Het trauma RAF
Politie en justitie gaven vorige week woensdag het startschot voor de hete fase van de campagne tegen de G8. De jaarlijkse bijeenkomst van de grootste industrielanden vindt dit keer plaats in het rustieke Heiligendamm aan de Duitse Oostzeekust. Rond dat oord formeert zich het antiglobaliseringsfront. Attac, de organisatie die traditioneel het protest coördineert, klaagde recent over slapte in de beweging. Maar dankzij de Duitse autoriteiten stromen de sympathisanten nu weer massaal toe.
Op de vroege woensdagochtend van de negende mei drongen op verschillende plaatsen in Duitsland negenhonderd beambten tientallen bolwerken van links-radicale en autonome groeperingen binnen en namen er computers, drukwerken en andere informatiedragers in beslag. Justitie sprak van concrete aanwijzingen dat ‘groepen met terroristisch potentieel’ van plan zijn de G8-top gewelddadig te verhinderen. Omgekeerd vonden de betroffenen dat de actie vooral bedoeld was om mensen die tegen de G8 willen demonstreren, te intimideren en af te schrikken. Het resultaat was dat nog dezelfde avond in Hamburg drieduizend en in Berlijn vierduizend mensen de straat op gingen om hun ongenoegen over het politieoptreden te uiten.
Loodzwaar symbool
Tot zover lijkt er weinig aan de hand. Het jaarlijkse G8-theater met de gebruikelijke protagonisten. En toch is het dit keer anders. Want boven het huidige theater hangt een loodzwaar symbool: de RAF. De G8-confrontatie komt op een moment dat de Duitse natie in een diepe crisis verkeert over de verwerking van het RAF-verleden. Dit najaar zal het dertig jaar geleden zijn dat het linkse terrorisme van de jaren zeventig zijn dramatische hoogtepunt bereikte in de zogeheten ‘Duitse herfst’, toen een bloedig offensief van de RAF eindigde in de zelfmoord van drie van haar gedetineerde leiders: Andreas Baader, Gudrun Ensslin en Jan-Carl Raspe.
In de aanloop naar het herdenkingsseizoen wordt het land steeds nerveuzer. De afgelopen vijftien jaar nam niemand er notie van wanneer er weer een gevangen RAF-lid op vrije voeten kwam. Ook over ex-terroristen die van de bondspresident gratie kregen, wond niemand zich op. Maar toen eind vorig jaar de vrijlating van Brigit Mohnhaupt en Christian Klar aan de orde kwam, was het land ineens te klein. Er dreigde zelfs een constitutionele crisis toen twee weken geleden president Horst Köhler zijn besluit over het gratieverzoek van Klar aankondigde. Zijn conservatieve politieke vrienden zetten hem onder zware druk. Hij besloot het verzoek af te wijzen. Nooit zal iemand weten hoe soeverein dat besluit is geweest.
De nervositeit rond het thema RAF verhevigt de opwinding over het G8-protest. Conservatieve politici spreken openlijk hun angst uit dat voormalige RAF-leden een radicaliserende invloed op de acties zouden kunnen uitoefenen. De voorzitter van de politievakbond weet zelfs zeker dat dat al het geval is; twee voormalige RAF-leden uitten immers laatst op een openbare bijeenkomst kritiek op het kapitalisme! Als ex-terrorist kun je het ook nooit goed doen. Toen laatst in het nieuws kwam dat een voormalig RAF-lid al jarenlang Duitse les gaf aan migrantenkinderen, eisten christen-democratische politici haar onmiddellijke ontslag.
Een factor die de zenuwen onder extra spanning zet, is het offensief van minister Wolfgang Schäuble van Binnenlandse Zaken. De laatste maanden bestookt hij kabinet en parlement met een spervuur aan voorstellen om de bevoegdheden van de veiligheidsdiensten drastisch uit te breiden, soms tot ver over de grens van de grondwet – die dan maar moet worden aangepast, vindt hij. Allemaal bedoeld om het islamitische terrorisme te verhinderen. Maar in een land dat geobsedeerd is door het linkse terrorisme van de jaren zeventig, gaan de gedachten onwillekeurig terug naar de Notstandgesetze, waarmee de regering destijds het protest wilde beteugelen maar het daarmee vooral aanwakkerde. Dat zou ook wel eens kunnen gelden voor Schäubles aankondiging de komende weken ‘Schengen’ buiten werking te zullen stellen, ouderwetse grenscontroles te gaan uitvoeren en kampen in te richten voor het preventief vastzetten van potentiële geweldplegers.
Half ondergronds
Patronen uit de jaren zeventig keren terug. Ook aan de kant van de activisten. Er is een harde kern van half ondergronds opererende activisten die zeggen elke vorm van verzet tegen de G8 legitiem te vinden, ook gewelddadig. Die kern wordt omgeven door groepen als Attac en Greenpeace die ook tegen globalisering zijn, maar geweld veroordelen. Daaromheen scharen zich geëtableerde organisaties als vakbonden, kerken en politieke partijen (Grünen en Die Linke) die met de ideeën van voornoemde groepen sympathiseren, maar hun protest liever een paar kilometer achter het front vorm geven met debat en muziek. De dag is niet ver dat net als in de jaren zeventig conservatieve politici die sympathiserende organisaties ervan zullen betichten de ‘geestelijke voedingsbodem voor het terrorisme’ te leveren.
Zo herhaalt zich dezer weken, zij het in bescheiden vorm, het drama van de jaren zeventig. Alsof de Duitse natie ervoor gekozen heeft het RAF-trauma te verwerken met de techniek van het psychodrama. Psychodrama is een therapeutische methode om een trauma te verwerken door het opnieuw te ensceneren. Heiligendamm ontwikkelt zich tot de bühne voor een heropvoering van het RAF-drama. Therapeutisch succes heeft psychodrama pas wanneer het bij de acteurs tot zelfinzicht leidt. In de huidige hitte van de strijd lijkt een dergelijk succes nog ver weg.

Antoine Verbij

De G8 als therapie

Vast in zijn eigen gelijk

Heinen

Verhaal van de Week

Social media hacks

Midterms

Premier Jetten

Exit-strategie

Flashback

Hans Stegeman

Tijd voor activisime

Teun van de Keuken

Stop Big Money

Montana

Zo verslaan we radicaal-rechts

Lula uitgelegd

Werkt het nog?

Demonsteren

Schrijver

S.A. Cosby

Ons nieuwe maandblad!

Nu in de winkel