<div class="wpg-element paragraph">
De Nederlandse zakenman Guus K. werd half maart in Rotterdam aangehouden op verdenking van betrokkenheid bij oorlogsmisdaden en wapenhandel in Liberia. Cindor Reeves is een zwager van de Liberiaanse dictator Charles Taylor en kent K. van nabij. Hij is nog niet gehoord door de Nederlandse rechercheurs en vertelt in Vrij Nederland exclusief zijn verhaal.
Sinds hij uit de gratie viel bij de Liberiaanse dictator Charles Taylor is Cindor Reeves (33) zijn leven niet meer zeker. Al drie jaar is hij op de vlucht. Hij verhuisde van geheim adres naar geheim adres, beschermd door westerse veiligheidsdiensten, die zuinig op hem zijn omdat hij zoveel weet over de praktijken van Taylor.
In 2001 zou Reeves vertrouwelijke informatie hebben doorgespeeld aan The Washington Post over dubieuze diamanthandel en illegale wapenleveranties aan rebellen in Sierra Leone. Taylor was not amused over het verraad van de man die hij als zijn eigen bloed beschouwde en stuurde twee keer een doodseskader op hem af. Reeves ontsnapte als door een wonder. Toen hij in december 2002 een telefoontje kreeg van een bevriende veiligheidsagent dat er opnieuw een hit squad onderweg was, namen zijn westerse beschermers geen riciso meer. Reeves werd uit zijn ballingsoord Ghana ‘gehaald’ en woont sindsdien in safehouses in de Verenigde Staten en West-Europa.
We spreken Reeves – CR voor vrienden – op een geheime lokatie. De Liberiaan wijst op de twee diamanten in zijn oren. ‘Dit is het enige dat ik aan al die jaren met Taylor heb overgehouden.’ Nu hoopt hij ‘op een rustig leven in een rustig land’ met zijn vrouw Precious en zijn twee dochters. Van paranoia is tijdens het gesprek weinig te merken. ‘Niemand weet dat ik hier ben,’ zegt hij. ‘Bovendien is Taylors geheime dienst na zijn vlucht uit Liberia in augustus 2003 helemaal uit elkaar gevallen. Er is geen geld meer om moordenaars af te sturen op mensen zoals ik. Maar ik blijf altijd voorzichtig. Je weet nooit.’
We praten over de oorlog in Liberia, zijn vriendschap met Taylor, geheime diamanttransporten, de krankzinnige rebellen in Sierra Leone. En natuurlijk over de Nederlandse zakenman Guus K., een van de naaste vertrouwelingen van de Liberiaanse dictator.
Reeves belandde in Taylors inner circle via zijn halfzus Agnes, die begin jaren tachtig met hem trouwde. Ze kregen twee kinderen. In die tijd was Taylor een hoge ambtenaar onder president Samuel Doe. Maar hij had meer ambities, hij wilde de baas worden in Liberia. In buurland Burkina Fasso tuigde hij, met steun van de Libische leider Muammar Kaddafi, een rebellenlegertje op met de naam National Patriotic Front of Liberia. Op eerste kerstdag 1989 begon hij zijn invasie.
Een paar maanden eerder liet de rebellenleider zijn vrouw Agnes en haar broer Cindor overkomen naar zijn hoofdkwartier. ‘Hij beschouwde me als zijn eigen zoon,’ zegt Reeves. ‘Ik woonde in zijn huis, at aan zijn tafel. Omdat hij me volledig vertrouwde, stuurde hij me naar Niger om AK-47’s en ander wapentuig in ontvangst te nemen dat door de Libiërs was gestuurd.’
In deze periode ontmoette de toen achttienjarige Reeves Guus K. voor het eerst. De Nederlander kwam naar het rebellenhoofdkwartier van Taylor om zijn respect te betuigen aan de man die aan de poorten van de hoofdstad Monrovia rammelde. K. was een pragmatische zakenman. Jarenlang deed hij zaken met president Samuel Doe, maar toen die zijn langste tijd had gehad, liep hij over naar Taylor. ‘Hij had briefjes van tien, twintig en vijftig dollar in zijn zak. Iedereen kreeg geld toegestopt.’ In ruil voor het geld dat hij Taylor gaf, kon K. ongestoord tropisch hout blijven exporteren van zijn houtkapconcessie die in het gebied van Taylor lag.
‘Mr. Gus’ was een beroemdheid in Liberia. Een rijke witte man te midden van miljoenen straatarme zwarten. Hij was importeur van BMW’s en eigenaar van Hotel Africa, dat in de hele regio werd geroemd om zijn luxe. In discotheek Bacardi kon tot in de kleine uurtjes worden gedanst, er was een casino en de gasten konden zich verpozen rond een zwembad met uitzicht op de Atlantische Oceaan. Toen Reeves klein was, was het hotel een haast mythische plek voor hem en zijn vriendjes. ‘Het lag ver buiten de stad, we waren er nog nooit geweest. We fantaseerden hoe het zou zijn om daar te zwemmen, of alleen maar te zitten en naar de mensen te kijken. Maar we hadden nog niet eens geld voor een flesje cola.’
Reeves herinnert zich nog goed dat K. in het huwelijk trad met een Liberiaanse. ‘Hun huwelijk in Monrovia was een society event van de eerste orde. Op de radio werd omgeroepen hoe laat het paar werd ingezegend. Ik stond langs de kant van de weg te klappen en te dansen toen de bruidsstoet voorbij reed.’
De door Taylor ontketende burgeroorlog was bloedig. Meer dan tweehonderdduizend mensen kwamen om het leven. In 1997 kwam er een wapenstilstand, en Taylor werd verkozen tot president. Tot zijn val regeerde hij Liberia alsof het zijn persoonlijke bezit was. Formeel was er een kabinet met ministers en een parlement, maar de werkelijke macht lag bij Taylors duistere vriendenkring die hij ’s avonds en ’s nachts op zijn presidentiële paleis ontving. K. was een van die vertrouwelingen.
Ook Cindor Reeves maakte deel uit van de ‘schaduwregering’ van de Liberiaanse president. Hij werd belast met wapentransporten uit Burkina Fasso. Later werd hij Taylors speciale gezant naar de diamantvelden in Sierra Leone.
Die diamantvelden spelen een centrale rol in dit verhaal. Toen Taylor president werd, begon hij de rebellenbeweging Revolutionary United Front (RUF) in Sierra Leone op grote schaal militair te steunen. Het was een wrede organisatie. Kannibalisme was niet ongewoon onder de jeugdige strijders, die vaak gedrogeerd rondliepen. De RUF werd berucht vanwege het veelvuldig afhakken van ledematen. ‘Korte mouwen’ betekende een hele arm, ‘lange mouwen’ alleen de hand.
Het legertje boekte door de steun van Taylor binnen een paar weken het ene militaire succes na het andere. Door hun opmars kreeg het RUF controle over de diamantvelden nabij de Liberiaanse grens. Hiermee konden de rebellen Taylor terugbetalen voor de geleverde hulp.
Cindor Reeves werd belast met de transporten van de edelstenen. ‘We gingen met vrachtwagens vol wapens, kleding, voedsel, medicijnen en auto-onderdelen naar Sierra Leone,’ vertelt hij. ‘Die goederen ruilden we voor diamanten. Deze reis heb ik meer dan driehonderd keer gemaakt. Wanneer er gevochten werd of als de wegen slecht begaanbaar waren, gingen we met de enige helikopter die de Liberiaanse luchtmacht had.’
Guus K. duikt ook hier in het verhaal op. Zijn bedrijf Oriental Timber Company (OTC) legde voor miljoenen euro’s wegen aan in de ondoordringbare jungle in het grensgebied tussen Liberia en Sierra Leone. Via deze infrastructuur werden boomstammen afgevoerd naar de havenplaats Buchanan, vanwaar ze werden verscheept naar het Verre Oosten. Maar de wegen waren ook handig voor Reeves en zijn konvooien.
Een door de Verenigde Naties ingesteld panel van experts dat de wapenhandel in Liberia en Sierra Leone moest controleren, kwam in december 2000 tot de volgende conclusie: ‘K. organiseert het transport van wapens van Monrovia naar Sierra Leone. Wegen die zijn aangelegd voor het transport van hout, worden ook gebruikt voor wapentransporten binnen Liberia en naar Sierra Leone.’ De Verenigde Naties legden Guus K. daarom een reisverbod op.
Het was een klein groepje dat de lakens uitdeelde in Liberia: Taylor, zijn zoon Charles jr., die directeur was van de geheime dienst, minister Daniel Chea van Defensie, wapenhandelaren en westerse zakenmannen als K. Ze leefden allemaal in grote villa’s in dezelfde buurt, rookten samen sigaren en ontmoetten elkaar in discotheek Bacardi in Hotel Africa. Ook Reeves was er regelmatig op de dansvloer te vinden. ‘We gingen flirten met de meisjes. Als we met een van de dames naar boven wilden, kregen we gratis een kamer.’
Via Taylor kwam K. op een avond in contact met RUF-rebellenleider Sankoh. Reeves: ‘Taylor stelde K. voor als een van de mensen die hielpen bij de wapenleveranties aan het RUF. Ze spraken over de mogelijkheden hout te exporteren uit het RUF-gebied. Gus was een echte businessman. Mochten de rebellen ooit de baas worden in Sierra Leone, dan zou hij als “oude vriend— natuurlijk een voorkeursbehandeling krijgen.’
Reeves was niet alleen betrokken bij de diamanthandel, hij trad ook op als trait d’union bij illegale wapendeals met de Oriental Timber Company. Taylor noemde het houtbedrijf van K. altijd zijn ‘pepperbush’ – vrij vertaald: ooggappeltje. Niemand in Liberia mocht de OTC een strobreed in de weg leggen. De gouverneur van Buchanan, die het waagde kritiek te leveren nadat een inwoner van de havenstad was doodgereden door een OTC-vrachtwagen, werd meteen ontslagen. K. liet zich de speciale behandeling door Taylor welgevallen. Als geste aan de president opende hij in Monrovia discotheek The Pepperbush.
Taylor had OTC nodig om aan wapens te komen. Door de toenemende controles door de Verenigde Naties was het vanaf 2000 niet meer mogelijk wapens het land binnen te smokkelen via de luchthaven of buurland Burkina Fasso. De zee was de enige mogelijkheid, en OTC bleek een perfecte dekmantel. Schepen gingen volgeladen met woudreuzen naar het Verre Oosten en keerden terug met cement, auto-onderdelen én wapens. ‘Van het geld dat werd verdiend met de uitvoer van het hout, ging steeds een deel naar de inkoop van wapentuig,’ zegt Reeves. Hij ging in 2000 en 2001 ‘één keer per maand, soms vaker’ naar het hoofdkantoor van OTC in Buchanan om de wapens op te halen. ‘Ze werden verborgen in de kelder onder het huis van Charles Taylor.’
Reeves werd, vertelt hij ‘in de directiekamer ontvangen door Mr. Gus en Joseph Wong, de general manager van OTC. Onze eerste vraag was altijd: “Wassup boss?— Mr. Gus grabbelde dan in zijn zakken en gaf ons twee- of driehonderd dollar. Hij vroeg altijd om meer manschappen voor zijn milities.’ OTC had een legertje van zo’n tweeduizend man. samengebracht dat de haven en de kapgebieden moest bewaken. Ze droegen speciale uniformen zodat ze voor iedereen herkenbaar waren. De manschappen waren gerekruteerd uit het voormalige rebellenleger. De milities hadden een slechte naam in Liberia. Zo bestormden ze in 2001 een radiostation in Buchanan nadat een journalist het had gewaagd gewag te maken van een ongeluk waarbij een OTC-vrachtwagen de auto van een Amerikaanse missionaris had geramd.
Binnen twee jaar nadat Taylor in 1997 president was geworden, brak er opnieuw een burgeroorlog uit. Twee rebellenbewegingen namen het op tegen het regime. De OTC-milities werden ingezet om de uitgestrekte concessies van het bedrijf te beschermen tegen de oprukkende troepen. K.’s milities hebben volgens het Nederlandse Openbaar Ministerie ‘deelgenomen aan slachtingen waarbij niets of niemand gespaard mocht worden’. Reeves bevestigt de aanklacht van het OM: ‘Gus werd rechtstreeks in de oorlog betrokken. De troepen van OTC waren tot de tanden toe bewapend. Ze begingen ernstige misdaden, die ik met mijn eigen ogen heb gezien. Vrouwen werden verkracht, huizen geplunderd.’
Meer dan tien jaar bewoog Reeves zich tussen wapenhandelaren, moordenaars en psychopaten. Waarom nam hij niet veel eerder de benen? ‘Ik maakte onderdeel uit van het systeem,’ zegt hij. ‘Jarenlang heb ik Charles Taylor vertrouwd.’
Maar langzaam bekroop hem de twijfel. Hij kreeg rapporten van Amnesty International onder ogen. ‘Toen ik in 1999 een journalist van The Washington Post moest rondleiden door de jungle van Sierra Leone, realiseerde ik me dat hij mijn uitweg zou kunnen zijn. Met deze man, Steve Coll en later met zijn collega Douglas Farah, heb ik nauw samengewerkt. Zij hebben me de kans geboden een ander leven te beginnen.’
Na publicaties in The Post werd Reeves door Taylor verdacht van het lekken van informatie. Hij belandde een paar weken in de gevangenis, waarna Taylor hem weer in genade aannam. ‘Ik was praktisch familie. Het was voor Taylor heel moeilijk om mij te vermoorden.’
In april 2002 ontvluchtte CR zijn vaderland voorgoed, met een grote stapel belastende documenten onder zijn arm. Is CR’s verhaal betrouwbaar? Douglas Farah van The Washington Post steekt zijn hand in het vuur voor de Liberiaan. Zijn boek Blood from Stones, over de diamanthandel in Liberia en Sierra Leone, baseerde hij voor een groot deel op Reeves’ verklaringen. Ook Alex Yearsley van de Britse organisatie Global Witness, die jarenlang onderzoek deed naar Charles Taylor en zijn netwerk, is er zeker van dat Reeves’ verhaal klopt. ‘Ik werk nu al drie jaar met hem, en alles wat hij zegt hebben we kunnen verifiëren.’
De Belgische Johan Peleman van het expert-panel voor Liberia van de Verenigde Naties is voorzichtiger: ‘De verhalen van Reeves kloppen voor een groot deel. Hij ís de zwager van Taylor. Hij wás de man die diamanten ging halen in Sierra Leone. Maar het verhaal dat Reeves wapens kreeg overhandigd van Guus K. is nooit door iemand anders bevestigd. Het is zijn woord tegen dat van K. Ik ben benieuwd naar het dossier van de Nederlandse onderzoekers.’
K. wordt sinds half maart vastgehouden op verdenking van overtreding van ‘de sanctieregeling Liberia en de wet Oorlogsstrafrecht’. Op grond van de aanklacht kan de zakenman tot twintig jaar gevangenisstraf worden veroordeeld. De komende weken zal Guus K. in voorlopige hechtenis blijven. Zijn advocaat Inez Weski noemt de bewijzen die justitie tot nu toe heeft verzameld ‘mager’ en ‘bij elkaar geraapt’. De advocaat zal binnenkort naar Liberia afreizen om de onschuld van haar cliënt aan te tonen.
Cindor Reeves kan nooit meer terug naar Liberia. Met zijn familie heeft hij geen contact meer. ‘De kinderen die mijn zus Agnes van Charles Taylor heeft, zullen zich ooit willen wreken. Zeker als hun vader wordt veroordeeld tot een lange gevangenisstraf.’
Reeves is nog niet verhoord door de Nederlandse autoriteiten. ‘Ik hoop dat dat alsnog gebeurt,’ zegt hij. ‘Guus K. moet boeten voor zijn aandeel in de misdaden die zijn begaan in Sierra Leone en Liberia.’
Noot: Cindor Reeves werd door de Nederlandse rechter niet als betrouwbare getuige aangemerkt. Wel is hij nog wel steeds kroongetuige bij het VN-tribunaal voor Sierra Leone. Hij woont ondergedoken in een onbekend land.
</div>

Harm Ede Botje

‘Guus werd in de oorlog betrokken’

De erfenis van Bibi

Israël kiest

Verhaal van de Week

Migratie op z'n Spaans

Pedro Sánchez

Hoeze crisis?

Hans Stegeman

Adriaan van Dis

Interview

Dienstplicht

Chard van den Berg

De Warme Winkel

Theater

Panda-diplomatie

China

Herinvoering dienstplicht goed idee?

Debat

Leve de herfst

Poëzie