Kort geleden waren coverbandjes vooral iets voor bruiloften en partijen. Nu trekken de beste muzikanten volle zalen met hun tribute-bands. In een bierhut of op het theaterpodium: Nederland zingt na.

Muziek tijdens het lezen? David Kleijwegt heeft een Spotify-lijstje gemaakt voor bij zijn deel van de Cultuurgids, Pop. Hier, dit is ‘m:

Grasduinend door het aanbod van popmuziek voor het komende seizoen kon ik er niet omheen. Ik speurde naar iets overkoepelends, naar een dominante stroming of trend die wellicht het muziekjaar 2017/2018 zou gaan bepalen. Maar uit de agenda’s van het clubcircuit, de theaters en de grote zalen kwam er eigenlijk maar één gemene deler bovendrijven. En dat was de alomtegenwoordigheid van de cover, in vele verschijningsvormen.

In een bierhut of op het theaterpodium: Nederland zingt na. Bij De Wereld Draait Door wordt bekende muzikanten regelmatig gevraagd om een favoriet liedje van een ander te vertolken. Bij een razend populair programma als De Beste Zangers van Nederland gebeurt hetzelfde. Tijdens De Vrienden van Amstel LIVE! zingt Neerlands trots van alles, behalve dan de hits die ze zelf schreven. In het theater zijn The Analogues, een band die zich bekwaamd heeft in het Beatles-repertoire dat de Fab Four zelf nooit live speelden, een doorslaand succes. Een thematische avond als The Summer of Love, met verhalen van Leo Blokhuis en live gespeelde songs uit die geruchtmakende zomer, zorgt voor een uitverkocht Concertgebouw.

Ondertussen staan op de Zwarte Cross zesduizend man te deinen op gelegenheidsbands die het repertoire van Metallica, AC/DC, R.E.M. of Rage Against The Machine spelen. En wordt in het clubcircuit de agenda voor een flink deel bepaald door tribute-bands. Alleen al in de komende maanden kunt u naar The Bootleg Beach Boys, The Iron Maidens, The Doors Alive, StillMarillion, The Dutch Queen Tribute en The Australian AC/DC. Brain Cummins plays Peter Gabriel, Infloyd doet Pink Floyd, The Carpet Crawlers spelen Genesis, Nervana vertolkt Nirvana en Physical Graffiti Led Zeppelin. En deze lijst is bij lange na nog niet compleet.

Broodjongens

Het is een opvallende ontwikkeling. Toen ik zelf in de jaren tachtig en negentig een gooi deed naar het professioneel popmuzikantendom, was de cover een beetje besmet. Natuurlijk waren er talloze coverbands, en goeie ook, maar dat waren de broodjongens, die hun geld verdienden met het opleuken van bruiloften en schoolfeesten. Als je een credible muzikant wilde zijn, draaide het maar om één ding: eigen liedjes. Je schreef zelf de tekst en de melodie, arrangeerde zelf, en hoestte een godsvermogen op om de boel in een studio te kunnen demo’en.

Als je een credible muzikant wilde zijn, draaide het maar om één ding: eigen liedjes.

Eigen repertoire was de enige manier om verder te komen, om aandacht van de radio en te krijgen en de interesse van platenmaatschappijen en boekers te wekken. Optreden deed je om die zwaarbevochten eigen liedjes aan een publiek te laten horen. Vaak frommelde je één of twee covers in je set, die meestal meteen publieksfavorieten werden. Maar een coverband? Kom op zeg! Op een fenomeen als Marlboro Flashbacks, in de jaren negentig de eerste concertreeks waarbij bekende bands het repertoire van een door hen bewonderde artiest speelden, werd een beetje neergekeken.

Dat taboe is totaal verdwenen. Maar waar komt de trend vandaan? En wat zegt het over de staat van de Nederlandse popmuziek?

De meest luxe band

‘Als je mij twaalf jaar geleden had verteld dat ik in een tribute-band terecht zou komen, had ik je waarschijnlijk een klap voor je harses gegeven,’ zegt Dennis Wind, bandleider van The Dutch Eagles. ‘Indertijd had je een bandje dat The Beatles speelde en eentje die Abba nadeed, en dat was het wel. Ik was bezig met eigen songs, had een platencontract, stond op Lowlands. Dus die verkleedpartijtjes en toneelstukjes, daar moest ik echt niks van hebben.’

Met zijn huidige bandgenoten vormde Wind de begeleidingsgroep van het duo Veldhuis en Kemper, in de tijd van hun grote hit ‘Ik Wou Dat Ik Jou Was’. In de kleedkamer en tijdens soundchecks zongen ze af en toe voor de lol de meerstemmige harmonieën van The Eagles. ‘Een impresario hoorde dat toevallig en zei dat we er iets mee moesten doen. Wij zeiden: wát dan? Toch werd er een showcase georganiseerd. En alle vijftien agency’s die kwamen opdagen, boekten ons meteen. We hadden zes Eagles-liedjes ingestudeerd, een half jaar later deden we een tour met een avondvullend programma.’

Al snel moesten ze stoppen met Veldhuis en Kemper omdat ze het te druk kregen. En dat is nooit meer opgehouden. ‘We spelen zo’n tachtig keer per jaar. En niet op braderieën, hè. Major gigs, vooral in theaters, soms ook over de grens. We kunnen er allemaal van leven. Het is de meest luxe band waar ik ooit in heb gezeten.’

Natuurlijk, het veranderde de aard van zijn muzikantendom. ‘Zeker in het begin komt er niemand voor jou. Jij bent niemand, je komt iemand nadoen, en die willen ze horen. Inmiddels hebben we een naam opgebouwd, komen er ook mensen echt voor The Dutch Eagles. Wij hebben nooit gedaan alsof we The Eagles wáren. Ik zing de Don Henley-nummers, maar speel de gitaarpartijen van Joe Walsh. Onze kick is om onwaarschijnlijk goed te zijn in wat we doen, wat met de harmonieën van The Eagles soms echt fokking ingewikkeld is. We zingen alle zes. In theater kan je dat tot in finesses laten horen. En het publiek zit lekker in het pluche en kan het helemaal absorberen. Want daar komen ze voor.’

Toen ze begonnen, waren ze een van de eersten. ‘Ik had nooit kunnen denken dat we dit twaalf jaar lang met zoveel succes zouden kunnen doen. Maar inmiddels zie je overal tribute-bands. Het is amazing. Het neemt de hele markt over.’

Allemaal copycats

Nadoen. Volgens Bart van Poppel, bassist, toetsenist en drijvende kracht van The Analogues, zit het een beetje in de natuur van de Nederlandse popmuzikant.
‘Dan spreek ik voor mezelf,’ grinnikt hij, ‘maar ook voor een hoop anderen. Ik ben veertig jaar bezig geweest met eigen songs, maar het was wel altijd naar voorbeeld ván. Je luisterde naar je Engelse en Amerikaanse idolen, en dan probeerde je ook zoiets.’
Er zijn maar een paar uitzonderingen, zegt hij. Écht eigenwijze mensen, die geen voorbeeld nodig hebben. ‘The Nits bijvoorbeeld, en mijn eigen vrouw (Liesbeth Esselink, die in de jaren negentig onder de naam Solex een aantal internationaal bejubelde platen uitbracht – SD). Zij is dan ook vijf keer in Amerika op tournee geweest, terwijl ik met bands als Tambourine en Lois Lane nauwelijks de grens over kwam. Logisch, dat soort muziek kenden ze daar al. Zelfde geldt nu voor Ilse DeLange en Anouk. Je kunt er doorheen breken als je toevallig een keer een héél goed nummer schrijft, zoals de Earring met “Radar Love”. Maar in feite zijn wij in Nederland bijna allemaal copycats.’

En dus, wil Van Poppel maar zeggen, is de stap naar de cover ook weer niet zó groot.
Goed, toen hij door initiatiefnemer (en drummer) Fred Gehring gevraagd werd om met The Analogues alle late Beatle-albums integraal op een podium te gaan spelen, krabde hij zich eerst even achter de oren. ‘Moet dat nou? dacht ik. Pas toen ik begreep dat hij het zo wilde financieren dat we echte perfectie konden nastreven, met strijkers en blazers en alle originele instrumenten, ja, daar wilde ik wel aan. Ook omdat we uiteindelijk toch iets doen wat er nog niet is. Want The Beatles hebben deze muziek zelf nooit live gespeeld.’

Zijn aanvankelijke bezwaren zijn allang verdampt. ‘Je kunt zeggen dat wij klassieke muziek uitvoeren, net als een orkest. Het is een tikkeltje anders. Klassiek vereist iets meer interpretatie, wij hebben een voorbeeld op de plaat. Maar wij hebben weer geen partituren, moeten zelf uitvogelen wat er op die platen allemaal gebeurt.’
Een paar maanden geleden verkochten The Analogues de Ziggo Dome uit. Ze traden op in België, Duitsland, Frankrijk en Engeland. ‘Ik vraag me weleens af waarom ik al die tijd zo moeilijk heb gedaan met die eigen songs,’ zegt Van Poppel. ‘Als je nummers van The Beatles speelt, sta je meteen tien stappen voor. Waar dan ook, iedereen kent het. Vanaf het eerste nummer staat de tent op zijn kop. Dat is heerlijk, natuurlijk. Ik speel geweldige muziek en kan er goed van leven. Dus wat wil ik nog meer?’

Als klap op de vuurpijl tekenden The Analogues onlangs bij Universal een contract voor zes albums – vijf live-registraties van Beatles-platen en, ironisch genoeg, een plaat met eigen songs. ‘Dus ik moet weer aan de bak,’ zegt Van Poppel lachend.

Lees hier Sander Donkers’ interview met de mannen van The Analogues. ‘En toen ik erachter kwam dat hij bereid was all the way te gaan, dat alles mogelijk was, jáááh… Toen dacht ik: dit heb ik heel mijn leven al gewild.’

Poedelrocker

De coverband heeft verchillende gedaanten. Er zijn tribute-bands die zich alleen toeleggen op het zo goed mogelijk naspelen van de muziek van een band. Anderen doen ook nog hun best om op hun voorbeelden te lijken, met verschillende kostuums en decorstukken op het toneel. En het genre biedt ook ruime mogelijkheden voor de muzikale knipoog. Denk aan de populariteit van de Hardrock Karaoke, waar mensen uit het publiek op het podium klassieke songs kunnen meeblèren met een goed ingespeelde band. Denk aan een Amerikaanse groep als Dread Zeppelin, of het (helaas ter ziele gegane) Nederlandse Jahzes, die respectievelijk het repertoire van Led Zeppelin en André Hazes met veel succes ver-reggae’den.

Of neem culinair journalist Joël Broekaert, die een paar keer per jaar een ongenaakbare rockgod is tijdens de altijd zweterige Nacht van de Powerballad, waar hij met zijn band Amæzing Snäke de meest bombastische songs van bands als Bon Jovi, Aerosmith, Meat Loaf en The Scorpions vertolkt, en bezoekers zich kunnen aanmelden om een nummer te zingen. ‘Als tiener wilde ik Guns N’ Roses worden,’ zegt Broekaert. ‘Nou ja, dat zat er niet in. Ik heb andere kwaliteiten. Vroeger heb ik wel geprobeerd om eigen songs te schrijven, maar dat kwam nooit zo van de grond. Ik ben meer een performer, vind het geweldig om mensen een toffe avond te bezorgen. En dat gaat gewoon het makkelijkst met muziek die zich allang bewezen heeft.’

Vóór Amæzing Snäke (meezing – voelt u ’m?) was Broekaert jarenlang de frontman van Elvis-coverband The Suspicious Minds. ‘Maar eigenlijk ben ik een poedelrocker in hart en nieren. Ik was al over de dertig toen ik erbij kwam. Mocht ik ineens voor een uitzinnige menigte de diva uithangen, in een panterlegging met een windmachine op mijn gezicht. Als ik mijn handen in de lucht gooi gaat er gejuich op. Tja, talking about life goals… Die stond in de top drie van de bucketlist. We doen het allemaal voor ons plezier, maar toch: dat ik via deze weg stiekem toch een beetje Guns N’ Roses kon worden, maakt me intens gelukkig.’

De vloek van The Beatles

Naast dit alles zie je op de Nederlandse podia steeds meer thematische muziekavonden, waarbij een specifieke plaat, regio of een periode uit de popgeschiedenis met een verhaal wordt omkleed. Dat is het terrein van Leo Blokhuis. Als ‘popprofessor’ kleurde hij al tijden programma’s als de Top 2000 in met muzikale anekdotes, maar ook op de podia bleek die aanpak wonderwel te werken. De afgelopen jaren maakte Blokhuis al acht theatershows – veelal met zijn vrouw Ricky Koole, maar ook met andere muzikanten – waarbij zijn verhalen de lijm vormen tussen de live gespeelde songs. Als ik hem spreek, heeft hij net The Summer Of Love achter de rug, in hetzelfde weekend waarin hij ook nog in Paradiso de Hitklup van Het Parool presenteerde.
‘Misschien is de grote vraag naar zulke programma’s een teken dat de popcultuur breder wordt,’ zegt Blokhuis. ‘Het is allang geen tegencultuur meer. Het is de grootste muzikale cultuur. Vroeger was je na je dertigste toch wel een beetje klaar. Dan schoof je via licht klassiek zo de hogere cultuur in. Anders was je een groot kind.’

Dat is een beetje anders gelopen, lacht hij. Er bleek geen maximumleeftijd aan liefde voor popmuziek te zitten. Tegelijkertijd luistert een jongere generatie zo versnipperd naar muziek dat ze ook vaak uitkomen bij oude artiesten die dood zijn of niet meer zelf spelen. ‘Veel muziek is cultureel erfgoed geworden. Over bands als The Analogues hoor ik weleens: “Waarom zou je? Je hebt toch het origineel al?” Maar daarmee ga je heel erg voorbij aan het fenomeen livemuziek. Het komt veel harder binnen als je erbij staat dan wanneer je een plaat thuis opzet. En tja, als je van Jimi Hendrix houdt, dan moet je naar iemand die dat naspeelt, want hij gaat het zelf niet meer doen.’

Het gaat om de fysieke ervaring, zegt Blokhuis. ‘Ik denk ook dat het belangrijk is dat The Analogues niet met dikke samplers staan en het hele orkest uit twee vingers komt. Echte violen, oude gitaren. What you see is what you get. Dat is cruciaal voor het succes, want een deel van het publiek heeft daar behoefte aan. Ik vind het zeer verdedigbaar dat je dat live in stand wilt houden. Zelf ben ik er voorstander van om zo’n avond diepte en context te geven door er een verhaal bij te vertellen, maar gewoon lekker spelen, biertje erbij en feest, dat is natuurlijk ook prima.’

De nadruk op het belang van eigen songs, lacht Blokhuis, is ‘de vloek van The Beatles’. ‘Zij hebben die standaard gezet: eigen materiaal, alles zelf componeren. Dat werd het idee van ‘een band’. Het grappige is: ook The Beatles begonnen met het coveren van hun idolen, net als de Stones. Dat was begin jaren zestig compleet normaal. Later zijn ze nummers gaan maken die zo freaking geniaal zijn, dat je daar als hedendaagse muzikant nog steeds mee moet concurreren. Dat is de realiteit – al zou het natuurlijk jammer zijn als dit fenomeen de nieuwe dingen die er echt toe doen wegdrukken.’

Hoofd boven water

De opmars van de coverband heeft alles te maken met de ineenstorting van de muziekindustrie. Simpel gesteld: er worden steeds minder platen verkocht, muzikanten verdienen steeds minder aan bijvoorbeeld BUMA/Stemra-rechten. ‘Maanden in de studio pielen aan je nieuwe plaat, daar ga je niet van eten,’ zegt Leo Blokhuis. ‘Om je hoofd boven water te houden, moet je op een podium staan, liefst voor een volle zaal. Eerlijk gezegd heb ik dat een tijdlang wel een beetje gemist bij Nederlandse bands. Het heilige vuur, ik móét spelen, ook al is het voor dertig man, want daar ben ik namelijk voor gemaakt. In elk geval kijk ik niet neer op coverbands, ook niet als ze op bruiloften staan. Is ook een kunstje, hoor, om dat op gang te krijgen.’

Bart van Poppel beaamt het. ‘Voor veel muzikanten valt er geen eer meer aan hun eigen muziek te behalen. Zelf heb ik makkelijk lullen. Ik had mijn steentje wel bijgedragen aan de Nederlandse popmuziek. Ik kreeg deze kans in de schoot geworpen toen ik allang uitgerangeerd was, haha. Maar voor jonge gasten vind ik het soms wel een beetje armoe. Iemand als Bertolf (Lentink, singer/songwriter – SD) had een hit, won een Zilveren Harp. Maar met zijn eigen muziek komt hij te weinig aan spelen toe. Dus combineert hij het met Her Majesty.’

Die band, waarin ook oud-Daryll-Ann-frontman Jelle Paulusma speelt, wist twee tournees tot de nok toe uit te verkopen met hun integrale vertolking van Déjà Vu van Crosby, Stills, Nash & Young. Voor het komende seizoen staat Marrakesh Express op het programma (waarbij ze overigens meer dan alleen nummers van die plaat zullen spelen). ‘Het is hartstikke goed en heel succesvol,’ zegt Bart van Poppel. ‘Maar ja, wat ga je daarna doen? Hoeveel thema’s zijn er te bedenken? Het is uiteindelijk toch een beetje overleven, denk ik, om jezelf te kunnen bedruipen.’

Elke week Pink Floyd

Je kunt je natuurlijk afvragen wat het allemaal betekent voor de ontwikkeling van de popmuziek. Op elk podium waar iets herhaald wordt, kan tegelijkertijd niet iets nieuws klinken.

Arie Verstegen is al zeventien jaar programmeur van De Boerderij in Zoetermeer, een zaal waar traditioneel veel ‘oude’ bands komen opdagen. Binnenkort komen Procol Harum, ‘in no time uitverkocht’, en Manfred Mann’s Earth Band. ‘Die loopt tegen de tachtig,’ zegt hij. Dan, droogjes: ‘Ja, da’s natuurlijk iets wat we jaren geleden allemaal nooit verwacht hadden.’

Verstegen heeft de tribute-trend de laatste jaren sterk zien toenemen. ‘Niet alleen bij ons, bij alle zalen. Er komt een hoop publiek op af. Als je alleen al ziet hoeveel Pink Floyd-tributebands er zijn. Daar zou ik er elke week wel eentje van kunnen programmeren.’ Voor de zalen is het interessant, zegt hij. ‘Maar voor de ontwikkeling van de popmuziek vind ik het toch minder, moet ik zeggen. Tributes verkopen regelmatig uit. Als je dat vergelijkt met hoeveel mensen er naar nieuwe bandjes komen kijken, lijkt het wel een beetje de verkeerde kant op te gaan.’

Tributes verkopen regelmatig uit. Als je dat vergelijkt met hoeveel mensen er naar nieuwe bandjes komen kijken, lijkt het wel een beetje de verkeerde kant op te gaan.

Wat hem aanvankelijk verbaasde: ‘Er komen vooral veel jonge mensen op die concerten af. Mensen die nooit de gelegenheid hadden om Pink Floyd, Led Zeppelin of The Doors te zien en nu zo dichtbij mogelijk willen komen. Daar is niks op tegen, natuurlijk. Zolang het gaat om groepen die zelf niet meer optreden, zie ik de toegevoegde waarde wel. Het is muziek die alle generaties overleefd heeft, en die net als klassieke muziek waarschijnlijk nog jaren gespeeld zal worden.’

Maar soms, zegt Verstegen, wordt het allemaal wel een beetje raar. ‘Vorig jaar was er in Eindhoven een heel festival met alleen maar tribute-bands. Uitverkocht. En wat me echt verbaast, is dat veel van die bands ook nog zelf cd’s en dvd’s uitbrengen. Die worden gewoon verkocht! Laatst hoorde ik iemand na een show zeggen dat de Genesis tribute-band beter klonk dan het origineel. Ja, vind je het gek, met de techniek van nu?’
Het is een gouden formule, zegt Verstegen, maar het zou treurig zijn als er uiteindelijk alleen maar tribute-bands overblijven. ‘Ik zal altijd blijven proberen oorspronkelijke bands te boeken. Zolang ik die kan betalen dankzij die inkomsten die tribute-bands opleveren, heiligt het doel de middelen.’