De taal over vluchtelingen verandert, en dat is gevaarlijk

Een foto van Geert Wilders, vergezeld van de tekst ‘Na 15 maart gaan we Nederland zuiveren.’ Goed, de zogenaamde PVV-poster kwam uit de koker van DENK, en ik begrijp natuurlijk wel dat het niet te vergelijken is met de clan van Trump die zich van het Witte Huis heeft meester gemaakt, maar dat de huidige president van Amerika een reusachtige retorische sneeuwschuiver is voor allerlei onsmakelijke kleintjes in de wereldpolitiek lijkt me wel aannemelijk. De norm wordt verlegd; Wilders’ kopvoddentaks was dan wel onbetamelijk, maar nog geen jaren-dertigtaal. Die grens is nu gepasseerd. Niet van de ene op de andere dag natuurlijk, maar je moet er een keer bij stilstaan om eraan herinnerd te worden dat ook sluipende processen in de geschiedenis ineens onomkeerbaar bleken.

Laten we ver van huis beginnen. De president van de Filipijnen, Rodrigo Duterte, een staatshoofd dat nu al twee jaar zijn soldaten loslaat op scholen en journalisten, en de drugsgebruikers in zijn land voor uitschot uitmaakt en in de afgelopen twee jaar meer dan 12.000 van hen gewoon heeft laten doodschieten.

En o ja, de president van de Filipijnen beloofde vrouwelijke rebellen in zijn land onlangs nog ‘een kogel door hun vagina’.

Een president die tenminste doet wat hij zegt, door Trump om die eigenschap geprezen, en die aan de vooravond van zijn verkiezing zei: ‘You drug pushers, holdup men, and do-nothings, you better get out because I’ll kill you.’ Stevige taal, van die Duterte, die de voorzitter van de Filipijnse mensenrechtencommissie, Chito Gascon, toebeet ‘een dwaze mestizo’ te zijn, Barack Obama al eens een son of a bitch noemde, de vrouwen die een internationaal strafrechtelijke onderzoek naar hem willen instellen Agnes Callamard en Fatou Bensouda (‘don’t fuck with me girls!’) om hun uiterlijk kleineerde en de laatste wegzette als ‘die zwarte vrouw van het Internationaal Strafhof’. En o ja, die vrouwelijke rebellen in zijn land onlangs nog ‘een kogel door hun vagina’ beloofde.

‘Very fine people’

Dat zegt Trump allemaal niet, maar we kunnen het lijstje ‘onwelvoeglijk’ van Trump zelf intussen nauwelijks nog bijhouden. Zijn eerste jaar als president was al gemarkeerd met dieptepunten als het vrijpleiten van de racistische sheriff Joe Arpaio (‘a great patriot’), zijn tweets over crazy Mika Brzezinski die zich ‘nog bloedend van haar facelift’ aan hem opdrong. Laten we ook zijn eerste persconferentie niet vergeten, waarin hij zichzelf tot de ‘minst antisemitische persoon ooit’ kroonde maar later in de zomer geen afstand nam van witte-suprematisten die in de straten van Charlottesville ‘jews will never replace us’ schreeuwden en zei dat er ‘very fine people’ tussen de demonstranten zaten.

Je zou hopen dat er sprake was geweest van een persoonlijke uitglijder. Onsmakelijk genoeg, maar leerzaam. Maar in onze grote bondgenoot blijkt een stijfkop te schuilen die het niet als persoonlijke karaktertrek beschouwt, maar als een officiële politieke missie om dubieuze dingen aan te bevelen. Hij prijst dictators en kwetst trouwe bondgenoten. Hij sprak over Afrikaanse landen als ‘shithole countries’. Hij noemt immigranten ‘animals’, die Amerika ‘besmetten’ en sluit hun kinderen (die ‘not innocent’ zijn) op in kooien om ze vervolgens op humanitaire gronden samen met hun ouders in afgelegen gebieden bij temperaturen van veertig graden te interneren. Want hij staat net als zijn vriend Duterte voor zero-tolerance en ‘zijn’ VS zal nooit een ‘migrantenfaciliteit’ als Merkels Duitsland worden, waar criminaliteit en wanorde het gevolg van al die horden immigranten zijn. De New York Times maakte in januari een (niet uitputtend) overzicht van het racistische repertoire van Trump.

Overgewaaid naar Europa

Maar het virus van de haat is overgewaaid naar Europa. ‘Wij zijn geen racistisch of antisemitisch land’, verdedigt de nationalistische partijleider Jarosław Kaczyński Polen, maar wie kan hem geloven als hij migranten uit mediterrane landen brengers van parasieten noemt?

Vond onze NAVO-bondgenoot Erdogan Nederland vorig jaar al een land van nazi’s en fascisten, daar kunnen we niets meer over zeggen nu Rutte inmiddels weer zijn ‘oude vriend’ is.

Zestigduizend mensen liepen in januari mee door Warschau in een door zijn PiS-partij (Prawo i Sprawiedliwość oftewel Recht en Rechtvaardigheid) gesponsorde mars, waarin xenofobe leuzen gescandeerd werden en banieren werden meegevoerd waarop ‘zuiver bloed, heldere geest’ en ‘Europa zal blank zijn of onbewoond’ stond. Minister Witold Waszczykowski van Buitenlandse Zaken vond het niet meer dan verwerpelijke incidenten in een verder prima ‘patriottistische’ mars.

Vond onze NAVO-bondgenoot Erdogan Nederland vorig jaar al een land van nazi’s en fascisten, daar kunnen we niets meer over zeggen nu Rutte inmiddels weer zijn ‘oude vriend’ is. Nu de Turkse president ‘democratisch’ is herkozen, kan hij buiten het parlement om per decreet regeren, rechters in de gevangenis zetten, en zitten wij voorlopig met die vriendschap opgescheept.

Iets dichter bij huis zitten we in de Europese Unie met een Slowaakse partner, premier Peter Pellegrini. Aan zijn Hongaarse buurman Viktor Orbán waren we al iets langer gewend, alsook aan zijn verzekering dat zijn land niet antisemitisch is, maar een echte democratie. Orbán is – gelukkig – nog geen voorzitter van de Europese Unie (Hongarije is pas in 2024 weer aan de beurt) maar buurland Slowakije was dat als opvolger van Nederland twee jaar geleden wel. Het land weigert om ‘niet-Europese’ vluchtelingen toe te laten, heeft lak aan de EU-afspraken, en sprak zich in het voorjaar duidelijk tegen ‘veelkleurigheid’ van het land uit.

De voorganger van Pellegrini, Robert Fico, had toen al naam gemaakt met zijn anti-islambeleid in eigen land door onder andere te zeggen dat Slowakije als christelijk land geen instroom van 300.000 tot 400.000 moslimimmigranten kan tolereren. Alleen ‘christelijke Syriërs’ zouden eventueel voor asiel in aanmerking komen.

Andersdenkenden wegpesten

Langs de Hongaarse wegen stonden dit voorjaar billboards met de tekst ‘de Verenigde Naties wil dat wij migranten opnemen, Hongarije beslist’. De Hongaarse minister van Buitenlandse zaken Péter Szijjártó legde de Mensenrechtenraad in Genève uit dat migratie ‘gevaarlijk, mogelijk slecht, erg simpel en niet te stuiten is’ en ‘we moeten het stoppen’. Orbán zelf kreeg het verwijt van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties, Zeid Ra’ad al-Hussein, dat ‘het tijd wordt om op te staan tegen democratisch gekozen bullies, die ik hoe langer, hoe meer, autoritair, racistisch en xenofoob heb genoemd’.

Vorige week nam Hongarije de stop-Soros-wetgeving aan, die, nadat de weldoener zelf al het land uit gepest was, ook nog eens bepaalt dat NGO’s die hem en ‘illegale’ vluchtelingen willen steunen schuldig aan een misdrijf verklaart. Orbán vindt dat immigranten het christelijke karakter van de Hongaarse beschaving bedreigen en vindt het bij 3.555 asielzoekers (in de eerste vier maanden van dit jaar zo’n 300) wel welletjes.

De campagne tegen Soros mag wel degelijk antisemitisch genoemd worden. Daarbovenop bedient Orbán zich van een slimme omkeertruc door Soros zelf van het aanwakkeren van antisemitisme in Europa te beschuldigen door al die immigranten naar Europa te lokken.

Anti-immigratiebeleid by domino

En Duitsland zelf? Te vroeg om de uitkomst van het coalitiedrama te kennen, maar de voortekenen zijn natuurlijk niet gunstig. Angela Merkel vecht voor haar laatste kans, want de cascade aan anti-immigratietaal (‘als wij het niet doen zal de AfD ervan profiteren’) rukt nu de zeventig jaar oude CDU/CSU-alliantie uiteen. Horst Seehofer (CSU-minister van Binnenlandse Zaken, nu omgedoopt tot het ministerie van Binnenlandse Zaken, Opbouw en Heimat) is hardline anti-immigratie, niet alleen omdat hij rechts is maar ook uit angst om stemmen aan de AfD te verliezen.

In eigen gelederen is dat al min of meer een feit door de zegetocht in Beieren van Markus Söder (minister-president van de deelstaat) die de grens met Oostenrijk wil sluiten. Een bloemlezing van Seehofers opvattingen (in Bild: ‘Nee, Duitsland is geen islamland, maar christelijk’) en die van Söder (bewonderaar van de aartsnationalistische voorganger Franz Josef Strauss) stemt niet vrolijk. En dat echt niet alleen om de AfD wind uit de zeilen te nemen, maar ook als uiting van een breder populistisch sentiment.

Met letterlijk grensverleggende consequenties, want Merkel kan een populistische dijkdoorbraak alleen nog maar voorkomen door een deal te sluiten op Europees niveau, die veel meer anti-immigratie zal zijn dan ze eigenlijk nationaal wil. Oostenrijk heeft al gezegd dat als de grensovergangen naar Beieren op slot gaan, dat voorbeeld ‘natuurlijk’ te zullen volgen om de vluchtelingen bij zijn Sloveense grens te blokkeren. Anti-immigratiebeleid by domino.

Laat dat maar aan Sebastian Kurz over, de jonge premier van Oostenrijk. Deze week liet hij alvast een grote paramilitaire eenheid (‘Poema’: bijna 750 agenten en soldaten met pantserwagens) massaal oefenen ‘in het afweren van vluchtelingen’. Hij sprak in ‘jeugdige onschuld’ maar al te enthousiast over de nieuwe ‘as’ Duitsland-Oostenrijk-Italië, een ongelukkige term die duistere herinneringen aan die andere as van pakweg tachtig jaar geleden oproept.

In Italië is het niet veel beter met Matteo Salvini als minister van Binnenlandse Zaken: het type Europese politicus dat niet meer terugschrikt voor termen als ‘het Roma-vraagstuk’. Vorige week lanceerde hij het plan om via een volkstelling uit te maken wie van de 180.000 Roma wel of niet Italiaans is (die laatste wil hij zonder pardon het land uit zetten, de eersten naar zijn zeggen ‘helaas niet’). Daarna dook een interview van vorig jaar op social media op met Salvini waarin hij pleit voor het massaal ‘schoonvegen’ van Italiaanse straten en pleinen van migranten. Etnisch zuiveren?

Is het raar dat op het campagnebureau van een Nederlands partijtje als DENK in dat klimaat woorden als ‘zuiveren’ gebruikt zijn?