De man die het kabinet regelmatig voor de voeten liep, moet nu het beleid verdedigen

Vlak voor het begin van de vaccinatiecampagne – ruim een jaar geleden – verscheen Ernst Kuipers, bestuursvoorzitter van het Erasmus MC, in de studio van Nieuwsuur om een dringende oproep te doen. De situatie in de ziekenhuizen was zo nijpend, verklaarde hij met intensivist en OMT-lid Diederik Gommers aan zijn zijde, dat er onmiddellijk in de ziekenhuizen met vaccineren moest worden begonnen: ‘Wij kunnen dat gewoon doen. We zijn er klaar voor.’

Thuis op Katendrecht wilde coronaminister Hugo de Jonge bijna een schoen naar de televisie gooien, zoals Peter Kee en ik noteerden in ons boek Code rood. Al weken eerder had hij besloten dat eerst het personeel in de verpleeghuizen gevaccineerd zou worden, en níét het ziekenhuispersoneel, dat over veel betere beschermingsmiddelen kon beschikken. En nu doorkruisten de twee artsen zonder enig overleg de gekozen strategie. Briesend greep hij zijn mobiele telefoon: ‘Ernst, wat maak je me nou?’

De stemming van De Jonge werd er niet beter op toen even later de eerste nieuwsberichten op internet rondgingen: ‘Gommers en Kuipers leggen bom onder coronabeleid’, en al helemaal niet toen in de dagen daarna de ene na de andere belangengroep om voorrang bij het vaccineren begon te roepen: de politiebonden, de onderwijsbonden, de Landelijke Huisartsen Vereniging, het vakblad van vrachtwagenchauffeurs, de ME’ers, want ‘deze mensen kunnen echt fysiek contact niet voorkomen. Ze zitten ook met z’n allen in één ME-bus’.

Het was niet de laatste keer dat Ernst Kuipers het kabinet voor de voeten liep. Zo verklaarde hij in het voorjaar bij Beau dat de omstreden avondklok, die hij eerder nog had gesteund, totaal geen zin had gehad. ‘Als je kijkt naar het beloop van de ziekenhuisopnames in de tijd, zagen we zowel bij de invoering als bij het opschuiven geen enkel effect.’

Het hagelt kritiek

Sinds kort staat Ernst Kuipers als coronaminister aan de andere kant, en krijgt hij zelf te maken met experts die zich, de een na de ander, tegen het coronabeleid keren, opstandige bestuurders en belangengroepen die nu het hardst om versoepelingen roepen. Tijdens zijn eerste persconferentie op vrijdag verklaarde Kuipers nog dat 2G – het omstreden plan om alleen mensen die gevaccineerd of genezen zijn toegang te geven tot drukke plaatsen – ‘absoluut gaat helpen bij het sneller en langer openhouden van sectoren.’ Maar na het weekend verscheen een vernietigend rapport van de TU Delft: door de zeer besmettelijke omikron-variant zou 2G niet meer dan een ‘zeer beperkt effect’ hebben. De strekking van de nieuwsberichten: dit is de doodsteek voor het plan.

Intussen komen de horecasector, de cultuursector, werkgeversorganisatie VNO-NCW en talloze andere belangengroepen steeds luidruchtiger in opstand tegen de strenge lockdownmaatregelen. Nu de omikronvariant razendsnel om zich heen grijpt en het halve land in quarantaine moet terwijl het met de ziekenhuisopnames reuze blijkt mee te vallen, hagelt het kritiek van experts op de achterhaalde rekenmodellen van het RIVM, mag Ernst Kuipers uitleggen waarom een groot deel van het openbare leven nog steeds wordt lamgelegd, en komt de nieuwe coronaminister steeds meer alleen te staan.

Als topman van een van de grootste academische ziekenhuizen was Ernst Kuipers gewend te besturen per decreet. Daar zal hij als minister nog regelmatig naar terugverlangen, want al in zijn eerste week als bewindsman kreeg hij hardhandig te maken met de dynamiek waarin zijn voorganger Hugo de Jonge bijna twee jaar lang overeind moest zien te blijven. Een leerzame observatie konden we in Code rood noteren uit de mond van Erik Gerritsen, tot halverwege de coronacrisis de hoogste ambtenaar op het ministerie van Volksgezondheid. De zorg in Nederland is zo decentraal georganiseerd, dat niemand de baas is, en zeker de minister niet. ‘Hij is geen generaal zonder leger, er is een generaal én er is een leger. En die hebben verdomd weinig over elkaar te zeggen.’ Maar intussen wordt de minister wel verantwoordelijk gehouden voor alles wat er misgaat.

Zo dreigt Kuipers nu al te overkomen wat Hugo de Jonge de afgelopen jaren regelmatig heeft meegemaakt. In de woorden van De Jonge zelf: ‘Zodra er kritiek komt, is iedereen weg en sta ik weer in mijn eentje op het podium.’

Het was, kortom, een leerzaam eerste weekje voor de man die als ziekenhuisbestuurder regelmatig het kabinet voor de voeten liep.