De rente is vrijwel nul en de ECB pompt miljarden in de markt, maar de Europese economie wil nauwelijks groeien. Moeten overheden meer lenen en uitgeven? Tegenstanders vrezen dat versoepeling van de begrotingsnormen rampzalig zal uitpakken.

Voor

Principieel voor

1. Een positiever klimaat scheppen.
De begrotingsregels worden veel te streng toegepast, schrijft oud-minister van Financiën Johan Witteveen in het FD. Er is ‘dringend meer geld nodig’ voor migratie, terrorismebestrijding en defensie. ‘Het is zeker ook tijd om minder bevoorrechte burgers te laten delen in de groeiende productiviteit. De EU moet proberen om de aandacht van nationalistische kwesties af te leiden en met een creatiever begrotingsbeleid een positiever klimaat te scheppen.’

2. Geld moet rollen.
De lage rente is niet de schuld van de ECB, zegt econoom Coen Teulings in Maarten. ‘De lage rente is gewoon een kwestie van vraag en aanbod. Iedereen wil sparen en niemand wil investeren. Deze combinatie is dodelijk. (…) De Europese Centrale Bank is aan de grens gekomen van wat zij kan bereiken. (…) Dat betekent dat de bal nu bij de overheid ligt. Er moet heel dringend een hogere staatsschuld komen. (…) Geld moet rollen.’

3. Het neoliberale recept werkt niet meer.
‘De neoliberale agenda van meer concurrentie en minder overheid door vrije markten, privatiseringen, bezuinigingen en terugdringen van staatsschulden maakt zijn ‘belofte van meer groei, welvaart en welzijn’ niet waar en ‘leidt tot steeds meer inkomensongelijkheid die de economie in landen zoals Nederland doet stagneren,’ zo schrijft Adriaan Meij op High Tech Analysis.

Praktisch voor

1. Het stabiliteitspact is al dood.
Volgens het Duitse onderzoeksinstituut Ifo hebben de eurolanden sinds de invoering in 1999 106 keer het pact geschonden, schrijft NRC. 113 miljard euro aan boetes is niet geïnd. ‘Ik noem dit geen begrotingsregels meer,’ zegt Clemens Fuest, de baas van Ifo.

2. Iconische cijfers zijn achterhaald.
De begrotingsregels bestaan uit twee ‘iconische cijfers’: een begrotingstekort van 3 %, een overheidsschuld van maximaal 60 % bbp. Destijds logisch bij een rente van 10%, maar nu niet meer bij een rente van minder dan 1 %, schrijft de Belgische politicus Mark Eyskens in De Tijd: ‘Dat heeft tot gevolg dat de financiële lasten van leningen zeer sterk zijn teruggelopen en dat het toegelaten plafond van 60 % in principe zou mogen worden verhoogd tot zelfs 95 %.’

3. Lenen levert geld op.
‘Let op: geld lenen kost géén geld. Het levert juist geld op. Althans: als je de Duitse overheid bent,’ schrijft econoom Mathijs Bouman in het FD. Bij een negatieve rente moet de overheid geld gaan uitgeven: ‘De Duitse snelwegen kunnen snel worden opgeknapt. De Betuwelijn mag worden doorgetrokken. Koop de kerncentrales uit, schakel alle bruinkoolcentrales uit, zet de Duitse Bocht vol windmolens en alle zuidflanken van de Eifel vol zonnecellen!’

Tegen

Principieel tegen

1. Regels nodig voor geloofwaardigheid euro.
‘Om de eenheidsmunt te kunnen invoeren, moet een land volgens het Verdrag zijn begrotingstekort tot 3% en zijn overheidsschuld tot 60% van het bbp beperken,’ stelt de Europese Commissie. ‘De geloofwaardigheid van de overeengekomen regels is van wezenlijk belang voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën en voor de financiële stabiliteit in de eurozone en in de gehele EU.’

2. Regels moeten eerlijk gehandhaafd.
De Europese Commissie pakt kleine landen als Griekenland hard aan, maar gunt Spanje en Frankrijk om politieke redenen tekorten. Minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem is daar tegen: ‘Als de Commissie het pact alleen maar strikt toepast bij kleine landen en dat nalaat bij grote, is dat dodelijk voor het vertrouwen in de eurozone.’

3. Schulden zijn slecht.
De Nederlandse staatsschuld is nu al 27.000 euro per inwoner. Iemand zal die schuld een keer moeten betalen. Het is oneerlijk om de rekening door te schuiven naar onze kinderen en kleinkinderen en hen met zo’n schuld op te zadelen. Daarom dringen wij met bezuinigingen en hervormingen de staatsschuld terug. Zonder die ingrepen was de schuld alleen maar groter geworden. (…) Schulden los je niet op met nieuwe schulden,’ luidt het VVD-standpunt.

Praktisch tegen

1. Drieprocentsnorm is niet streng genoeg.
Het begrotingsbeleid is procyclisch, zegt De Nederlandsche Bank. In slechte tijden schaden we met bezuinigingen de economie, in goede tijden geeft de overheid te veel uit. President Klaas Knot vindt dat de overheid in goede tijden grotere buffers moet opbouwen: ‘We moeten een veilige marge aanhouden ten opzichte van de Europese drieprocentsnorm voor het maximale tekort.’

2. Pas op voor zombie-economie.
‘Het model waarin economische groei met schulden wordt gefinancierd, heeft zijn grenzen bereikt,’ stelde de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble bij de G20. De economie wordt ‘een soort zombie’. Stimulerende maatregelen zorgen voor luchtbellen, die een volgende crisis zullen veroorzaken.

3. Bezuinigingen stellen niks voor.
Meer uitgeven? De overheid moet eens echt gaan bezuinigen, schrijft Syp Wynia in Elsevier: ‘Wat in Nederland doorgaat voor ‘bezuinigingen’ verdient die naam vaak niet. Rutte loste zijn begrotingsprobleem de afgelopen jaren zogenaamd op met 50 miljard aan bezuinigingen, maar per saldo werd er niets minder uitgegeven (…), maar gingen de belastingen en premies omhoog, en moesten burgers bijvoorbeeld meer zelf voor genoten zorg betalen.’