Onderwijs
&#8216;De vierjarige opleiding Vrijetijdsmanagement aan Hogeschool Inholland leidt op tot vrijetijdsmanager,&#8217; staat in de wervingsbrochure voor potentiële studenten. &#8216;Tijdens de opleiding leer je hoe je vernieuwende concepten kunt bedenken voor vrijetijdsactiviteiten en hoe je deze activiteiten in de markt kunt zetten.&#8217; De studenten worden in principe opgeleid tot manager, legt Dionne Hallegraeff uit. Zij volgt de Engelstalige variant van Vrijetijdsmanagement aan Inholland Diemen: &#8216;Maar, ik kan zelf kiezen wat voor soort manager ik word.&#8217;
Vrijetijdsmanagement aan Inhol-land is een van de vier &#8216;zwakke&#8217; opleidingen volgens de onderwijsinspectie. Eerder raakte dezelfde opleiding al in opspraak vanwege diplomafraude. &#8216;Er is steeds meer vraag naar professionals in het beroepenveld,&#8217; staat in de brochure van Inhollands &#8216;Associate-degreeprogramma Crossmediale Communicatie.&#8217;
Hoeveel hbo-opleidingen met flitsende namen als &#8216;Media en Entertainment Management&#8217;, &#8216;Management, Economie en Recht&#8217; en &#8216;Com-municatie &#8211; International Event, Music &#038; Entertainment Studies&#8217; heeft Nederland eigenlijk nodig?
Tussen 1990 en 2010 verachtvoudigde het aantal ingeschreven studenten aan een opleiding in de vrijetijdssector naar een totaal van 16.367 studenten. De opleiding Verpleegkunde slaagde er in dezelfde periode niet in om te verdubbelen en steeg van 10.561 naar 14.078 studenten. In de zorg- en technieksector worden enorme tekorten verwacht. Jos Kleiboer van TechniekTalent.nu spreekt van 63.000 vacatures in 2016 en het Zorginnovatieplatform komt met nog verontrustender cijfers. De arbeidsvraag in de zorg stijgt met 470.000 personen tot 2025 en tegelijkertijd neemt het arbeidsaanbod met slechts 20.000 personen toe, is de verwachting van het platform.
Van alle afgestudeerde hbo&#8217;ers vindt gemiddeld achtenzeventig procent binnen twaalf maanden een goede baan. Uit cijfers die het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) jaarlijks presenteert, blijkt dat slechts vijfenhalf procent van de Vrijetijdsmanagers werkloos is, maar ook dat zesenvijftig procent geen baan op hbo-niveau in de juiste studierichting vindt. Ver onder het gemiddelde. Dit beeld wordt bevestigd door Nora Jacobs van Planet Event: &#8216;Er is nu al een overschot aan mensen die een baan zoeken in deze branche. Hbo&#8217;ers gaan het moeilijk krijgen.&#8217; Christoph Meng van het ROA noemt de aansluiting tussen het opleidingenaanbod en de arbeidsmarkt over het algemeen goed, maar beaamt dat er uitzonderingen zijn.
&#8216;Bij CMV leer je hoe je mensen stimuleert om maatschappelijk betrokken te zijn en deel te nemen aan culturele en sociale activiteiten in hun buurt of stad,&#8217; staat op de website van de Hogeschool van Amsterdam. CMV staat voor Cultureel Maatschappelijke Vorming en is de hbo-opleiding in Nederland met de minste kans op een geschikte baan. Slechts drieënveertig procent van de afgestudeerde CMV&#8217;ers slaagt er binnen een jaar in om werk te vinden. Vivian Vink kan hierover meepraten. Zij heeft sinds juli vorig jaar het hbo-diploma Cultureel Maatschappelijke Vorming op zak en baalt dat ze in de tussentijd alleen banen op mbo-niveau heeft gevonden. Eigenlijk is ze opgeleid om buurtfestivals te organiseren, maar nu staat ze in een biologische winkel.
Volgens IJmert Muilwijk rijden we op een afgrond af. Goed opgeleide mensen blijven werkloos en de technieksector heeft tekorten. De voorzitter van CNV Jongeren heeft het over &#8216;een mismatch&#8217; tussen aangeboden opleidingen en de arbeidsmarkt. Samen met het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS) stellen de CNV Jongeren rigoureuze maatregelen voor om het onderwijsveld te verbeteren, bijvoorbeeld het aanleggen van openbare zwarte lijsten van studies die opleiden tot werkloosheid. Een bijsluiter die de arbeidsmarktperspectieven per opleiding vermeldt, moet de scholier bewuster helpen kiezen voor een studie.
Ook vinden de jongeren dat er een overkoepelend orgaan mist dat de aansluiting van opleidingen op de arbeidsmarkt in de gaten houdt. Sinds juni 2009 moeten onderwijsinstellingen eerst langs de Commissie Doelmatigheid Hoger Onderwijs (CDHO) voordat ze een nieuwe opleiding kunnen starten. De commissie kijkt, in opdracht van het ministerie, of het werkveld wel op deze studenten zit te wachten. Dirk Post, senior medewerker van het CDHO, denkt dat er een discrepantie is tussen het type opleidingen dat instellingen willen starten en de vraag in het beroepenveld. &#8216;Het CDHO kan het opleidingenaanbod niet sturen, hier ligt een taak voor de overheid en instellingen samen.&#8217;
Het is niet vreemd dat onderwijsinstellingen ervoor kiezen om steeds weer nieuwe communicatie- en managementopleidingen te starten. In het huidige financieringsstelsel voor het Hoger Onderwijs levert elke extra student extra geld op. Hierdoor kapen populaire en explosief groeiende studies als Vrijetijdsmanagement studenten weg bij minder aantrekkelijke opleidingen, denkt Esther de Ruijter van AO Consult. Zij onderzoekt in opdracht van hogescholen of opleidingen aansluiten op de arbeidsmarkt.
Bestaande studies worden elke zes jaar door de Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie (NVAO) gekeurd. Onderdeel van de kwaliteitstoets zijn gesprekken met alumni en mensen uit het werkveld. &#8216;Het is mijn overtuiging dat de aandacht die bij de accreditatie wordt besteed aan de aansluiting op de arbeidsmarkt ruim voldoende is, zo niet wel iets minder kan,&#8217; zegt Frans Leijnse, oud-hbo-raadvoorzitter en hoogleraar Onderwijs en arbeidsmarkt aan de Open Universiteit.
Maar de kwaliteit van de accreditatiecommissies ligt momenteel onder vuur. Everard van Kemenade is verbonden aan de Fontys Hogeschool en adviseert accreditatiecommissies. Hij weet dat mensen voor visitaties worden gevraagd omdat ze vakinhoudelijk sterk zijn, maar dat de meesten technisch gezien geen verstand van kwaliteitscontrole hebben. Staatssecretaris Halbe Zijlstra kondigde dit weekend stevige maatregelen aan om het systeem te verbeteren.
NVAO-voorzitter Karl Dittrich voorziet weinig problemen omdat de werkloosheid momenteel laag is. De voorzitter denkt dat opleidingen altijd achterlopen op de arbeidsmarktontwikkelingen en vindt dat mensen hun hart moeten volgen in hun studiekeuze. &#8216;De tekorten binnen de zorg zijn wel een probleem,&#8217; bevestigt Dittrich desgevraagd. &#8216;Maar als er te veel mensen voor de communicatiesector kiezen, dan komen er vanzelf minder studenten in die richting. De arbeidsmarkt is dynamisch.&#8217;
Christoph Meng van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt is hier niet zo zeker van: &#8216;Er komen tekorten aan binnen sommige sectoren en die opleidingen moeten bewust gepromoot worden.&#8217; Dat is ook precies wat de technieksector doet. Zij trekken bijna 3,4 miljoen euro uit om scholieren en studenten met techniek bekend te maken. Dit geld is hard nodig om het overschot aan vrijetijdsmanagers te verleiden voor een technische opleiding te kiezen. Het Zorginnovatieplatform pleit voor meer studenten en betere kwaliteit van de zorgopleidingen.
Rest de vraag of voldoende studenten voor deze opleidingen zullen gaan kiezen, want volgens Niels Bouwman van branchevereniging IDEA vindt iedereen het nu eenmaal leuk om evenementen te organiseren.