Lucas Zandberg. Mayling. Moeder van het Chinese volk. De Arbeiderspers, 302 p., € 19,95
***
door Marjolijn Pouw
Roman
&#8216;Het enige oosterse aan mij is mijn gezicht,&#8217; zei de Chinese presidentsvrouw Mayling Chiang Kai-Shek ooit in een interview over zichzelf. Ze was de jongste dochter van een invloedrijke Chinese zakenman met maffiabanden uit het begin van de twintigste eeuw. In de jaren dertig studeerde ze letteren en filosofie aan het Amerikaanse Wellesley College, om op haar 22ste te trouwen met de nationalistische generaal Chiang Kai-Shek, &#8216;de man die China heeft verloren&#8217;. Na de dood van de revolutionaire Sun Yat-sen had Chiang de leiding van het voormalige keizerrijk op zich genomen, maar hij slaagde er niet in om deze te behouden. Hij eindigde zijn leven als president van de Chinese Republiek op Taiwan. Mayling ging na zijn dood weer in Amerika wonen.
Ze was een aantrekkelijke, machtsbeluste vrouw die er alles voor over had om gunstig in het nieuws te komen. Ze zette nutteloze, geldverslindende projecten op, tolkte voor haar man en was bij al zijn politieke beslissingen betrokken. Zandberg voert haar ten tonele als een ambitieuze, kille, opportunistische vrouw: &#8216;De wereld kon ik beïnvloeden door te manipuleren en plannetjes te smeden, voor alles bestond een politieke oplossing&#8217;, zegt ze over haar leven. Ze vergoelijkt de corruptie, moordpartijen en de dictatuur van haar man, en baadt in weelde terwijl het volk van honger omkomt.
Als schrijver in de huid kruipen van zo&#8217;n onsympathiek personage is ongemakkelijk. Hoe raakt de lezer bij haar betrokken? Die verlangt naar een verklaring voor Maylings houding, maar deze blijft uit. Zelfkennis is niet haar sterke kant, haar gevoelens en diepere drijfveren blijven verborgen. Zelfs de beschrijving van haar grote liefde Wendell Willkie, de Republikein die in 1940 de nominatie voor de Amerikaanse presidentverkiezingen verloor, is oppervlakkig. Het past bij haar karakter, maar stoot ook af. Je ploegt je door een historische studie heen die als roman is verpakt.
Dick Matena/Theo Thijssen. Kees de jongen. Athenaeum, 493 p., € 32,50
***
door Aart van Zoest
Strip
Theo Thijssen maakte de jongen Kees tot hoofdpersoon van zijn bekende roman. Kees is twaalf jaar oud aan het eind van de negentiende eeuw. Dick Matena veranderde Thijssens klassieker in een lange strip, die hij de gelukkige naam beeldroman geeft. Uiteraard loopt Kees in de tekeningen door het Amsterdam van die tijd. Dat alleen al is een van de charmes van dit dikke boek. Je ziet dat heren een hoed dragen en vrouwen een knot, en hun benen niet laten zien. En dat een welopgevoede jongen een pet draagt en een beleefde houding aanneemt wanneer hij tegenover een volwassene staat; je leest erbij dat hij dan ook beleefd taalgedrag bezigt. Die pet werd door de conducteur van de paardentram wel eens op straat gesmeten, omdat Kees was betrapt als niet-betalende passagier. Waar is de tijd gebleven die Thijssen beschreef en Matena nu getekend heeft? Je zou er zomaar weemoedig van worden. Langdurig, want lezen en kijken duurt twee keer zo lang.
Bernlef. Help me herinneren. Querido, 237 p., € 19,95
****
door Aart van Zoest
Verhalen
Literair naturalisme: flarden uit mensenlevens (tranches de vie) zonder bombast. Geen exaltatie. Geen stilistische krullentrekkerij. Geen andere bedoeling dan te laten zien wat zich onder mensen voordoet. Dat levert Bernlef nu ook weer in zijn negentien verhalen. De onnaspeurbare en jaloezie wekkende geur van de andere vrouw; de veranderde wereld wanneer de in Afrika werkende baggeraar na vijftien jaar weer eens terug is in Nederland. Noem maar op. Telkens woelt bij Bernlef de fundamentele vraag: hoe betrouwbaar is de herinnering? &#8216;Ik vraag mij af hoe het geheugen werkt, welk selectieprincipe eraan ten grondslag ligt&#8217;, vraagt de hoofdpersoon in het meesterlijke verhaal &#8216;Tamara&#8217;s gezicht&#8217; zich af. Hij herinnert zich Tamara wel, maar haar gezicht? En geuren, hoe zit het daarmee? In het verhaal &#8216;Na mijn begrafenis&#8217; betwijfelt de hoofdpersoon, die veel van Bernlef weg heeft, in het hiernamaals zelfs het bestaan van zijn herinneringen. Negentien verhalen bijeen, geen enkele onbeduidend. Waard om te proeven, te overdenken en de gedachte toe te laten: ja, zo is het inderdaad met ons mensen gesteld.
K. Schippers. Op de foto. Querido, 184 p., € 18,95
****
door Henk van Renssen
Roman
In de romans van K. Schippers lijken alle personages een beetje op&#8230; K. Schippers. Dat wil zeggen: ze maken de hele dag van die quasinaïeve, scherpzinnige opmerkingen over de taal en over wat ze zoal om zich heen zien, precies zoals Schippers zelf doet in zijn hoedanigheid van dichter en essayist. Voor sommigen is dat interessantdoenerigheid, anderen opent het de ogen: ja, zo kun je ook naar de wereld kijken. Dat de personages zich daarbij psychologisch nauwelijks ontwikkelen, nemen ze voor lief &#8211; zo&#8217;n schrijver is K. Schippers niet. Hij kijkt niet naar binnen, maar naar buiten. Hij is de buitenspeler in de Nederlandse literatuur.In Op de foto laten twee vrienden op reis, Jan en Abbie, een foto van zichzelf maken door een toevallige voorbijganger die later een beroemd fotograaf blijkt te zijn. Deze Alain Dubout verstopt getallen in zijn landschapsfoto&#8217;s, waarbij hij de corresponderende letter in een hoek onderaan schrijft (een 3 krijgt bijvoorbeeld een c). Ook op de achtergrond van de foto van Jan en Abbie is een getal in het gras te zien: 27. Maar welke letter hoort daarbij? En hoe ziet-ie er dan uit? Door een reeks toevalligheden gaan een heleboel mensen daarover nadenken: van een complete schoolklas tot de Londense kunstwereld. Kortom: iedereen wordt een beetje K. Schippers. Inclusief de betoverde lezer.
De Brakke Hond 02/12. www.debrakkehond.be
****
door Jeroen Vullings
Tijdschrift
Het Vlaamse literaire tijdschrift De Brakke Hond biedt tweemaandelijks voer voor literatuurminnaars. Vooral de stand der zaken in dichtersland wordt empathisch bijgehouden door redacteur Chrétien Breukers, een prettige stem die lééft voor de poëzie. Maar de vaste troef van dit knetterende letterenblad heet Jeroen Brouwers. In zijn rubriek &#8216;Restletsels&#8217;, altijd leesbaar, altijd onderhoudend, publiceert hij een soortement dagboek dat uit invallen, opmerkelijke citaten, polemische uitingen, literair-historische anekdotes en aforismen bestaat. Vaak met nieuwswaarde. Zo leer ik nu dat de uiterst vakbekwame en geletterde vertaler Ard Posthuma recent een Goethe-vertaling heeft aangeboden aan de voorbeeldige uitgeverij Athenaeum, met teleurstellend gevolg. &#8216;Die weigert. Waarom. Het is poëzie en het is Duits.&#8217; Ai. Ook rekent Brouwers in deze rubriek nogal eens af met vakbroeders die zijn toorn opwekten: eerst Oek de Jong, laatst Jan Siebelink, daarna Jaap Goedegebuure. In deze aflevering houdt hij het algemeen: &#8216;Nederlandse auteurs schrijven tegenwoordig alleen nog jongens- en meisjesboeken voor volwassenen.&#8217; Namen en rugnummers graag, Jeroen.

Jeroen Vullings

Henk van Renssen

Aart van Zoest

Marjolijn Pouw

Fictie

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips