Het fauteuiltje is terug. En de open kast, waarin we zorgvuldig uitgezochte persoonlijke spullen tentoonstellen. Met een fluorescerend plakbandje wordt een slordig uitgescheurde tijdschriftfoto zó op de muur geplakt.
Net zoals de adel grofgebekt werd toen de burgerij keurig begon te praten, zo lijkt de creatieve elite haar huizen te gaan verrommelen nu de massa twee vazen symmetrisch voor het keukenraam heeft gezet.
Voor de meubelbeurs in Milaan, de Salone del Mobile, die van 14 tot 19 april werd gehouden, had het ontwerperscollectief Droog Design vijfduizend gebruiksvoorwerpen uit faillisementsverkopen verzameld en aan veertien designers gevraagd om van die voorwerpen iets nieuws te maken. Studio Job presenteerde in Milaan samen met ontwerpster Pieke Bergmans een lichtinstallatie van huiselijke artikelen, zoals een pijp en een zaklantaarn. Alledaagse spullen een museale uitstraling geven past in de bredere culturele tendens om dat wat we dagelijks om ons heen hebben te emanciperen. Neem al die avant-gardistische hotelletjes die hun lobby tegenwoordig inrichten als nostalgische huiskamers. Trendwatchers weten het wel: het thuisgevoel moet worden versterkt. Het interieur wordt persoonlijker, en daarmee &#8216;ouderwets rommelig&#8217;; een tendens die eerder dit jaar al te bespeuren was op de Internationale Meubelbeurs in Keulen.
U bent aqua
André Doffer en Gert Jan Hagen werken voor SmartAgent, een adviesbureau in consumentenmotieven dat gemeenten, woningbouwcorporaties en woninginrichters adviseert over de actuele woonwensen van de Nederlanders. Het laatste nieuws is dat we tegenwoordig &#8216;spullen collectioneren die uitdrukking geven aan onze identiteit&#8217;. De showrooms van weleer, de strakke designpaleizen waarin het schilderij boven de bank uitgezocht was op een kleur die terugkwam in de kussens, behoren volgens Doffer en Hagen tot het verleden. &#8216;Je mag weer laten zien wie je bent. Het gaat om de ik-focus.&#8217;
SmartAgent is gevestigd naast station Amersfoort. De vergaderkamer op de achtste verdieping heeft uitzicht op de genoeglijke rode dakpannen van een wijk waar geen enkele bewoner met een fluorescerend plakbandje iets op de muur zou plakken, of het moet per ongeluk zijn.
De mannen van SmartAgent zeggen: we hebben met zijn allen last van de hectische samenleving, de buitenwereld is een flipperkast; wie thuiskomt, wil rust, en als je je dan niet thuisvoelt, is het écht mis. &#8216;André,&#8217; zegt Gert Jan, &#8216;misschien wil je even laten zien hoe die individualisering van het interieur doorwerkt naar de verschillende groepen?&#8217;
André staat voor de muur waarop hun marketingmodel is geverfd. Het bureau verdeelt consumenten in vier brain communities op basis van levensstijl en emoties, en duidt die aan met kleuren. In de rode bevolkingsgroep vinden we de creatieve, stedelijke elite. Een tegendraads gezelschap dat houdt van Hella Jongerius en Berlijn, met als symbolische representant Rem Koolhaas. De blauwe groep bestaat uit controlefreaks: ambitieuze en assertieve carrièremakers in een BMW of een Audi met fraaie inkomens en dito opleidingen. De groene groep is maatschappelijk geëngageerd en behoudend. We zien hier Andries Knevel, Brabantia, Blokker &#038; Bruynzeel, Privé en Margriet voorbij komen. De gele community bestaat uit groepsmensen in standaardhuizen met standaardgezinnen, die het met buren, vrienden en hun kinderen altijd heel gezellig hebben &#8211; &#8216;logees kunnen altijd terecht&#8217;. (Vrij Nederland-lezer, ik heb het gevraagd, en u bent vooral gesitueerd in de rode of blauwe groep, en in de groep tussen groen en blauw in (aqua!). Logees kunnen zeker niet altijd bij u terecht, u hebt géén slaapbankje van Ikea op de hobbykamer, u hebt geen kleurpatroon van Forbo Marmoleum in de hal &#8211; het is maar dat u het weet &#8211; maar u houdt wel van concertbezoek, echte literatuur en &#8216;stille luxe&#8217;.)
Hyperpersoonlijke mix
De democratisering van de mode heeft van iedereen een expert gemaakt. H&#038;M en Zara hebben de catwalktrends snel en goedkoop naar de massa gebracht, en de kleding van deze confectiegiganten wordt nu zelfbewust gecombineerd met schoenen van Mark Jacobs of sneakers van Nike, een tas van Prada en een jas uit een tweedehands winkel. Ieder zijn hyperpersoonlijke mix. Die democratisering geldt ook voor het interieur. Door de woonbladen, de woonprogramma&#8217;s op televisie, Ikea, de verrichtingen van Jan des Bouvrie, hebben de Nederlanders de taal van design geleerd. Een huis wordt niet meer van boven tot onder in één stijl ingericht, zoals tot voor kort gebeurde, maar men kiest een eclectische mix van klassiekers, tweedehands, en eigentijds design.
&#8216;Als ik vroeger een serieus antiek stuk tegenkwam in een strak, modern interieur, was ik razend enthousiast,&#8217; zegt Dick Dankers, mede-eigenaar van de Amsterdamse interieurwinkel The Frozen Fountain. &#8216;Het was zeldzaam dat mensen een industriële stijl durfden te mixen met bijvoorbeeld een Biedermeierkast. En kijk nu eens. Mensen die hier binnenkomen, hoef je niks meer te vertellen.&#8217; We zitten aan een Piet Hein Eek-tafel van hoogglans gelakt afvalhout en kijken naar een film op een tv&#8217;tje dat in een Piet Hein Eek-kast is neergezet. Ontwerpster Heleen Klopper heeft iets bedacht: is je wollen lievelingstrui aangevreten door motten, of is er om andere redenen een gat in gekomen? Zij verkoopt voor € 17,50 materiaal en instrumenten om de gaten te stoppen. Op het tv&#8217;tje laat ze zien hoe je dat doet, want bij God, wie weet dat nog? &#8216;Hoort ook bij deze tijd,&#8217; zegt Dankers (spijkerbroek, wit T-shirt, warrig grijs haar). &#8216;Slow consumption,&#8217; zegt hij. &#8216;Pimp it up. We hadden hier een tijdje een ontwerpcollectiefje zitten dat niets anders deed dan oude kleding van klanten opleuken.&#8217;
Dankers omschrijft zijn klantenkring als &#8216;VPRO-publiek worldwide&#8217;. Maar deze zonnige namiddag lijken het vooral de exponenten van de blauwe groep die door The Frozen Fountain kuieren. In kleding van het merk Gevestigde Orde &#038; Goede Smaak lopen ze langs een groene velours bank met klassiek geruite kussens waarop opruiende teksten zijn geborduurd. Langs Maarten Baas&#8217; gesmolten fauteuiltje en de gebreide poef van Christien Meindertsma. Dick Dankers zelf is beslist niet blauw. &#8216;Uiteindelijk gaat het toch om de liefde,&#8217; zegt hij.
Dik-in-orde groep
Aqua-lezers: denk nu niet dat u er bent door hier en daar wat persoonlijke spullen te laten slingeren of een stapeltje oude rommel neer te kwakken. Want onder al dat geknip en geplak van uw rode, creatief elitaire, trendsettende, conventies doorbrekende buren ligt een geraffineerde basis die kennis van zaken vereist. Die &#8216;eclectische mix&#8217; moet wel uit een paar designobjecten bestaan die iedereen kent. Om maar iets te noemen: een Eames-stoel, de Arco-eettafel van Bert Jan Pot, vlinderstoelen van Arne Jakobsen, een Philippe Starck-toiletje, een Vola-kraan, een lamp van Ingo Maurer en een Artemide Tolomeo, een B&#038;B-bank. Het is deze basis van design die de sociale omgeving het signaal geeft dat ze u kunnen plaatsen in de dik-in-orde groep, en die &#8216;communiceert&#8217;, in de bewoordingen van trendwatcher Susanne Piët: &#8216;Dat je niet helemaal van de pot gerukt bent.&#8217;
&#8216;Er mag best een basisstuk van Ikea tussen zitten,&#8217; stelt Piët, &#8216;maar het gaat erom wat er tegenover staat. Dit zijn de twee principes: je laat zien dat je erbij hoort, én dat je uniek bent. En dat unieke kan dan zitten in iets geinigs nieuws dat je hebt bedacht, bijvoorbeeld bloemen in een holle boomstam die je van vakantie hebt meegenomen.&#8217; (Zelf heeft de verslaggeefster heel nonchalant een reep klassiek Engels behang op haar sloophouten kast geprikt, en, puur op intuïtie, zomaar ergens op de gietvloer een retro kamerplantje neergezet &#8211; behoorlijk onhandig met kinderen, maar je zet een authentiek verhaal neer of je doet het niet.)
Susanne Piët, gepromoveerd in de psychologie, heeft op een landgoed in Wapenveld een adviesbureau in communicatiestrategie en emotiemanagement. Wie haar website opzoekt, ziet een rennend en hinnikend paardje op het scherm. Piët heeft veel gepubliceerd over de emotiecultuur. Sinds de jaren tachtig, toen het besef doordrong dat we hier en nu het geluk moesten zoeken en niet in het hiernamaals, willen we ons volgens haar theorie omringen met spullen &#8216;die goed voelen&#8217;. Daarin zijn we, zegt ze, door fases gegaan. Eerst waren we ongeoefend; dachten we gelukkig te worden door lui rond te hangen op loungemeubilair, toen meenden we als een gek te moeten gaan bungeejumpen, en nu zitten we &#8216;middenin de identiteitsfase&#8217; waarin we het allerpersoonlijkste van onszelf willen uiten via kleding, haardracht en interieur. &#8216;Mensen zien zichzelf als een merk, en ze branden daarmee hun inrichting.&#8217;
Mobiele toestand
Denkend aan een huis, dromend van een huis, zouden we volgens de Franse filosoof Gaston Bachelard per definitie de woning voor ons geestesoog krijgen waarin we geboren zijn; de plattegrond ervan als de oervorm van intimiteit, &#8216;een fundamenteel thema&#8217;, waarop alle latere huizen slechts variaties zijn.
Zouden we daarom zo hokkerig blijven denken? &#8216;Mensen kunnen de standaardindeling heel moeilijk loslaten,&#8217; merken Nicoliene Papenburg en Bart Melk van Bureau IFA. Zij zijn gespecialiseerd in de integrale verbouwing van huizen, volgens de Beroepsvereniging van Nederlandse Interieurarchitecten (BNI) de meest succesvolle markt op dit moment. Vanwege de crisis gaan mensen niet verhuizen, maar intern verbouwen. En neem je de inrichting toch op de schop, dan kun je net zo goed het hele huis laten modelleren naar je levensstijl. Zeker nu de technologie in huis draadloos is geworden; je kunt immers, zoals Susanne Piët zegt, &#8216;overal neerploffen met je mobiele toestand&#8217;.
Huizen krijgen meer functies, zegt Papenburg. &#8216;Men wil een thuiswerkplek, een ruimte om muziek te beoefenen, om een roeiapparaat neer te zetten. Voor de kinderen moet er een aparte tv-hoek zijn om te gamen, een eigen thuisbioscoop zien we nu veel.&#8217;
Omdat daar niet genoeg vierkante meters voor staan, gaat IFA met behulp van schuifdeuren en ingenieuze opbergsystemen ruimten &#8216;flexibel definiëren&#8217;. Schuifdeur dicht, en de werkkamer wordt muziekkamer, kastdeur open en er verschijnt een televisie in de woonkamer. Een draaiende deur en een daglichtlamp, en er is een extra slaapplek voor het kind van de nieuwe partner dat om het weekend komt slapen. Van buiten mag het om identieke pandjes gaan, van binnen wordt de indeling geïndividualiseerd, gecustomized, op maat gemaakt. &#8216;Wonen is op een veel hoger niveau gekomen,&#8217; zegt Papenburg, die desgewenst ook de meubelinrichting verzorgt. &#8216;Het leek wel of iedereen, ongeacht het welvaartsniveau, een standaardinterieur verlangde dat helemaal &#8220;af&#8221; moest zijn. Bij de woonprogramma&#8217;s op tv zagen ze dat alle persoonlijke spullen er zonder pardon werden uitgeflikkerd. Geen boeken meer in de huiskamer, of alleen achter kastdeuren. De eigenheid van die bewoners was helemaal verdwenen, huizen werden toonzaaltjes. Daar begint nu gelukkig verandering in te komen; mensen worden zelfverzekerder.&#8217;
Dat is emotie
&#8216;Vroeger was het genoeg als je een stoel van Le Corbusier had staan en een Alessi-fluitketel. Nu is er een heel andere beweging gaande.&#8217; Marc Heldens maakt al bijna vijfentwintig jaar internationale interieurreportages. Zijn eigen huis op het Amsterdamse IJburg, ontworpen door zijn partner, architect Hans Oudendorp, stond onlangs zowel in de Nederlandse Elle Wonen als in de Japanse en Italiaanse Elle Decor. Heldens komt in de mooiste huizen ter wereld. Het gaat hem allang niet meer om designtrends; of er lampen hangen van Tom Dixon, of er een bank staat van Patricia Urquiola. &#8216;Ik doe wat anders. Ik laat niet op een standaardmanier zien hoe mooi dat huis is. Ik laat een foto nemen van de jonge vader die er woont, met zijn baby op de arm, spekvet op de billen, in een Hawaiibroekje &#8211; dat is emotie. Ik focus op wat hun dierbaar is. De persoonlijke bezieling manifest maken en vormgeven, daar gaat het om.&#8217;
De specialiteit van Heldens en Oudendorp is het ontwerpen van huizen voor particuliere opdrachtgevers. Zo&#8217;n huis, vinden ze, moet als een tweede huid zijn, helemaal gemodelleerd naar de allerdiepste behoeften die iemand maar heeft. Om die wensen naar de oppervlakte te brengen, moeten de opdrachtgevers soms wel een handje worden geholpen. &#8216;We denken nog te cliché over onze huizen,&#8217; meent Oudendorp. &#8216;Zetten standaard een bank neer. &#8220;Heb je überhaupt een bank nodig?&#8221; &#8220;Ja, ik wil wel een bank!&#8221; &#8220;Waarom? Je hebt elke week een etentje met acht mensen. Die zitten niet op de bank, maar aan tafel. Gebruik je die tv alleen maar voor het achtuurjournaal? Dan heb je aan twee zitjes en een klein tv&#8217;tje genoeg.&#8221;&#8216; Heldens: &#8216;Wat centraal staat, is: wie ben jij zelf?&#8217;
Sinds kort hebben hij en partner Oudendorp eigenhandig een nieuwe branche opgericht, namelijk die van de interieurcoach. &#8216;Er zit zeer beslist een psychologische component aan interieurinrichting.&#8217; Een paar fenomenen die ze vaak tegenkomen: dat mensen geen afscheid durven nemen van spullen of een huis dat niet meer voldoet, omdat ze bang zijn het verleden los te laten. Dat de ene partner de andere overrulet. Dat ouders alles opofferen voor hun kinderen. Oudendorp: &#8216;Alles, álles geven ze weg. Hup, de Wii op de grootste tv, de hele dag die herrie in huis. Spelen tot en met de ouderslaapkamer aan toe. Ze denken dat ze tegenover de kinderen tekort schieten door het vele werken, en het dan zo op te lossen.&#8217;
Maar dat terzijde. De conclusie is nog steeds niet: haal de oude rommel maar van zolder. Volgens onze interieurcoaches gaat het &#8216;om een paar goedgekozen items&#8217;. Heldens: &#8216;Een paar essentiële spullen die je voorbije leven vertegenwoordigen, bijvoorbeeld een bureautje waaraan je vroeger nog je huiswerk hebt gemaakt.&#8217;
De Britse filosoof Alain de Botton zegt dat mensen zich in huis omringen met dat waar ze een tekort aan voelen. Chaotische individuen zoeken in rechte lijnen rust en structuur, bureaucratische systeemdenkers willen ronde hoeken en speelse kleuren. Maar dat wat we rondom ons kiezen, is volgens de filosoof ook een manier om vast te houden aan onszelf als we in de alledaagse turbulentie dreigen te verwateren. &#8216;We gebruiken behang, banken, schilderijen,&#8217; schrijft De Botton in zijn boek The Architecture of Happiness, &#8216;om het vertrek van ons ware zelf te verhinderen, en de vergankelijke aspecten van onszelf in leven te houden. Om ons eraan te blijven herinneren wie we waren en wie we willen zijn.&#8217;
Het fluorescerende plakbandje als allerindividueelste expressie van de allerindividueelste emotie.

Annemiek Leclaire

Het ik-interieur

Vast in zijn eigen gelijk

Heinen

Verhaal van de Week

Social media hacks

Midterms

Premier Jetten

Exit-strategie

Flashback

Hans Stegeman

Tijd voor activisime

Teun van de Keuken

Stop Big Money

Montana

Zo verslaan we radicaal-rechts

Lula uitgelegd

Werkt het nog?

Demonsteren

Schrijver

S.A. Cosby

Ons nieuwe maandblad!

Nu in de winkel