<div class="lead">Volgens Oek de Jong, de schrijver van ‘Opwaaiende zomerjurken’ en ‘Pier en Oceaan’, bestaat de wereld uit twee soorten mensen: lovers en haters. Wat kenmerkt de lovers en welke schrijvers zijn de haters?</div>
<p>Het is heelverleidelijk om de wereld van tijd tot tijd in tweeën te delen. Het zet dezaken op scherp. Even geen nuances. Het is wel erg simplistisch en er zit ookwel een kwaadaardig kantje aan, maar het voordeel van de helderheid is niet teversmaden. Het neigt ook naar gebrek aan beschaving: reken maar dat detweedeler zelf aan de fortuinlijke kant van de verdeling komt te staan. </p>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>W.F. Hermans was een hater. Hij was misschien wel aardig tegen typemachines, zijn vrouw, Hella Haasse en Sylvia Kristel, maar daar bleef het bij</p>
</blockquote>
</div>
<p>Een van deberuchtste tweedelingen is die van de Amerikaanse schrijfster Ayn Rand. Die zeidat de wereld bestond uit ‘scheppers en volgers’. De volgers moesten zichdaarbij heel gedwee opstellen tegenover de scheppers want ze hadden niet detalenten van de scheppers. De Duitse filosoof Friedrich Hegel was minderkwaadaardig toen hij de wereld indeelde in ‘meesters en slaven’. Hij was minderkwaadaardig omdat de slaven bij hem uiteindelijk minder slaaf werden door dedialectiek die zou ontstaan tussen hen en de meesters. Ze zouden uiteindelijknaar elkaar toegroeien. Daarvan was geen sprake bij de Duitse rechtsfilosoofCarl Schmidt. Hij is de bedenker van de tegenstelling ‘vriend en vijand’ in depolitiek. In die termen moest je in de politiek altijd denken, meende hij, dat was‘realistisch’. Een jaar later, in 1933, werd hij lid van Hitlers partij. Driejaar later werd hij uit de partij gezet, maar zijn harde vriend en vijand-tegenstellinggaf hij niet op. </p>
<div class="image center"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2014/09/7ab80438-f836-4b6e-9fb6-cf63758fe114_eokZitten_final_previewgroot.jpg" width="1237" height="1088"alt="Herman Gorter was een duidelijke lover volgens Oek de Jong (foto), net zoals Nescio, M. Vasalis en Etty Hillesum. Fotocredit: Maarten Kools" border="0" /><em class="credit">Herman Gorter was een duidelijke lover volgens Oek de Jong (foto), net zoals Nescio, M. Vasalis en Etty Hillesum. Fotocredit: Maarten Kools</em></div>
<p>Er zijn ookiets onschuldiger tweedelingen, zoals die in optimisten en pessimisten,idealisten en realisten. Het liefst blijf je daar bij uit de buurt, zou ikdenken, voor je het weet heb je het overkoepelende etiket ‘optimist’ of ‘realist’op je voorhoofd. Eenmaal tot idealist ofpessimist benoemd zit je klem: het is dan alsof je ingerekend bent enhandboeien om hebt gekregen. </p>
<p>Het zijnallesomvattende etiketten. Vandaar dat het mij verbaasde dat Oek de Jong aaneen bepaalde tweedeling hecht. Voor hem bestaat de wereld uit ‘lovers’ en‘haters’. In <em>Het leven volgens Oek deJong</em>, een boek met beschouwingen over zijn werk, noemt hij Willem FrederikHermans een hater. Zelf is hij een lover. Een lover houdt van de wereld enbeschikt over empathie. Hij kijkt naar de wereld met een gretige blik, hij wilalles wel omhelzen. Hij neemt de wereld in bezit, hij kan er in opgaan. Hermanswas volgens De Jong een en al wantrouwen. Hij was misschien wel aardig tegentypemachines, zijn vrouw, Hella Haasse en Sylvia Kristel, maar daar bleef hetbij. Op de rest van de wereld oefende hij een ‘polemische terreur’ uit. </p>
<p>Lovers zijnsensitieve mensen, reageren in eerste instantie positief op hun omgeving. Zezijn niet wantrouwend of afstandelijk. Ze kijken niet eerst de kat uit de boom,staan niet met een sceptische blik af te wachten, zoals de haters. HermanGorter was een duidelijke lover volgens De Jong, en Nescio, M. Vasalis en EttyHillesum. Gorter schreef gevoelige, ‘sensitieve’ gedichten en omhelsde dewereld in de <em>Mei</em>. </p>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>Als er dan gedeeld wordt, dan zou E.M. Cioran toch zeker tot de haters gerekend moeten worden</p>
</blockquote>
</div>
<p>Bij haterskun je je alles voorstellen, tot en met het ‘sadistisch universum’ van Hermansdat bestaat uit bedriegers en bedrogenen. Wanneer Hermans ergens over schreeftrok hij ‘het liefst conclusies waar de lezer geen plezier in heeft’, zoals hijschrijft in het voorbericht van zijn essays <em>Hetsadistisch universum</em>. Dat is des haters. </p>
<div class="figure--right">
<figure id="post-17573 media-17573" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2014/09/8b778748-ee1f-4f8c-864f-8fe5fbfd3fba_Het-leven-volgens-Oek-de-Jong-terug-naar-een-naaktheid-Johan-Goud-red..jpg" alt="" border=" /></figure>
</div>
<p>Maar jammer,tweedelers worden door de werkelijkheid ingehaald. De Jong zegt ook graag depessimist Schopenhauer te lezen. De ‘messcherpe en desillusionerende manier vandenken’ van Schopenhauer ‘ligt hem’. Kan een pessimist een lover zijn die dewereld gretig omhelst? Dat lijkt me moeilijk. De andere namen die De Jong noemtkun je ook bezwaarlijk ‘lovers’ noemen: Montaigne en E.M. Cioran. Montaigne zieik niet meteen het leven omhelzen. Maar Cioran al helemaal niet. UitgerekendCioran!, de radicaal-pessimistische Frans-Roemeense schrijver van de verre vanliefhebbende aforismen in <em>Geboren zijn isongemak</em>. Als er dan gedeeld wordt, dan zou Cioran toch zeker tot de hatersgerekend moeten worden. Hij is de schrijver van zinnen als: ‘Ik zou vrij willenzijn, mateloos vrij. Vrij als een doodgeborene’. </p>
<p>Hoe verhoudtzich de afgrondelijke Cioran tot de sensitivist De Jong en de door hem bewonderdesensitivist Gorter? Cioran schrijft: ‘Buitengewone verrukking bij de gedachtedat wij, omdat wij mensen zijn, onder een slecht gesternte geboren zijn en datalles wat wij ondernomen hebben of zullen ondernemen, door ongeluk begeleidwordt.’ </p>
<p>Gorterschrijft: ‘A! In elke mens een wonder te zien/ van schoonheid zoals men van deNatuur ziet/ een berg of de zee. Zo elk mens te zien/als het volkomensteheerlijkste wonder./Hem te zien naderen of haar/van uit de verte en te denken:daar komt hij/ in al zijn vrijheid. En als het allerschoonste/hem te naderenmet een lach, even vrij.’ Dit is bepaald een andere ‘geesteshouding’ dan dievan Cioran. Wanneer Gorter het heeft over de mens als ‘het volkomenste heerlijkstewonder’ staat daar tegenover dat Cioran schrijft: ‘Afbreken, te niet doen, ishet enige dat de mens zich tot taak kan stellen als hij er naar streeft zichvan zijn schepper te onderscheiden.’ </p>
<p>Kan in Oekde Jong misschien ongemerkt sprake zijn van een eenheid der tegenstellingen?</p>
<p><em>&#39;Het leven volgens Oek de Jong&#39;, onder redactie van Johan Goud en metbijdragen van o.a. Jaap Goedegebuure, Marjoleine de Vos, Elsbeth Etty, WilbertSmulders en Henk Hillenaar, is verschenen bij Klement.</em></p>
</p>
<p></p>
