievoeren.
Die stijl begint bij de dresscode: de zwarte jacks, petjes en zonnebrillen. Onmisbare accessoire is de mondbedekking, die hen voor de politie onherkenbaar en voor elkaar anoniem maakt. Ze wisselen nauwelijks woorden, zijn onvoorwaardelijk solidair en slaan eensgezind toe. Zo’n stilzwijgende consensus komt goed van pas gezien de vaak internationale samenstelling van het blok. Afgaande op de herkomst van de gearresteerden kwamen de geweldplegers in Rostock uit landen als Italië, Spanje, België, Frankrijk, Canada, Rusland en de Bondsrepubliek.
Opzet van het zwarte blok is de beschadiging van objecten als luxe-auto’s en de gevels van banken en wereldwijde winkelketens. Ook de fysieke strijd met de politie is een vast doel. In de zeldzame interviews met deelnemers aan het zwarte blok draaien ze er niet omheen: ze komen om te vechten tegen de bewakers van de geglobaliseerde economie. Door het taboe op geweld te negeren, en sterker nog: de belofte van geweldloosheid te breken, maken ze iets duidelijk van hun ultieme filosofie: niemand stelt ons regels, wij stellen onze eigen regels.
Al die stijlelementen en houdingen hebben voorlopers in het linkse extremisme van de jaren zeventig, in de kraakbeweging van de jaren tachtig en in de autonomenbeweging. De media gebruikten de term ‘zwart blok’ voor het eerst toen in demonstraties in de grote Duitse steden de autonomen zich door hun zwarte kleding opzichtig van de anderen onderscheidden. Begin jaren negentig dook de term ‘Black Block’ (ook wel ‘Black Bloc’) op in Amerika bij demonstraties tegen de Golfoorlog. Zijn huidige vorm kreeg het zwarte blok in december 1999 bij de eerste grote demonstraties tegen de G8 in het Amerikaanse Seattle. In Genua beleefde het zijn tragische dieptepunt met de dood van de activist Carlo Giuliani.
Of er in Rostock Nederlanders in het zwarte blok actief waren, is niet bekend. Wel kent ons land een overtuigde aanhanger van die actievorm, Rob Groenhuijzen, maar die is te oud om er nog actief aan deel te nemen. Groenhuijzen pleegde eind jaren zeventig, begin jaren tachtig tal van aanslagen op objecten en zat daarvoor drie jaar in de gevangenis. Hij meent te weten wat het zwarte blok drijft. ‘Ze stellen de machtsvraag, ze willen zelf de regels bepalen, ze willen niet dat anderen over hen beslissen. Ze willen horizontale in plaats van verticale structuren.’ De oud-volleyballer, ooit speler van het nationale team, licht toe wat hij bedoelt: ‘Op stranden overal ter wereld spelen mensen momenteel een frisbeespel waar geen scheidsrechter aan te pas komt. Beach Ultimate heet dat. De spelers leggen telkens met elkaar de regels uit. Dat beantwoordt aan de utopie van het zwarte blok. Ik sta daar helemaal achter.’

Antoine Verbij

Het ‘zwarte blok’ gooit het liefst frisbees

Vast in zijn eigen gelijk

Heinen

Verhaal van de Week

Social media hacks

Midterms

Premier Jetten

Exit-strategie

Flashback

Hans Stegeman

Tijd voor activisime

Teun van de Keuken

Stop Big Money

Montana

Zo verslaan we radicaal-rechts

Lula uitgelegd

Werkt het nog?

Demonsteren

Schrijver

S.A. Cosby

Ons nieuwe maandblad!

Nu in de winkel