<div class="lead">
Polen hebben het juk van zich afgeworpen en zich eigenhandig opgewerkt tot een trotse natie. De verpletterende verkiezingswinst van de ultraconservatieve partij Recht en Rechtvaardigheid toont hoezeer traditionele waarden het land bepalen.
</div>
Na de verkiezingsuitslag gisteravond moest ik terugdenken aan het Paasontbijt dat ik ooit meemaakte in een Pools dorpsrestaurant, waar een groep kennissen van me zich met hun families had teruggetrokken.
Ik keek mijn ogen uit. Eindelijk toonden die stugge, afstandelijke Polen eens hun ware aard. Ze lachten ongedwongen, iets dat ze in de stad nooit deden, en met allemaal viel een praatje te maken. Hier, in de beslotenheid van de familie en met de kerk om de hoek, voelden Polen zich thuis.
Met Beata Szydlo, de premierkandidaat voor Recht en Rechtvaardigheid, de partij die gisteren overtuigend de verkiezingen won, zou ik graag een eitje willen wegtikken. Ze zou haar strenge politica-masker afzetten en misschien zelfs haar benen planten op de poef bij de haard. Dan zou ook partijgenoot Andrzej Duda aanschuiven, die een paar maanden geleden verrassend tot president werd gekozen – een echte familieman die thuis de zaakjes piekfijn op orde heeft en elk weekend trouw de mis bezoekt.
De gemiddelde Pool is elke dag vroeg uit de veren, brengt de kinderen naar school, werkt van de vroege ochtend tot de avond en gaat op zondag naar de kerk. Zo doet hij dat sinds de ontworsteling aan het communisme en het legt hem geen windeieren: er staat inmiddels minstens één Volkswagen voor de deur en elke woensdag dampt er een flinke varkenspoot op tafel – waarbij je moet bedenken dat oma zich nog de jaren tachtig herinnert; drie dagen en nachten in de rij bij de winkel voor een simpele zak meel.
De nieuwe Poolse generatie voedt haar kinderen eindelijk op zoals zij dat wil. Kinderen leren op school al vroeg een kruisje te slaan. Twee keer per week is er godsdienstles van nonnetjes, die rechtstreeks afgevaardigd worden door de kerk. Deugdzaamheid en patriottisme, daar gaat het om. Polen hebben het juk van zich afgeworpen, en zich eigenhandig opgewerkt tot een trotse natie. Mag het?
Moslims passen niet bij dat plaatje, zo blijkt. De meeste Polen die ik ken gruwen bij het idee van een moskee in de stad – ja, ook hoogopgeleide wereldburgers. ‘Polen is katholiek en dat moet zo blijven,&#8217; zei een kennis van me, een pittige dame met een eigen bedrijf die de hele wereld over reist. Ze woont in Krakau, net als ik – een stad zo groot als Amsterdam, maar ik ben er nog nooit een moslim tegengekomen.
Eigenlijk zijn alle minderheden zeldzaam in Polen. ‘Er zijn twee zwarte mannen in de stad,&#8217; vertrouwde Grzegorz me toe in Slupsk, een Noord-Poolse stad met honderdduizend inwoners. ‘Iedereen kent ze. De een is een basketballer en de ander is een dokter.’ ‘Racisme is er niet in Slupsk,&#8217; benadrukt hij. ‘We zijn gewoon niks gewend.’ En Grzegorz mag het zeggen, want de inwoners van Slupsk kozen vorig jaar een homoseksueel tot burgemeester – een ware noviteit in Polen.
‘Een homo als collega? Ik moet er niet aan denken,&#8217; zei docente Katarzyna me, een intelligente en betrokken lokale activiste die op het gymnasium in Krakau werkt. Tegen homo’s heeft ze niks, benadrukte ze. ‘Mijn beste vrienden zijn homo. Maar leraren hebben toch een voorbeeldfunctie.’
De invloed van het katholicisme zal niet gauw verminderen. ‘Tijdens het communisme was de kerk de enige vluchtheuvel voor de mensen,&#8217; legt Katarzyna uit. ‘En in de tijden dat Polen bezet was – de afgelopen honderden jaren meer wel dan niet – hield de kerk de cultuur in stand’. Tijdens de verkiezingscampagne steunden de kerkelijke radiozender Radio Maria en de conservatieve kranten Recht en Rechtvaardigheid volop. Vanaf nu zet de partij weer de standaard in Polen.
De laatste weken concentreerde de campagne van Recht en Rechtvaardigheid zich op de vluchtelingencrisis. Veel mensen zijn bang. ‘De instroom is niet te controleren,&#8217; zegt docente Katarzyna. ‘Er zitten extremisten en ISIS-strijders tussen.&#8217; Jaroslav Kaczynski, de grote man achter Recht en Rechtvaardigheid, waarschuwde dat vluchtelingen enge ziektes meebrengen.
Toch is ook in Polen de grote winst van Recht en Rechtvaardigheid controversieel; het land ‘zal worden teruggevoerd naar de middeleeuwen,&#8217; klonk de afgelopen nacht op Twitter. Er is oprechte angst. Vorig weekend sprak ik een filmmaker van joodse komaf. ‘Minderheden worden weer bedreigd in Polen. Het antisemitisme zal toenemen.’
‘Zie het positief,&#8217; relativeert mijn vriend Pawel, die bezweert nooit van zijn leven op Recht en Rechtvaardigheid te stemmen. ‘Voor het eerst hebben wij Polen eens het gevoel dat we iets te verliezen hebben.’
<div class="info-box">
Michiel Driebergen <a href="https://www.vn.nl/de-eerste-homoseksuele-burgemeester-van-polen-robert-biedron/" target="_blank">interviewde</a> onlangs voor Vrij Nederland Robert Biedron, de eerste homoseksuele burgemeester van Polen.
</div>

Michiel Driebergen

Het gaat goed met de Polen en dus stemmen ze conservatief

Vast in zijn eigen gelijk

Heinen

Verhaal van de Week

Social media hacks

Midterms

Premier Jetten

Exit-strategie

Flashback

Hans Stegeman

Tijd voor activisime

Teun van de Keuken

Stop Big Money

Montana

Zo verslaan we radicaal-rechts

Lula uitgelegd

Werkt het nog?

Demonsteren

Schrijver

S.A. Cosby

Ons nieuwe maandblad!

Nu in de winkel