Je zou toch bijna willen zeggen dat Wilders begint te lijken op… Toch? Nee, die vergelijking kunnen we niet maken. Nee, man. We zouden niet dúrven.

Waren we Drie Dwaze Dagen lang bij nacht en ontij opgestaan om sjaals, mutsen en thermo-ondergoed in te slaan, kroop de kou nog steeds langs onze rug omhoog. Dat lag niet alleen aan de herfst. De terrassen zaten nog overvol, maar onze gevoelstemperatuur schommelde zo rond het nulpunt. Het moest haast wel komen door die onbehaaglijke indruk dat Het Kwaad overal om ons heen de kop op stak. Het Kwaad? Nou nou, kom kom. Jullie bedoelen zeker die bezorgde burgers die, zonder een beetje fatsoenlijk geïnformeerd te worden, opeens geconfronteerd worden met grote groepen asielzoekers in hun dorp? Ja, die zijn er ook, maar nee: we bedoelen Het Kwaad. PVV’ers die stelselmatig mensen angst aanjagen door vluchtelingen gelijk te stellen aan iets wat het midden houdt tussen Osama Bin Laden en Marc Dutroux, en ondertussen consequent het woord ‘nepparlement’ papegaaien en oproepen tot ‘verzet’. Neonazi’s die bij dat woord een daad voegen, stad en land afreizen om inspraakavonden over diezelfde asielzoekers te kapen en voorstanders al rechterarmstrekkend de mond snoeren met het voornemen er ‘een piemel’ in te stoppen. Dat Kwaad dus.

Niet dat we toen en nu willen gelijkstellen, maar sommige overeenkomsten leken ons moeilijk te negeren.

Verwarrend genoeg frequenteren ze elkaars verjaardagen niet, laat staan dat ze gezamenlijk vakantiekampen organiseren. Naar de smaak van de laagschedelige kaalkoppen zijn Wilders en de zijnen namelijk te vriendelijk voor het joodse volk. Nog verwarrender was het om één van die types in de krant aan te treffen met een Palestijnensjaal om de nek – niet alleen de traditionele klederdracht van, nu ja, de Palestijnen, maar ook sinds jaar en dag die van anti-fascisten.

Hoe dan ook, wij hikten aan tegen een taboe. Want iets deed ons ergens aan denken. Om een klein beetje preciezer te zijn: aan een zekere periode in de vorige eeuw die niet voor iedereen even florissant uitpakte, voor niemand eigenlijk. Niet dat we toen en nu willen gelijkstellen, we waren er destijds trouwens niet eens bij, maar niettemin leken sommige overeenkomsten moeilijk te negeren. Xenofobe volksmenners die het parlement ondergraven, bijvoorbeeld. Tegen een achtergrond van een crisis. Maar ja, straks kregen we weer naar ons hoofd dat we aan het ‘Godwinnen’ waren.

Wat een vreemd verschijnsel eigenlijk, zeker in een tijd waarin iedereen om het hardst roept dat ie alles mag zeggen. Bovendien: niemand betwist het idee dat je van de geschiedenis kunt leren. Anders zou er elke week een fabriek in vierkante wielen worden geopend en bouwden we ieder groot schip volgens de blauwdruk van de Titanic. Ook is het geen enkel probleem om vergelijkingen te maken met ándere ellendige perioden of figuren uit de geschiedenis. Je kunt gewoon zeggen dat moslims nog altijd in de middeleeuwen leven, terwijl onze Turkse groenteboer tulband noch kromzwaard draagt. Je kunt Emile Roemer zomaar uitmaken voor Mao, terwijl wij in het laatste SP-programma toch echt geen plannen aantroffen om de halve bevolking de hongerdood te laten sterven.

Maar die ene vergelijking, waar vrijwel alle politici en journalisten doodsbenauwd voor terugdeinzen… Nee, die kán inderdaad niet als je beweert dat Wilders een kloon van Hitler is. En ja, er was een periode – zie Janmaat, zie Fortuyn – waarin ‘links’ andersdenkenden maar al te graag op die manier het zwijgen oplegde. Maar zo langzamerhand begint het weer raar te worden om steeds maar met een grote boog om de parallellen met de jaren dertig heen te laveren.

Het heet dat de Godwin elke discussie doodslaat. Maar neem het Zwarte Pieten-debat: refereren aan het slavernijverleden was toch lange tijd een beetje de Godwin van zwart Nederland – althans, in de ogen van tegenstanders. En er is heel wat afgeprutteld, maar inmiddels snapt een flink deel van de blanke bevolking toch op zijn minst dat Zwarte Piet veel donkere mensen tegen de borst stuit. De discussie is allesbehalve dood.
Dus als we nou eens afspraken dat Wilders niet Hitler is. Maar dan ook écht niet, hè. Hij lijkt niet eens! Kunnen we dan misschien van dat taboe op de Godwin af? Wie weet steken we er nog iets van op.