Hoewel de PR-machine van de partij het anders probeert te spinnen, heeft VVD-leider Dilan Yeşilgöz woensdag voor de derde keer op rij een verkiezing verloren. De vraag is wanneer de stabiel slechte uitslagen de VVD doen inzien dat ze met de ultrapopulistische koers een doodlopende straat is ingeslagen.

Eerst de cijfers.

Waar Mark Rutte in zijn hoogtijdagen nog bijna 27 procent van alle kiezers wist te verleiden, haalde Yeşilgöz bij haar debuut bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2023 slechts 15 procent van de stemmen. Sindsdien gaat het bergafwaarts met de partij. Bij de Tweede Kamerverkiezingen in oktober was het marktaandeel van de VVD geslonken tot 14,2 procent. Afgelopen woensdag kleurde slechts 11,6 procent van de kiezers een vakje van een VVD’er rood.

De afnemende populariteit lijkt alles te maken te hebben met het gebrek aan onderscheidend vermogen van de huidige VVD. Het wemelt op rechts van de getuigenispartijtjes die elkaar proberen te overtoepen in hysterische beloftes. Waar Mark Rutte zich met succes tegen de rechtse concurrentie wist af te zetten door campagne te voeren voor wat hij beschreef als ‘het juiste soort populisme’, onderscheidt de huidige VVD zich politiek nauwelijks meer van Joost Eerdmans, Henk Vermeer, Mona Keijzer of zelfs Gidi Markuszower.

Met haar toenadering tot de rechtse onderbuik, hoopte Yeşilgöz ongetwijfeld uiterst rechtse uitdagers de pas af te snijden. Het tegenovergestelde gebeurde. Radicaal en extreemrechts zijn groter dan ooit, terwijl liberale VVD’ers hun toevlucht zochten bij D66 en het CDA.

De VVD is in vrije val omdat Yeşilgöz het unique selling point van de partij te grabbel gooide. Redelijke rechtse kiezers begrijpen dondersgoed dat we vrijwel alles wat goed is aan Nederland te danken hebben aan de periodes waarin liberalen, confessionelen en/of sociaaldemocraten elkaar vonden in hun gedeelde ambitie om het land verder te helpen.

En misschien nog wel belangrijker: dat ze dichter bij de verwezenlijking van hun eigen idealen komen op het moment dat ze anderen ook wat gunnen.

De VVD kon de maximumsnelheid verhogen naar 130 kilometer per uur omdat Rutte bereid was om ook klimaatbeleid te voeren. Hij wist de hypotheekrenteaftrek goeddeels te redden omdat hij bereid was te investeren in armoedebestrijding. Rutte won verkiezingen omdat hij tastbare resultaten voor zijn achterban verkoos boven de getuigenis. Of zoals hij het zelf formuleerde: ‘De VVD is geen doel, maar een middel.’

Rutte stelde zich nadrukkelijk in de bestuurlijke traditie die Nederland groot heeft gemaakt. Net zoals premier Jetten dit tijdens de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen deed. Als Dilan Yeşilgöz zelf nog de ambitie heeft om ooit premier van Nederland te worden, moet ze hun voorbeeld volgen.