<div class="lead">Yuki Kho wilde graag weten hoe het is om voor een algoritme te werken. Daarom stapte ze op de fiets voor Foodora. Zo’n algoritme bleek nog veel saaier dan een baas van vlees en bloed, en alom aanwezig bovendien.</div>
‘This is Foodora, your shifts starts now.’ Het is zondagavond, ik lig in joggingbroek op de bank als ik mijn telefoon opneem. Dit is mijn eerste dag als koerier bij Foodora. ‘Please connect through the app,’ herhaalt de robotstem in mijn oor. Voor ik iets terug kan zeggen, is de verbinding al verbroken.
Ik heb net mijn allereerste shift gemist.
<h5>Een mens als baas</h5>
De afgelopen jaren heb ik veel bazen gehad. Een supermarktmanager toen ik nog scholier was, een kok toen ik een tijdje in een hotel-restaurant werkte, en de chef van mijn team toen ik voor de Hartstichting collecteerde. Altijd waren het mensen. Maar met de opmars van bedrijven zoals Uber is een mens als baas niet meer zo vanzelfsprekend. Bij UPS, Uber, Amazone, Deliveroo én Foodora bepalen algoritmen wat je moet doen.
Foodora is een Duitse bezorgservice voor warme restaurant-maaltijden die in meer dan tien landen actief is, waaronder Nederland. Alle maaltijden worden per fiets bezorgd. Je hebt ze vast wel eens door het verkeer zien laveren, met van die grote roze dozen op hun rug.
Als ik bij ze solliciteer, kan ik niet zomaar aan de slag: eerst een telefonisch interview (‘ik ben Yuki, ik hou van eten en buiten zijn’), daarna een testrit.
<figure id="post-361344 media-361344" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/06/IMG_9969_preview.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/06/IMG_9969_preview-320x427.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/06/IMG_9969_preview-640x853.jpg 640w" alt="" /></figure>
Voor die testrit meld ik me met drie andere kandidaten bij een villa aan het Vondelpark in Amsterdam. Van de buitenkant een riant onderkomen, vanbinnen bedompte kale kamers met bierlucht, het doet denken aan een studentenhuis. Overal staan lege plastic koffiebekertjes, op ingezakte banken zitten bezorgers op hun mobieltjes te kijken, vast in afwachting van een order.
Voor mijn eerste rit blijken we niet te worden aangestuurd door de computer, we worden gewoon old school door een leeftijdsgenootje (ik ben 26) op pad gestuurd met een geplastificeerd adressenlijstje.
Fietsen met een doos op mijn rug haalt niet het beste in mij naar boven, blijkt al snel. Bezweet en tierend slinger ik tussen de auto’s door. Ik moet goed doortrappen, want alleen wie snel genoeg terug op het hoofdkantoor is, mag voor Foodora aan het werk. Hoeveel tijd ik heb, weet ik van tevoren niet.
Alleen een ander meisje en ik worden aangenomen. ‘Goed gedaan,’ zegt de Foodora-medewerkster, ‘je hebt achttien minuten gefietst en had nog twee minuten over.’ Ik ben blij met deze overwinning, want hoewel het eenvoudig lijkt, fietsen door de stad met een tas op je rug, zijn de andere twee sollicitanten niet door. Een internationale studente is niet binnen de tijd terug, en een andere, een ietwat slungelige jongen, is gewoon niet teruggekomen; het is mooi weer, misschien zit hij ergens op een terras.
<h5>Supersympatiek</h5>
Ik dacht dat Foodora een onpersoonlijk, koud bedrijf zou zijn. Maar ze hebben in ieder geval hun maatschappelijke betrokkenheid op orde. Op 4 mei, de dag voor mijn eerste echte dienst, krijg ik een WhatsApp-bericht. WhatsApp is sowieso de lifeline van Foodora, alles wordt via dat medium gecommuniceerd. In het bericht worden alle bezorgers opgeroepen om stipt om acht uur ’s avonds twee minuten naast hun fietsen te gaan staan. Uit respect.
Foodora is niet de enige, op Twitter gaat die dag een foto viraal van een pizzabezorger die ook naast zijn fiets staat, wat tot een hoop positieve comments leidt. Doen dit soort bedrijven dat uit marketingoverwegingen of omdat ze echt betrokken zijn? Ik weet het niet, maar ik vind het hoe dan ook supersympathiek.
Op Bevrijdingsdag ga ik opnieuw naar de Foodora-villa, dit keer om het roze pak op te halen waar we geacht worden in rond te fietsen. Het valt me zwaar, het pak is lelijk en het voelt niet goed om als een soort levende reclamezuil te fungeren.
Tijdens mijn shift word ik ingefietst door een sportfanaat die al tien maanden maaltijden rondbrengt. ‘Het is een goede manier om de zwarte randjes van mijn gedachten af te rijden,’ zegt hij casual. ‘Het is chill, ik ben buiten, ik vind het prima.’ 
Van hem leer ik dat als je zovéél fietst je beter bij elke hobbel op je pedalen kan gaan staan, anders bounce je je rug en knieën langzaam tot grind. Ook houden zo de pizza’s op je rug beter hun vorm en klotsen de soepen niet over de rand. Zo voorkom je klachten.
<h5>Eerste euro fooi</h5>
Mijn eerste order: hamburgers ophalen bij een tent in de Pijp en die driehonderd meter verderop afgeven. Daar aangekomen gaat de deur open, een man in pyjama neemt de bestelling aan en zegt: ‘Je fooi heb ik al via de app gegeven, hoor,’ waarna hij de deur dichtslaat. En inderdaad, mijn app geeft aan dat ik mijn eerste euro fooi binnen heb. Olé. Meteen piept mijn telefoon met de volgende order. Die moet je binnen een minuut accepteren. En nu wordt het dwingend. Want weiger je, dan krijg je te maken met de mensen van wat in het bedrijfsjargon de afdeling ‘dispatch’ heet. Deze voor mij onzichtbare figuren zijn de hoeders van alle orders die Foodora verwerkt. Op hun computers krijgen ze van elke bezorger precies te zien waar die zich bevindt. In theorie ook buiten werktijd, daar geeft iedere koerier via de app toestemming voor. Als je een (plas)pauze wilt, moet je hen bellen zodat je een paar minuten op ‘deactivate’ wordt gezet. Niets ontgaat ze.
Dispatch bestaat uit voormalige bezorgers die op kantoor zijn beland. Zij moeten ervoor zorgen dat een bepaald aantal orders per dag verwerkt wordt. Niet door hen, maar door hun fietsers op straat, zoals ik.
<figure id="post-361345 media-361345" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/06/IMG_9978_preview.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/06/IMG_9978_preview-320x427.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/06/IMG_9978_preview-640x853.jpg 640w" alt="" /></figure>
Zij zijn het ook die je aanspreken als je gemiddelde fietssnelheid te laag is (wat de ondergrens is, wordt er niet vooraf bij verteld) en bij wie je moet slijmen als je van shift wilt wisselen. In tegenstelling tot mijn andere bijbanen word je bij Foodora niet ingepland op basis van wanneer je kan, maar wanneer je niet kan. En die onbeschikbaarheid moet je elke week opnieuw doorgeven. Op alle andere momenten van de dag tot elf uur ’s avonds kun je worden ingepland. Als je een keertje niet komt opdagen, word je direct gedeactiveerd. Dan moet je naar een zogenaamde no-show-meeting om uit te leggen waarom je verstek hebt laten gaan. Als je een goede reden opgeeft, ben je weer welkom.
Wat me snel duidelijk wordt, is dat hoewel dispatch wil dat je hard werkt, een algoritme toch ook vrij machteloos is. Wat kan een algoritme doen als het eten drie minuten later wordt bezorgd dan gepland? Tegen je schreeuwen?
<h5>Niemand doet aardig</h5>
Samen opfietsen met de jongen die me inwerkt, is fijn. Hij leert mij snellere routes dan Google maps aangeeft (‘skip straten met verkeerslichten’) en blijkt uiterst precies te zijn in het indelen van zijn bezorgbox. ‘Goed de randjes van elk tasje vouwen, dat staat netjes naar de klant toe,’ adviseert hij.
Na de hamburgers en een Thaise maaltijd moet ik zonder hem verder, de inwerktijd is voorbij. Nu ik alleen op pad ben, let ik beter op mijn omgeving. Wat opvalt: niemand doet aardig. Mijn roze jasje levert geen blije gezichten op. Een restaurantmedewerker blaft dat ik buiten moet wachten. Of ik de instructies in de app niet had gelezen, daar staat het toch duidelijk in? Ik stap een beetje overrompeld weer naar buiten.
Volgens mijn collega-bezorgers (die allemaal anoniem willen blijven) worden zij in het roze veel vaker door de politie staande gehouden dan in hun gewone kleren. Nee, als bezorger voel ik mij niet geliefd. Het roze werkt een beetje als de gele hesjes van wegwerkers, zo fel en aanwezig dat je vergeet dat er een mensje in zit.
Mijn shift is halverwege en de vrijdagavonddrukte in Amsterdam bereikt z’n hoogtepunt. Telkens als ik op delivered druk, staat er alweer een nieuwe order klaar.
Pas als ik het eten bij het restaurant ophaal, krijg ik te zien waar mijn klant woont. Je kan dus niet van tevoren al nadenken over de ideale route. Per keer heb je een adres en daar fiets je naartoe. Je glimlacht, haalt je telefoon uit je jaszak, checkt je fooi (ik kreeg tijdens mijn hele dienst, maar 1x fooi) en fietst door. Je bent een soort robotje dat precies doet wat ’m verteld wordt. Dat maakt het werk monotoon en saai. 
De enige uitdaging is uitvlooien hoe lang je het algoritme kan laten denken dat je nog onderweg bent. De resterende tijd zie je op je scherm. Als je sneller fietst dan de computer heeft berekend, win je soms drie minuten. Dan zit de klant binnen al aan zijn tafel te eten terwijl jij even op een bankje uithijgt.
<h5>Interne competitie</h5>
Bij taxibedrijf Uber klagen chauffeurs dat ze het moeilijk vinden om te stoppen met werken aan het eind van hun shift. Via klassementen en het tonen van persoonlijke records worden ze aangemoedigd om extra ritten aan te nemen. Ook bij Foodora is er zo’n interne competitie, op basis van je fietssnelheid. Wie sneller fietst krijgt meer aanzien, maar in tegenstelling tot bij Uber niet meer geld. Dus Foodora’s algoritme biedt weinig stimulans. Je moet wel over een enorm ego beschikken (of juist heel veel bevestiging nodig hebben) om de nummer één in dat verdomde hardfiets-klassement te willen zijn.
Het laatste half uur van mijn dienst dwaal ik door Amsterdam-Oost, de app zegt dat ik terug moet naar het centrum, maar ik ben afgepeigerd. Kriskras ben ik door de stad gestuurd, van de Pijp naar Zeeburg en terug. Want één ding heeft die wonder-app nog niet onder de knie: dat je bezorgingen bij elkaar in de buurt zijn. De mijne waren dat in elk geval niet. Een verbeterpuntje.
Na mijn laatste order fiets ik terug naar de villa. En dat, zo leer ik direct, doet iedereen zo langzaam mogelijk. Je wordt namelijk doorbetaald tot het moment dat je op de drempel staat.
Werken voor een algoritme. En, beviel het?
De opmars ervan is onstuitbaar, maar het zou goed zijn als de programmeurs van algoritmes er voor zouden zorgen dat het voor de mensen die ermee werken uitdagender en persoonlijker wordt. Werken voor dit algoritme was saai en voelde ‘ontmenselijkt’. Het zou fijn zijn als er af en toe een vorm van erkenning zou zijn, een berichtje tussendoor (‘bedankt voor het bezorgen Yuki, goed gedaan!’) alsof ik een mens ben, niet een roze robotje op een fiets. Het moet toch mogelijk zijn algoritmen minder dwingend te laten lijken?
Eenmaal ontdaan van mijn roze pak fiets ik naar de supermarkt. Vanavond kook ik risotto. Helemaal zelf gekocht, gebracht en gemaakt.
<div class="info-box">
<h3>Wat is Foodora?</h3>
Foodora bezorgt eten thuis van restaurants die zelf geen bezorgservice hebben. Het bedrijf mikt op het hogere restaurantsegment. In hun bestand dus geen shoarmatenten of New York Pizza, maar wel saladebars en Aziatische fushion restaurants. Voor de restaurants is een partnership met Foodora een welkome extra inkomstenbron omdat de capaciteit van hun keuken niet langer wordt beperkt door het aantal tafeltjes in de zaak. Zodra het eten klaar is, neemt Foodora het over, het eten wordt opgehaald en bij de klant thuisbezorgd. Het restaurant betaalt een commissie, geschat wordt dat dit zo’n 15 procent is. Net als bij Foodora’s concurrenten Deliveroo en UberEats worden alle bestellingen per fiets bezorgd. Onder studenten en scholieren is ‘rider’ een populaire bijbaan omdat de tijden flexibel zijn en de shifts relatief kort (de kortste is drie uur). Bij Foodora mag je vanaf je vijftiende aan de slag als bezorger.
Het bedrijf zit in meer dan tien landen, waaronder Duitsland, Noorwegen en Frankrijk. Wereldwijd zijn er meer dan vijfduizend restaurants bij de bezorgservice aangesloten. Sinds 2016 zit het bedrijf ook in Nederland, waar het voornamelijk actief is in de Randstad.
Foodora komt uit de koker van het Duitse bedrijf Rocket Internet, dat erom bekend staat succesvolle Amerikaanse concepten in Europa onder een andere naam uit te rollen en in recordtijd te laten groeien. Andere telgen uit de Rocket Internet familie zijn Zalando en HelloFresh.
Foodora en concurrenten UberEats en Deliveroo kwamen begin dit jaar in opspraak toen minister Asscher een onderzoek instelde naar het betalingsbeleid van de bezorgservices. Veel bezorgers bleken – zonder de consequenties te kennen – als zelfstandig ondernemer te werken, waardoor ze niet verzekerd waren bij een verkeersongeval en zelf belasting moesten afdragen. Bij Foodora zijn alle bezorgers nu in loondienst. Uw Vrij Nederland-medewerker Yuki Kho verdiende tijdens haar ritje 10,83 euro bruto per uur.
</div>