Özkan Akyol, Schrijver van onder meer Eus (2012), columnist en auteur van het Boekenweekessay 2020

‘We hebben een dwarsdenker nodig in de politiek. Iemand die links en rechts en wat er allemaal tussenin zit aan zijn laars lapt. Alles, zowel de samenleving als de politiek, is aan het polariseren – je bent of links of rechts. Een brede middenpartij, gestoeld in het midden, is er niet meer.

Extreem zijn is zogenaamd een teken van autonomie, profileringsdrang bepaalt het debat. In de politiek is niemand meer normaal.

Ik wil een dwarsdenker door het midden, iemand die gewoon een beetje verstandig is. Dat je zegt: er moet meer geld naar cultuur, maar ook dat het huidige vluchtelingenbeleid niet deugt. Het is tegenwoordig eerder rebels om dat niet meer te zijn dan wel: je bent dwars als je normaal doet.’

Karin Sitalsing, Journalist

‘Ik zou graag genuanceerde rebellen en dwarsdenkers willen zien. Misschien is het een contradictio in terminis, maar het eindeloze geroep en delen van meningen is zo vermoeiend. Daarnaast is het ook zo cynisch, iedereen krijgt het nadeel van de twijfel. De schreeuwers overstemmen de nuance. De middenmoot hoor je niet, waarschijnlijk omdat ze geen zin hebben het harde geluid te overstemmen of denken dat het toch niets uitmaakt.

‘Was de wereld maar wat meer als de Zwanestraat in Groningen.’

Het geschreeuw is ook wel nodig om dingen te veranderen, maar het geluid lijkt alleen maar harder te worden. Zoals een vriendin een keer zei: meningen zijn als konten. Iedereen heeft er een maar dat wil niet zeggen dat je ’m overal moet laten zien. Je mag alles zeggen, maar dat wil niet zeggen dat het ook moet. Om met Loesje te spreken: “Zeggen wat je denkt kan ook iets aardigs zijn.” Dat is, in elk geval op Twitter, rebels.

In de stad Groningen heb je de Zwanestraat. Daar mag je zowel lopen als fietsen. Dat werkt in principe prima, als je een beetje uitkijkt. Op het bord aan het begin van de straat staat: gedeelde ruimte, hier houden we rekening met elkaar. Prettig en genuanceerd. Was de wereld maar wat meer als de Zwanestraat.’

Ancilla van de Leest, Activiste en voormalig lijsttrekker van de Piratenpartij

‘Het is tegenwoordig hip om een extreem standpunt in te nemen, je af te zetten tegen van alles en jezelf dan een rebel te noemen. Maar als iedereen het doet, is het niet meer zo rebels. Dan is een echte rebel eerder iemand die zich verzet tegen dat modebeeld en zijn identiteit niet afmeet aan waar hij tegen is, maar juist aan waar hij voor staat.

Het wordt allemaal steeds extremer. Een beetje zoals met vegetarisme. Twintig jaar geleden was je een weirdo als je vegetarisch at, dan bevond je je in een niche. Nu is iedereen vegan. De hele stap van vegetarisme is overgeslagen – meteen is een extreme variant de norm.

Ik mis iemand die actief op zoek is naar het goede in mensen, een soort Jezus-figuur.
In dat kader moet ik denken aan Marianne Williamson. Zij deed dit jaar mee in de race naar de presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten. Haar verkiezingsboodschap draaide om liefde en was radicaal anders dan die van de andere kandidaten. Dat vind ik pas dwarsdenken.’

Daan Heerma van Voss, Schrijver

‘Ik mis feministen die tegen de stroom in gaan – hoewel het laatste wat ik wil is bepalen wat feminisme wel of niet moet of mag zijn.

‘Door feminisme te reduceren tot een Instapost en elkaar vooral lof toe te zwaaien, ontzien veel Insta-feministen elkaar en zichzelf.’

In het hedendaagse (Nederlandse) Instagram-feminisme bespeur ik vaak tribalistische tendensen: een high-five-economie die meer draait om symbolische daden en boude uitspraken onder gelijkgestemden dan om intellectueel (zelf-)onderzoek.

Die daden en uitspraken, bijvoorbeeld over zichtbare tepels of body positivity, zijn op zichzelf toe te juichen, ik ben het er zelden mee oneens. Maar door feminisme te reduceren tot een Instapost en elkaar vooral lof toe te zwaaien, ontzien veel Insta-feministen elkaar en zichzelf, waardoor ze zich niet hoeven te verhouden tot ingewikkelde concrete problemen als de noodzakelijkheid van hervormingen op het gebied van zwangerschapsverlof, de quotakwestie of het vraagstuk of we westerse gelijkheidsidealen moeten toepassen op Nederlanders met een andere culturele achtergrond.

Deze dynamiek houdt zichzelf in stand: om aandacht te krijgen “moet” je deel worden van de stam, dezelfde strijdkreten gebruiken en dezelfde empowering memes delen. Als je dat niet doet, val je erbuiten.

Ik hoop dat er in die kringen meer mensen opstaan die zeggen: enough with the stammenstrijd!’

Anja Meulenbelt, Publiciste en schrijfster van onder meer de feministische klassieker De schaamte voorbij (1976)

‘Ik heb zelf een groot deel van mijn leven dwars gedacht. Ik zit in een partij vol dwarsdenkers.
Mocht ik nog een vlak bedenken waarop een dwarsdenker nodig, is dan solliciteer ik meteen zelf.’

Annejet van der Zijl, Historica en auteur van het Boekenweekgeschenk 2020

‘Nóg een dwarsdenker? Alsjeblieft niet! Iedereen denkt immers al dwars tegenwoordig; iedereen heeft een unieke mening die koste wat het kost voortdurend gehoord moet en zal worden – dit op straffe van twitterstormen, scheldpartijen, blokkades en ander eigentijds onheil.

Wat wij nodig hebben, zijn dwarsdóéners. Mensen als de 83-jarige Riek Halff-Tober in Egmond, die tot haar verdriet vanwege gezondheidsproblemen haar eigen huis moest verruilen voor een verzorgingshuis, maar niet van plan was om zich ook nog haar individualiteit af te laten pakken. Geconfronteerd met de vooral uit knutselen en televisiekijken bestaande dagbesteding in haar nieuwe onderkomen, richtte ze daar gewoon haar eigen leesclub op.
Of iemand als Fleur Kuijf (32) in Utrecht, die spontaan besloot een tehuisbibliotheek op te bouwen voor haar in dezelfde situatie verkerende oma.

Dankzij doeners als deze twee veranderen woonvormen voor ouderen tot wat ze óók kunnen en behoren te zijn: mekka’s vol zinderende avonturen, felle discussies en mooie gesprekken. Want wie leest, leeft.’