Het had iets verfrissends. Op een cynische, bijtende manier. Daniel Ortega, president van Nicaragua, vertelde deze week in een toespraak dat hij de democratie wil afschaffen. ‘Er zullen hier geen verkiezingen meer zijn zodat ze (de oppositie) niet aan de macht kunnen komen’, zei hij. Rosario Murillo, de vrouw van Ortega, is tot co-president gebombardeerd.

Natuurlijk, het is verschrikkelijk dat de democratie in Nicaragua is afgegleden tot het punt dat het staatshoofd de verkiezingen de nek wil omdraaien. Tegelijkertijd zorgt het voor helderheid. Er zijn geen schijnbewegingen meer, geen democratie voor de bühne, de autocraat is uit de kast. Wel zo helder: het probleem wijst zichzelf als probleem aan.

De recent verschenen Democratie Monitor (helaas, voor wie het nog niet heeft gelezen, Nederland komt niet door de apk) benoemt een belangrijk verschil. Democratisch verval komt in twee smaken. Eerst is er de Ortega-stijl: een grote, duidelijke gewelddaad tegen de democratie, zoals een coup, een gewapend machtsgreep, het afschaffen van verkiezingen.

Dan is er smaakje twee, dat steeds vaker voorkomt en veel lastiger te herkennen is. De afbraak van de democratie van binnenuit, door een politicus die democratisch is verkozen, maar zich (zodra hij of zij aan de macht is) tot houtworm ontpopt en de kern aanvreet. De aspirant-autocraat volgt de regels, maar niet de geest ervan – en verbergt zich zo in het volle zicht.

Ook Nederland begint autocratische trekken te vertonen. Met name tijdens kabinet-Schoof was het raak. Adviezen van de Raad van State en moties van de Tweede Kamer werden terzijde geschoven, extreemrechts geweld (als op het Malieveld) werd niet als zodanig veroordeeld.

Toch wordt het democratisch verval door velen niet gespot. Het slaapwandelen kwam tot een hoogtepunt in een post van Nicolien van Vroonhoven, oud-partijleider van NSC, dat in de regering-Schoof zat. Op LinkedIn deelde ze haar ‘zorgen’ over de staat van de Nederlandse democratie, over ‘het verbieden van demonstraties, het niet uitvoeren van moties, het manipuleren van de waarheid’. Ze leek het nog te menen ook. Zelfs politici die bijdragen aan het verval, hebben niet in de smiezen waarmee ze bezig zijn.

En dus rest mij niets anders dan af te sluiten met een oproep. Aspirant-autocraat, doe als Ortega. Durf jezelf te zijn, kom uit de kast en zeg wat je werkelijk in petto hebt voor de democratie. Hopelijk begrijpt zelfs Nicolien van Vroonhoven dan hoe laat het is.