De VVD past goed op ons geld, aldus de beeldvorming. In werkelijkheid zijn VVD’ers vaak allesbehalve zuinig, betoogt Bart de Koning.

Joop den Uyl is al weer een kwart eeuw dood, maar als boeman is hij nog springlevend. Bij de aftrap van de VVD-campagne haalde Mark Rutte hard uit naar het socialistische beleid uit de jaren zeventig: ‘Dat willen wij liberalen nooit meer.’

Hij waarschuwde tegen Den Uyls erfgenamen, de hedendaagse ‘socialisten’ die de tekorten laten oplopen. De VVD hamert op zuinigheid en belooft de begroting het snelst van alle partijen op orde te hebben, terwijl tegelijkertijd ook de belastingen omlaag gaan. ‘De VVD wil geen euro meer belasting heffen dan absoluut noodzakelijk,’ is de eerste boodschap die de bezoeker van de partijwebsite onder ogen krijgt.

Gul met subsidies
Het is misschien wel het meest succesvolle marketingverhaal in de Nederlandse politiek: het beeld dat de VVD van zichzelf heeft neergezet als liberale partij waar de hardwerkende Nederlander zijn belastingcenten met een gerust hart aan kan toevertrouwen. Het is een aantrekkelijk verhaal, dat het goed doet bij de VVD-achterban. Zelfs de meeste linkse kiezers leven in de veronderstelling dat de VVD een bijzonder zuinige partij is, zij het over de rug van de zwakkeren. Er zullen waarschijnlijk zelfs mensen zijn die door de economische crisis sterker geneigd zijn op de VVD te stemmen, omdat die partij tenminste goed op de centen past.

Maar dat imago is slechts deels gebaseerd op feiten. Gerrit Zalm heeft met zijn Zalm-norm de basis gelegd voor een begrotingsdiscipline die internationaal tamelijk uniek is. De VVD snijdt hard in ambtenaren, zorg, uitkeringen, publieke omroep, cultuur, milieu, defensie en ontwikkelingshulp. Maar betekent nog niet dat de VVD ook de beste bewaker van de schatkist is.

Kabinetten met de VVD waren de afgelopen zestig jaar niet zuiniger dan kabinetten met de PvdA, zo blijkt uit de begrotingscijfers van het CBS. De Nederlandse overheid had de afgelopen decennia bijna altijd tekorten, ook in jaren dat de economie groeide. VVD’ers hameren voortdurend op de puinhopen die Joop den Uyl als premier aangericht zou hebben, maar hij sloot zijn regeerperiode af met een begrotingstekort van rond de twee procent. Onder zijn opvolgers, het rechtse kabinet-Van Agt/Wiegel, schoot het tekort omhoog tot maar liefst zes procent.

Nu is Nederland een coalitieland, maar het is zeker niet zo dat ‘zuinige’ VVD’ers altijd tegen heug en meug door ‘spilzieke’ socialisten zijn gedwongen om met geld te smijten. VVD’ers zijn heel goed in staat om op eigen initiatief flink uit te pakken met belastinggeld. De partij mag dan op veel terreinen zuinig zijn, de begrotingsdiscipline van de VVD heeft ook een paar duidelijke zwakke plekken. De partij is gul met subsidies voor de eigen achterban: huiseigenaren en ondernemers. Het halsstarrig vasthouden aan de hypotheekrenteaftrek is zeer antiliberaal: bijna alle deskundigen zijn het erover eens dat de aftrek een miljarden verslindende subsidie is die zowel de huizenmarkt als de arbeidsmarkt ernstig verstoort. VVD’ers zijn bovendien opvallend vaak betrokken bij riskante prestigeprojecten en declaratieschandalen, ten koste van de belastingbetaler.

Landelijke affaires
Elke partij heeft zijn zeperds en brekebenen. Dat kan ook niet anders: openbaar bestuur is geen eenvoudig vak en een partij die veel bestuurders levert, zal dus ook regelmatig verantwoordelijk zijn voor mislukkingen. Dit gezegd zijnde, zijn VVD’ers opvallend vaak verantwoordelijk voor grote, landelijk spraakmakende affaires (zie ook het kader op p. 29): de kostenoverschrijdingen bij de Betuwelijn (4 miljard duurder), de Amsterdamse Noord/Zuidlijn (1,7 miljard duurder), de Rotterdamse Museumpark-parkeergarage (de ‘blunderput’, 55 miljoen duurder), de tramtunnel in de Haagse binnenstad (de ‘zwemtunnel’, 130 miljoen duurder), de bouw van de overbodige containerterminal in Amsterdam (28 miljoen verlies), het uitgraven van het Wieringerrandmeer (voorlopige kosten: 35 miljoen), de Joint Strike Fighter (schade nog onbekend maar stijgend) en het gokken met provinciaal belastinggeld in de Ceteco- en Landsbanki-affaires (verliezen respectievelijk 47,5 miljoen gulden en 78 miljoen euro).

In de nationale ‘eredivisie’ van financiële debacles zijn er maar een paar waarin VVD-politici géén leidende rol hebben gespeeld. Denk aan de wantoestanden bij woningcorporatie Vestia, de slepende verbouwingen van het Rijksmuseum en het Stedelijk Museum in Amsterdam en de Blauwe Stad in Groningen. De Amsterdamse VVD wil overigens geen onafhankelijk onderzoek naar de kostenoverschrijdingen bij het Stedelijk Museum en de Groningse VVD gelooft nog steeds in de Blauwe Stad.

Uiteraard heeft altijd een meerderheid bestaande uit meerdere partijen ingestemd met dit soort projecten, maar het zijn dikwijls VVD’ers die op een cruciaal moment in de besluitvorming (stoppen/doorgaan) bestuurlijk verantwoordelijk zijn: Annemarie Jorritsma bij de Betuwelijn, Henk Jan Meijer bij de Haagse ‘zwemtunnel’, Geert Dales bij de Noord/Zuidlijn en Ton Hooijmaijers bij het Wieringerrandmeer en de Landsbanki-affaire.

Geldverslindend project: de Betuwelijn. Foto:Thomas Schlijper/HH

Declaratieschandalen
Ook bij de grote declaratieschandalen van de afgelopen jaren waren het opmerkelijk vaak VVD’ers die in opspraak kwamen. Andere partijen hebben ook zo hun akkefietjes; alleen al bij de PvdA waren er bijvoorbeeld de bonnetjes van Bram Peper, de pensioenreparatie van Jo Ritzen bij de Universiteit van Maastricht, de luxe levensstijl van Eveline Herfkens en de gedeclareerde zonnebril van Wouter Bos. Maar er is geen partij met zo veel bestuurders in opspraak als de VVD (zie het kader op deze pagina). Het gaat daarbij niet alleen om declaraties, dure dienstauto’s of bijverdiensten, zoals het geval was bij wethouder van Amsterdam Harry Groen (twee keer), wethouder van Amsterdam en Den Haag Frits Huffnagel (twee keer), bestuursvoorzitter van InHolland Geert Dales, gedeputeerde van Noord-Holland Ton Hooijmaijers, burgemeester van Schiedam Wilma Verver, burgemeester van Den Helder Stefan Hulman en directeur van het COA Nurten Albayrak. Senator Jos van Rey kwam recentelijk in het nieuws omdat hij als wethouder van Roermond de ‘schijn van belangenverstrengeling’ op zich heeft geladen. Bij drie VVD’ers is de FIOD zelfs binnengevallen: bij de eerder genoemde Ton Hooijmaijers, bij Statenlid in Drenthe Berthold Ziengs, en bij Statenlid in Utrecht Sjoerd Swane. Het is een pijnlijke lijst – zeker voor een partij die zo nadrukkelijk zegt op te komen voor ‘de hardwerkende Nederlander’, die belooft ‘orde op zaken te stellen’ en die hamert op een ‘spijkerharde’ aanpak van wangedrag en misbruik van belastinggeld.

Jos van Rey, wethouder in Roermond: schijn van belangenverstrengeling. Foto: Flip Franssen/HH

Shit happens
Terugblikkend op al deze voorbeelden vallen een paar grote lijnen op. Al deze debacles deren de VVD niet of nauwelijks. Individuele bestuurders, zoals Hooijmaijers of Dales, kunnen onder vuur komen te liggen, het imago van de VVD als solide liberale partij lijdt er niet onder. Kennelijk is het beeld van strenge hoeder van de schatkist zo sterk dat een schandaal op zijn tijd het imago van de partij niet aantast. De manier waarop VVD-bestuurders met die tegenslagen omgaan, speelt daar een grote rol bij. Waar andere partijen bij affaires of tegenslag intern gaan tobben (PvdA), herbronnen (CDA) of kibbelen (GroenLinks) blijven VVD’ers onverwoestbaar hun eigen gelijk uitdragen. Ook als ze op het persoonlijk vlak evident fout zaten, zoals Nurten Albayrak, die als ambtenaar meer verdiende dan de minister-president en in een ‘gouden’ Mercedes rondreed, en zoals Wilma Verver, die als burgemeester haar eigen zoon inhuurde, blijven ze stug ontkennen dat hun iets te verwijten valt. Voormalig wethouder Frits Huffnagel heeft al twee declaratieschandalen op zijn naam, maar geneert zich er niet voor om veelvuldig in praatprogramma’s aan te schuiven als politiek deskundige, en met veel aplomb de PvdA de maat te nemen. Dat hij op kosten van de belastingbetaler optredens van Cher en Cirque du Soleil bezocht in Las Vegas rechtvaardigde hij door te stellen dat hij de regio Den Haag daar ‘goed op de kaart had gezet’.

Dat stugge vasthouden aan het eigen gelijk geldt nog sterker voor grote projecten. Of het nu gaat om de Betuwelijn, de containerterminal of de Noord/Zuidlijn , geen van de betrokken VVD’ers heeft ooit toegegeven dat ze fouten gemaakt hebben. In interviews vallen dan steevast termen als ‘risico’s durven nemen’, ‘visie’, ‘daadkracht’, ‘doorpakken’, ‘handen uit de mouwen’, ‘niets doen was geen optie’ en ‘je mag hier ook nooit boven het maaiveld uitsteken’.

De lijn van de VVD is altijd: wij zijn een partij van doeners, wij durven tenminste door te pakken en ja, soms gaat dat wel eens mis. ‘Shit happens,’ zoals de Amsterdamse wethouder Mark van der Horst ooit zei, na de zoveelste tegenvaller bij de Noord/Zuidlijn . Geert Dales, over datzelfde project: ‘Straks gaat de vlag uit en dan zegt iedereen: Dales, dat heb je prima gedaan.’

Zo’n visionair beroep op toekomstige generaties klinkt wel aardig, maar is ook makkelijk. Zoals Keynes al zei: ‘In the long run we’re all dead.’ We leven in het hier en nu en de hardwerkende Nederlandse belastingbetaler zit nú met de gebakken peren.

Vanuit de VVD gezien is het begrijpelijk dat ze zelden toegeven dat ze fouten hebben gemaakt. Waarom zouden ze ook, zolang hun kiezers het allemaal best vinden? Maar wie zijn fouten nooit toegeeft, zal er ook nooit van leren. Risico’s nemen en fouten maken horen erbij, maar het is kwalijk als politici in hun dadendrang onnódige risico’s nemen en steeds dezélfde fouten maken.

Het bedrijfsleven betaalt mee
Want dat is een andere opvallende rode draad in alle hier genoemde debacles: de hardnekkigheid waarmee VVD-politici fouten blijven herhalen. De meest beruchte is planningsoptimisme, de neiging om alleen de voordelen te zien en de risico’s te onderschatten. Bij de Noord/Zuidlijn had Geert Dales slechts vier procent van het budget gereserveerd voor tegenvallers, terwijl uit internationaal onderzoek bekend is dat dergelijke projecten vrijwel altijd veel duurder uitvallen. Bovendien bestond een groot deel van de begroting uit zogenaamde stelposten: dus onderdelen die niet gecalculeerd zijn, maar geschat. Uitgerekend met die stelposten was Amsterdam bij de bouw van de Stopera een paar decennia ervoor ook al nat gegaan. De commissie-Herweijer, die het drama later evalueerde, had toen expliciet als wijze les geformuleerd om geen stelposten te gebruiken.

Ook op andere terreinen krijgt de kritische belastingbetaler vaak het gevoel naar Groundhog Day te kijken, de film waarin Bill Murray telkens opnieuw dezelfde dag beleeft: in de jaren tachtig stopte de overheid 30 miljoen gulden in de overbodige bananenterminal in Delfzijl. In 1995 kwam de Groningse VVD-gedeputeerde Alexander Sakkers in de problemen omdat hij er zonder overleg nog eens 1 miljoen subsidie in stak. In 2000 is de terminal als schroot verkocht aan Kroatië. In de jaren negentig stak de VVD 280 miljoen gulden in de bijna even overbodige containerterminal in Amsterdam. Die kranen zijn inmiddels ook deels ontmanteld en naar Spanje verscheept en de terminal wordt per 1 januari na een lange lijdensweg gesloten.

Eerst gokte de VVD in Zuid-Holland met overtollig kasgeld (Ceteco), een paar jaar later in Noord-Holland (Landsbanki). En dan is er het terugkerende ritueel van de publiek-private samenwerking, waarbij projecten worden gestart met de belofte dat ‘het bedrijfsleven gaat meebetalen’. Die belofte hebben VVD-politici gedaan bij de Betuwelijn, de Joint Strike Fighter, de Zuidas en de containerterminal in Amsterdam. Bij de Betuwelijn is er geen privaat geld in de aanleg gestoken, bij de Joint Strike Fighter hoeft het bedrijfsleven honderden miljoenen minder af te dragen dan aanvankelijk beloofd en de Zuidas komt nu volledig voor rekening van de belastingbetaler. Bij de containerterminal in de haven is de initiatiefnemer, zakenman Christos Kritikos, er op tijd uitgestapt, waarbij hij volgens de ondernemingsraad 45 miljoen dollar incasseerde. In alle gevallen waren de risico’s groter dan geschat, de rendementen lager en mocht de belastingbetaler de rekening betalen.

De Amsterdamse containerterminal bleek nutteloos. Foto: Phil Horvat/ANP

De greep van het marktdenken
Hoe komt het nu dat uitgerekend die VVD, de partij die zegt zo zuinig te zijn, zo vaak bij financiële debacles en declaratieschandalen betrokken is? Daar zijn verschillende oorzaken voor. In de eerste plaats zijn VVD’ers in de praktijk domweg minder liberaal dan ze zeggen. Welbeschouwd is er geen lol aan om een échte liberaal te zijn. Een politicus die zich consequent aan zijn beloftes over lage belastingen, een kleine overheid en weinig regels houdt, zal het grootste deel van de dag op zijn handen moeten zitten. Een echte liberaal in de politiek is als een veganistische geheelonthouder in een delicatessenwinkel: het ziet er allemaal heel aanlokkelijk uit, maar bijna niets mag. In de praktijk is er van terughoudendheid bij VVD’ers niets te merken. Het is bij uitstek een partij van doeners, van handen-uit-de-mouwen en doorpakken. ‘Daadkracht’ is daarbij het toverwoord. Voor langdurige discussies met critici is dan vaak geen tijd, en tegengeluiden worden nogal eens als hinderlijk obstakel beschouwd. Het is díé ‘blik op vooruit’-mentaliteit die uiteindelijk veel geld kan kosten.

VVD’ers hebben vaak een losse, ongedwongen stijl van opereren die heel verfrissend afsteekt bij de hoekiger of stijvere omgangsvormen in andere partijen. VVD’ers willen ook niet moraliseren, nemen elkaar niet graag de maat. Denk aan de bekende slogan van Ed Nijpels in de jaren tachtig: ‘Gewoon jezelf kunnen zijn’.

En de VVD is ook een typische ondernemerspartij. VVD-politici zitten dan ook graag met ondernemers om de tafel. Dan kan het verleidelijk worden om ook de mores van het bedrijfsleven over te nemen. Maar waar het voor topmanagers volstrekt normaal is in een Mercedes van 89.000 euro rond te rijden, of voor 295 euro te gaan eten in het Okura-hotel, is dat voor ambtenaren (Albayrak) of gedeputeerden (Hooijmaijers) ongepast. Wie denkt op kosten van de belastingbetaler voor 175 euro naar een optreden van Cher in Las Vegas te kunnen gaan zoals Frits Huffnagel, begrijpt de mores van de publieke sector niet. Het staat in ieder geval volstrekt haaks op de verkiezingsbeloftes: ‘De VVD wil geen euro meer belasting heffen dan absoluut noodzakelijk.’

Luchtig optimisme lijkt diep ingebakken bij VVD’ers

Het bedrijfsmatige denken veroorzaakt ook op een ander – dieper – niveau problemen. Sinds Reagan en Thatcher pleit de VVD voor bestuur op afstand, deregulering, verzelfstandiging en dergelijke. Nu geloofden ten tijde van de Paarse kabinetten ook de PvdA en D66 daar nog in, maar geen partij is zo sterk in de greep van het marktdenken geraakt als de VVD. Dat heeft hier en daar grote problemen veroorzaakt.

Bij de provincie Zuid-Holland had de VVD bewust ‘besturen op hoofdlijnen’ geïntroduceerd, met veel vrijheid voor ambtenaren om bedrijfsmatig te werken. De afdeling treasury kreeg dus alle ruimte om te bankieren met belastinggeld. Geert Dales bemoeide zich bewust niet te veel met alle onderhandelingen bij de Noord/Zuidlijn. De raad van toezicht bij het COA, onder voorzitterschap van Loek Hermans, kwam slechts vier keer per jaar bij elkaar en had nauwelijks tijd om zich te verdiepen in het salaris van Albayrak. Hermans is een prototypische VVD-bestuurder: ‘joviaal, jongensachtig, rechts met een knipoog’, zoals Vrij Nederland hem vorig jaar omschreef. Maar ook iemand die jarenlang tientallen nevenfuncties combineerde met het lidmaatschap van de Eerste Kamer. Het is zelfoverschatting om te denken dat één persoon zo veel ballen tegelijk in de lucht kan houden. Naast het debacle bij het COA was Hermans als president-commissaris ook medeverantwoordelijk voor het faillissement van thuiszorgorganisatie Meavita in 2009. Hij introduceerde als minister van Onderwijs het marktdenken in het hoger onderwijs, wat mede leidde tot de beruchte hbo-fraude. De Hogeschool Zeeland, met als voorzitter van de raad van toezicht VVD-prominent Nell Ginjaar-Maas, moest later miljoenen aan het rijk terugbetalen.

En dan is er nog de dramatische ondergang van DSB, waaraan maar liefst vier prominente VVD’ers – Gerrit Zalm, Ed Nijpels, Frank de Grave en Robin Linschoten – voor korte of langere tijd verbonden waren als bestuurder of toezichthouder. Het blijft een raadsel wat hen bezield heeft om te gaan werken voor een club die groot geworden is met woekerrentes. Vast staat in ieder geval dat deze vier VVD-prominenten de risico’s volstrekt onderschat hebben toen ze hun handtekening zetten.

Riskante nieuwe projecten
Dat luchtige optimisme lijkt diep ingebakken bij VVD’ers, zoals een aantal recente voorbeelden ook weer laat zien. In maart onthulde RTL dat VVD-minister Edith Schippers niet aan de Kamer had verteld dat het organiseren van de Olympische Spelen in Nederland wel eens acht miljard euro zou kunnen kosten. Dat zou het draagvlak maar aantasten.

In juli besloot Amsterdam om toch door te gaan met de aanleg van IJburg 2, een kunstmatig wooneiland. De VVD en GroenLinks stemden voor, alleen PvdA-wethouder Lodewijk Asscher stemde tegen omdat hij de financiële risico’s veel te groot vindt. Vlak daarna speelde een vergelijkbaar verhaal, maar dan landelijk. De VVD steunt de versnelde aanleg van een nieuwe zeesluis in IJmuiden vol enthousiasme, de PvdA heeft nog vragen over de noodzaak om hem nu al aan te leggen. Bovendien concurreert die sluis met de Rotterdamse haven, waar de overheid óók al miljarden in heeft gestoken – denk aan de uitbreiding van de Maasvlakte en de Betuwelijn. En vlak voor het reces bleek de VVD zo’n beetje de enige partij te zijn die nog enthousiast is over de Joint Strike Fighter.

Bij al die nieuwe riskante projecten negeert de VVD als vanouds kritische geluiden, zoals bijvoorbeeld van het Centraal Planbureau. Dat heeft becijferd dat het niet rendabel is om de Zuidas in Amsterdam en de nieuwe zeesluis in IJmuiden nu te bouwen. Tegelijkertijd schermt de VVD wel vol trots met het oordeel van datzelfde CPB, waaruit blijkt dat zij het begrotingstekort het snelst terugbrengt. De recente geschiedenis van de VVD is wat dat betreft niet hoopgevend. Als de VVD zich echt aan zijn verkiezingsbeloftes over een zuinige overheid wil houden, dan wordt het hoog tijd dat Mark Rutte eens orde op zake stelt in eigen huis.

Bart de Koning is freelance journalist

Kader: De bodemloze putten van de VVD

Minister Neelie Kroes zette de Betuwelijn in de jaren tachtig op de agenda. In 1995 gaf een positief advies van een commissie onder voorzitterschap van Loek Hermans aan verantwoordelijk minister Annemarie Jorritsma de doorslag. In 1991 werden de kosten geschat op 1 miljard euro, uiteindelijk werden het er zo’n 5 miljard. Van de belofte dat het bedrijfsleven fors zou meebetalen is niets terechtgekomen.

VVD-wethouder Henk Jan Meijer was de drijvende kracht achter de Haagse tramtunnel. Die kwam na dramatische lekkages al snel bekend te staan als de zwemtunnel. Hij werd in 2004, vier jaar te laat, opgeleverd. De kosten bedroegen 235 miljoen euro, het dubbele van de oorspronkelijke begroting.

Een nieuwe parkeergarage in Rotterdam kwam al snel bekend te staan als de blunderput. Er waren grote vertragingen en de kosten stegen van 48 miljoen euro naar 103 miljoen. Een enquêtecommissie uitte forse kritiek op VVD-wethouder Jeannette Baljeu, die de affaire ternauwernood overleefde.

In de jaren negentig haalde de Grieks-Amerikaanse reder Christos Kritikos de gemeente Amsterdam over om te investeren in een hypermoderne containerterminal. Vier VVD-wethouders op rij (Edgar Peer, Harry Groen, Geert Dales, Mark van der Horst) staken 280 miljoen gulden in de terminal. De beloofde klanten bleven uit en een deel van de peperdure kranen is weer verkocht. De gemeente leed een strop van 28,8 miljoen euro en de terminal sluit op 1 januari. Kritikos zelf incasseerde 45 miljoen dollar bij zijn exit.

In oktober 2002 noemde VVD-wethouder Geert Dales de begroting voor de Noord/Zuidlijn in Amsterdam ‘krap maar verantwoord’. De raad ging akkoord met een budget van 1,4 miljard euro, waarvan 300 miljoen voor de gemeente. Inmiddels zijn de kosten opgelopen tot 3,1 miljard, waarvan 900 miljoen voor Amsterdam.

Toen de luchtvaartlobby in 2002 een deal met de overheid sloot om deel te nemen aan de Joint Strike Fighter, waren alle verantwoordelijke bewindslieden van de VVD: Henk van Hoof en Frank de Grave op Defensie, Annemarie Jorritsma op Economische Zaken en Gerrit Zalm op Financiën. Fractievoorzitter Hans Dijkstal jubelde dat de Joint Strike Fighter 25.000 banen zou opleveren. Dat was onzin: het ging in een optimistisch scenario om 22.000 manjaren werk over dertig jaar, dus minder dan duizend banen. Omgerekend 1 miljoen euro subsidie per baan. Volgens de VVD in 2002 zouden we 85 straaljagers kopen voor 4,5 miljard. Inmiddels kosten die 85 stuks zeker 8 miljard. Het bedrijfsleven draagt bovendien (naar schatting) honderden miljoenen minder af aan de staat dan in 2002 verwacht.

In 1999 trad Joan Leemhuis-Stout af als commissaris van de koningin in Zuid-Holland toen de provincie 47,5 miljoen gulden verloor bij het faillissement van Ceteco.

In 2009 moest Ton Hooijmaijers aftreden als gedeputeerde in Noord-Holland omdat de provincie een strop leed van 78 miljoen euro – overtollig kasgeld dat was ingelegd bij onder andere Landsbanki. Ton Hooijmaijers was als gedeputeerde ook de drijvende kracht achter het Wieringerrandmeer: een plan om een deel van de ingepolderde Wieringermeer uit te graven en er 2100 luxewoningen bij te bouwen. De kredietcrisis gooide roet in het eten. De provincie stak 35 miljoen euro in de voorbereiding.

In januari 2012 trad VVD-wethouder Rob Metz af wegens miljoenenverliezen van het Apeldoornse grondbedrijf. Een onderzoekscommissie schatte dat de schade kan oplopen tot 200 miljoen euro.

In mei 2012 trad VVD-wethouder Roy Pamboer af wegens kostenoverschrijdingen bij de bouw van het nieuwe kantoor van de gemeente Utrechtse Heuvelrug.

In juni 2012 trad VVD-wethouder Pieter Heiliegers af als wethouder in Haarlem vanwege zijn rol in het zogenaamde Zijlpoort-drama: kostenoverschrijdingen bij de bouw van een nieuw raadskantoor.

Kader: VVD’ers in opspraak

Harry Groen moest in 2000 opstappen als wethouder in Amsterdam wegens het declareren van reizen naar Mallorca en de Antillen. Later stapte Groen ook op als president-commissaris bij Omniworld in Almere en als voorzitter van de Koninklijke Nederlandse Athletiek Unie vanwege een nieuw declaratieschandaal.

In 2005 trad Frits Huffnagel af als wethouder in Amsterdam omdat hij zijn maandelijkse onkostenvergoeding niet had aangegeven bij de Belastingdienst. In 2011 brak een nieuwe rel uit, toen bleek dat hij als wethouder van Den Haag op kosten van de gemeente shows in Las Vegas had bezocht.

In 2007 stapte Sjoerd Swane op als voorzitter van de VVD-fractie in de Provinciale Staten van Utrecht. Hij werd in 2011 tot twee jaar cel veroordeeld wegens corruptie, valsheid in geschrifte en belastingfraude.

Begin 2009 moest Stefan Hulman aftreden als burgemeester van Den Helder. Hulman kreeg een extra uitkering van 3200 euro per maand omdat hij dubbele woonlasten had, maar gaf geen volledige openheid van zaken.

Ton Hooijmaijers was verantwoordelijk voor het Landsbanki-debacle en het Wieringerrandmeer (zie p. 29). Hij lag ook onder vuur vanwege riante declaraties: duizenden euro’s voor een zakenreis in China, dineren met een ambtenaar in het Okura voor 295 euro. Zijn afscheidsfeest in de Hermitage kostte in 2009 10.000 euro. In 2010 deed de FIOD invallen bij Hooijmaijers in het kader van een onderzoek naar ambtelijke corruptie bij grondtransacties.

In november 2010 trad wethouder Ko Hooijmans af in Maasdriel omdat hij jarenlang neveninkomsten uit wachtgeld verzwegen had.

In 2010 moest Geert Dales aftreden als bestuursvoorzitter van InHolland na ophef over zijn onkosten: 54.000, naast zijn jaarinkomen van 180.000.

In 2011 stapte Berthold Ziengs op als lid van de Drentse Provinciale Staten na een inval van de FIOD in zijn vastgoedbedrijf wegens vermeende belastingfraude.

In 2011 moest Wilma Verver opstappen als burgemeester van Schiedam, onder andere wegens machtsmisbruik en nepotisme.

Nurten Albayrak moest eind 2011 aftreden als directeur van het COA. Zij bleek in strijd met de regels een salaris van 273.000 euro te verdienen en reed rond in een Mercedes van 89.000 euro. In de raad van toezicht zaten VVD-senatoren Loek Hermans en Anne-Wil Duthler.

In maart dit jaar oordeelde een onderzoekscommissie dat wethouder Jos van Rey van Roermond de schijn van belangenverstrengeling heeft gewekt, omdat hij een aandeel had gekocht in een vastgoedfonds waar hij als wethouder invloed op had. Hij mocht blijven.

In juni van 2012 bleek dat oud-wethouder Stan Klijnhout van de gemeente Utrechtse Heuvelrug vanaf 2006 te veel wachtgeld heeft ontvangen. Het college van B en W heeft aangifte gedaan.

Maar liefst vier prominente VVD’ers wist Dirk Scheringa aan DSB te verbinden: Gerrit Zalm, Ed Nijpels, Frank de Grave en Robin Linschoten. Zij speelden als bestuurder en als toezichthouder een belangrijke rol bij de dramatische ondergang van DSB. De gedupeerde spaarders moesten gecompenseerd worden door het wettelijke depositogarantiestelsel.