Essay

<div class="info-box">
<p><iframe src="https://w.soundcloud.com/player/?url=https%3A//api.soundcloud.com/tracks/1186696168%3Fsecret_token%3Ds-An4cZfVfG1j&amp;color=%23ff5500&amp;auto_play=false&amp;hide_related=false&amp;show_comments=true&amp;show_user=true&amp;show_reposts=false&amp;show_teaser=true" width="100%" height="166" frameborder="no" scrolling="no"></iframe><br />
<em>Ook te beluisteren!</em></p>
</div>
<p class="tekst">‘Op weg naar Europa en gestorven aan hoop’ stond in een krantenadvertentie die was opgemaakt als een rouwbericht. Het was een oproep tot het herdenken van omgekomen vluchtelingen, geplaatst door een kerkelijke organisatie. Ik vond dat opmerkelijk, niet omdat mensen op weg naar een beter leven verdrinken, want dat is de gruwelijke realiteit, maar omdat ik nooit had bedacht dat je ook kan doodgaan aan hoop.</p>
<p class="tekst">Tot op dat moment zag ik hoop als iets moois, een mechanisme dat helpt om zware beproevingen te overleven. Ligt je geliefde in een coma? Toch maar langsgaan, want misschien wordt hij of zij nog wakker. Ben je gegijzeld door rebellen? Toch maar blijven eten, want misschien word je nog gered. Ben je opgegeven door de dokters? Misschien kan een spirituele genezer nog iets doen.</p>
<p class="tekst">Hoop, dat piepkleine sprankje licht in de duisterste duisternis, is vaak onschuldig. Eén van de drie gouden hangertjes die sommige mensen aan hun nek hangen; een anker, een kruis en een hart. Hoop, geloof en liefde, ook een geijkte tatoeage voor wie maar een klein dingetje wil. Je kunt je er geen buil aan vallen, hoewel geloof natuurlijk een hoop ellende veroorzaakt – en nu we het er toch over hebben: liefde eigenlijk ook. En met hoop kun je dus verdrinken.</p>
<h5>Flauw soort hoop</h5>
<p class="tekst">Op persoonlijk niveau heb ik tot nu toe weinig te maken gehad met hoop. Ik ben een pessimist, die hopen per definitie weinig, maar ook heb ik voor iemand van middelbare leeftijd opvallend weinig grote beproevingen meegemaakt. Bijna iedereen van wie ik houd, is nog in leven, niemand kon ooit van me scheiden omdat ik nooit ben getrouwd, mijn kinderen groeien niet op voor galg en rad want ik ben kinderloos en zelf ben ik voor zover ik weet (klop klop klop) gezond. Natuurlijk hoop ik wel eens dat ik een miljoen win in de Staatsloterij, of dat ex-verkeringen getroffen worden door kiespijn, lekke banden en verstopte toiletten, maar dat is een flauw soort hoop. Niet te vergelijken met de hoop waarover ik het hier wil hebben.</p>
<blockquote><p>De wereld kan wel wat hoop gebruiken, want we verkeren in een record aantal crises: een klimaatcrisis, coronacrisis, vluchtelingencrisis, energiecrisis.</p></blockquote>
<p class="tekst">De wereld kan wel wat hoop gebruiken, want we verkeren in een record aantal crises: een klimaatcrisis, coronacrisis, vluchtelingencrisis, energiecrisis, en hier in Nederland wordt een meedogenloos kabinet zonder pardon geprolongeerd en heerst buitengewone verdeeldheid.</p>
<h5>Onnozelaar</h5>
<p class="tekst">Naast een pessimist en een relatieve mazzelpik ben ik in sommige opzichten een enorme onnozelaar. Van de pandemie verwachtte ik dat hij na een paar weken over zou zijn. Als we allemaal binnen bleven, moest het virus wel een snelle dood sterven. Met griep hadden we zoiets nog nooit geprobeerd, anders zou dat misschien ook niet meer bestaan.</p>
<p class="tekst">Tot mijn verdediging kan ik aanvoeren dat de meeste rampen die opdoemden tijdens mijn leven met een sisser zijn afgelopen, dus dat was ik gewend. Zo ging ik er in mijn tienerjaren (de jaren tachtig) vanuit dat heel West-Europa zou worden weggevaagd door Russische kernraketten. Na het zien van de film <em>The Day After</em>, over de gevolgen van een nucleaire oorlog, hoopte ik bij de slachtoffers te horen die onmiddellijk na de knal smolten omdat ik liever niet tergend langzaam wilde sterven of verdwaasd in leven blijven om baby’s met twee hoofden en zes armen te baren. Ik liep mee met verschillende demonstraties tegen kernwapens, maar vermoedde dat mijn kneuterige activisme de Russen volkomen koud zou laten. Het was tenslotte een Koude Oorlog.</p>
<p class="tekst">Ik kon er niet van slapen. En dat ‘huiswerk maken, voordat de bom valt’ waar Doe Maar over zong, leek me zinloos (E is MC kwadraat voordat de bom valt, <em>mit nach nebst nächst samt bei seit von zu zuwider entgegen ausser aus</em>), dus mijn opleiding viel ook in het water.<br />
En toen, op een dag, met een geluidloze ‘ploef’, was de dreiging over. Niemand maakte er meer een woord aan vuil. In Hollywoodfilms waren de boeven opeens Aziatisch of Arabisch in plaats van Russisch. Mijn hele jeugd had ik voor niets wakker gelegen.</p>
<h5>Bang voor aids</h5>
<p class="tekst">Daarna werd ik, geheel in de tijdgeest, bang voor aids. Die angst had ik niet zo enthousiast hoeven omarmen, vertelden de medewerkers van de GGD-geslachtsziektenpoli nadat ik uren in wachtkamers vol sekswerkers en hun klanten had zitten wachten om getest te worden, aangezien de meeste hiv-positieven geen heteroseksuele meisjes met een weinig indrukwekkend aantal sekspartners waren. Niemand heeft het nu meer over aids, hoewel ik een aantal mensen ken die leven met hiv, maar dat is met de huidige medicijncocktails een stuk minder dodelijk.</p>
<p class="tekst">Ook die crisis was op een bepaald moment dus zo’n beetje over, zonder dat daar veel woorden aan werden vuilgemaakt.</p>
<p class="tekst">Daar rekende ik op tijdens het begin van de coronacrisis, dat het virus zomaar opeens weg zou zijn en dat is het waarschijnlijk ook op een dag, maar die dag is nog lang niet in zicht. Daarna hoopte ik op een vaccin, en toen dat er was, stond ik te popelen om er een te krijgen. Nu is het snel over, dacht ik hardleers, toen het spul (ik kreeg Janssen) in mijn arm zat. Toen bleek dat de vaccins slechts tijdelijk werken, en niet voor mensen met een verzwakt immuunsysteem, dat er veel te weinig naar arme landen gaan, en er mensen bestaan die helemaal niet van plan zijn zich te laten vaccineren, snapte ik eindelijk dat het nog lang gaat duren.</p>
<p class="tekst">Dus je was optimistisch, zul je misschien denken, dat is best raar voor een pessimist. Ik was niet optimistisch, ik was in ontkenning en dom. Aids en nucleaire dreiging verdwenen wel, maar waren toch jaren, zo niet decennia, aanwezig. Bovendien kun je nog steeds besmet worden met hiv, is Rusland onder Poetin ook niet echt een gezellige bondgenoot, en paraderen ze in Noord-Korea nog steeds vrolijk met kernraketten.</p>
<h5>Krankzinnige tweedeling</h5>
<p class="tekst">Dodelijke slachtoffers, uitgestelde zorg en mensen wier leven bepaald wordt door long-covid zijn natuurlijk de ergste gevolgen van de pandemie, maar een goede vierde is de krankzinnige tweedeling die is ontstaan. Mensen die erkennen dat er een probleem is en daar iets aan proberen te doen versus virusontkenners en vaccinweigeraars, die ondanks hun superieure immuunsysteem toch wat vaker in het ziekenhuis belanden. Het gekibbel tussen die groepen is doodvermoeiend. Als ik daar wel eens over klaag, wat ik graag doe, antwoorden sommige vrienden met ‘ja, moet je ook niet de hele tijd op Twitter en internet zitten’.</p>
<blockquote><p>Wie schermen ontwijkt, zal er zeker minder last van hebben, maar de verdeeldheid bestaat ook in het echte leven, onder mensen die niet constant op hun telefoon kijken.</p></blockquote>
<p class="tekst">Wie schermen ontwijkt, zal er zeker minder last van hebben, maar de verdeeldheid bestaat ook in het echte leven, onder mensen die niet constant op hun telefoon kijken. In de gemeenschap van gepensioneerden die in Spanje overwinteren, zoals mijn ouders, herkende ik de virusontkenners aan de triomfantelijke toon waarop ze vertelden dat ze geen mondkapjes droegen waar dat in Spanje verplicht was. ‘Kom je nog wel eens in Nederland,’ vroeg iemand aan een van de ontkenners. ‘Nee hoor,’ antwoordde die. ‘Geen idee wat ik in die dictatuur zou moeten zoeken.’ Spanje was op dat moment een stuk strenger dan Nederland, maar dat was kennelijk niet belangrijk. De ontkenners zijn boos op de maatregelen en op corona, maar willen het virus niet verslaan met het enige middel dat we tot onze beschikking hebben: vaccinaties.</p>
<h5>Opeens blind</h5>
<p class="tekst">De onvrede onder mensen die later wappies genoemd zouden worden, bestond natuurlijk al langer. Er waren al protesten met gele hesjes, maar dat betrof een handvol mensen die het hadden afgekeken van de Fransen. In Nederland waren ze ook boos, maar zoals dat wel vaker gaat niet op de hoeders van economische ongelijkheid: VVD en kapitalisme. Ze waren boos op links, en op niet-westerse immigranten. Daar zijn ze nog steeds boos op, en op een hele hoop onduidelijke dingen zoals 5G, George Soros en pedofielen die kinderen eten.</p>
<p class="tekst">In de jaren negentig las ik <em>Stad der blinden</em> van José Saramago. Het verhaal is bekend, want het verscheen in een tijd dat iedereen nog dezelfde boeken las: mensen worden opeens blind, het is besmettelijk en al vrij snel ontstaat er een enorme chaos. Wetteloosheid, plundering en geweld, het kon niet op. Nou nou, dacht ik toen ik het boek uit had. Hoezo zou door één (weliswaar fikse) tegenslag de hele samenleving ontwricht raken? Inmiddels begrijp ik dat het inderdaad zo werkt. Saramago had waarschijnlijk wat meer geschiedenisboeken gelezen dan ik.</p>
<p class="tekst">Ik vraag me af of Rutger Bregman <em>D</em><span class="Cursief"><em>e</em> meeste mensen deugen</span> (2019) nu nog zou schrijven. Ik las het niet, omdat ik de titel niet geloofde en ik vermoedde dat de opbeurende anekdotes mij niet zouden kunnen overtuigen. <em>De meeste mensen zijn bereid een beetje te deugen als het in hun eigen belang is</em> zou een overtuigender titel zijn, maar misschien kan ik beter mijn mond houden over boeken die ik niet heb gelezen. Bregman zal het boek waarschijnlijk geschreven hebben om mensen een beetje hoop te bieden (en zijn bankrekening te spekken), wat in elk geval meer is dan ik tot nu toe voor elkaar heb gekregen.</p>

<h5>Geen pion in het spel</h5>
<p class="tekst">Maar waar putten we nu nog hoop uit? Vriendschap misschien, en stilte. Kijken naar de sterren en denken dat het op andere planeten nog vervelender is, want warm of koud of geen zuurstof.</p>
<p class="tekst">En de natuur. Bossen in Nederland zijn nog nooit zo druk geweest als sinds de eerste lockdown. Je kunt erheen, maar de kans dat je in je eentje een troostend moment kunt ervaren, is klein. Beter wijk je uit naar het Schwarzwald, maar ja, dan moet je met de auto of het vliegtuig.</p>
<p class="tekst">Het is moeilijk om in de natuur niet na te denken over het klimaat, over bedreigde diersoorten en bomenkap. Wie aan de ene crisis probeert te ontsnappen, wordt ingehaald door de andere.</p>
<p class="tekst">‘Ik ben soms jaloers op jouw kinderloosheid,’ zei eens iemand tegen me in de kroeg. ‘Want ik maak me zo’n zorgen over wat de klimaatverandering gaat betekenen voor mijn kinderen.’ Ik zei dat de volgende generatie hartstikke slim en vindingrijk is, en dat ze binnen <em>no time</em> een oplossing zullen vinden voor al die uitstoot, plastics en fossiele brandstof. Aan zijn gezicht zag ik dat hij mijn vertrouwen wat gratuit vond, aangezien ik geen pion in het spel heb.</p>
<blockquote><p>Waarom ik zelf niet een paar van die stralende kinderen heb gemaakt? Omdat ik tijdens mijn vruchtbare jaren niet wist dat we ooit hoop zouden moeten putten uit jonge mensen.</p></blockquote>
<p class="tekst">Maar ik hoop het echt. De kinderen van mijn vrienden proberen op een vanzelfsprekende manier de wereld te veranderen. Niet alleen met demonstraties, maar ook door dingen uit te vinden en door ecologische bedrijfjes te beginnen. De meisjes lijken steviger in hun schoenen te staan en lachen impliciet seksisme niet meer weg (zoals mijn generatie deed). Het activisme van deze generatie betreft niet alleen hun eigen hachje, ze zijn sociaal, dus wellicht komt er over een jaar of tien een eind aan de heerschappij van het kapitalisme.</p>
<p class="tekst">Natuurlijk is er voor iedere bewuste jongere ook wel weer ergens een ettertje te vinden dat asielzoekers staat weg te honen met een varkenskop, maar ik probeer hier hoopvol te zijn. Waarom ik zelf dan niet een paar van die stralende kinderen heb gemaakt? Omdat ik tijdens mijn vruchtbare jaren niet wist dat we ooit hoop zouden moeten putten uit jonge mensen. Al is de kans dat die van mij futloze nietsnutten waren geworden vrij groot. En je kunt ook verdrinken van hoop als het je ervan weerhoudt iets te doen.</p>


Samenleving

Cindy Hoetmer

Hoop in tijden van crisis: schrijfster Cindy Hoetmer gaat op zoek naar houvast

Vast in zijn eigen gelijk

Heinen

Verhaal van de Week

Social media hacks

Midterms

Premier Jetten

Exit-strategie

Flashback

Hans Stegeman

Tijd voor activisime

Teun van de Keuken

Stop Big Money

Montana

Zo verslaan we radicaal-rechts

Lula uitgelegd

Werkt het nog?

Demonsteren

Schrijver

S.A. Cosby

Ons nieuwe maandblad!

Nu in de winkel

Gerelateerd

Een sterke leider maakt het land zwakker

Kabinetniet

In Polen woedt een constitutionele burgeroorlog