<div class="lead">
Een opgedoken reeks foto’s uit 1981 van het huis waarin de Bloomsbury Group samenkwam herinnert aan de kunstenaars die elk deel van het huis beschilderden en decoreerden. Ze maakten er een bewoonbaar kunstwerk van.
</div>
Toen Virginia Woolf na de dood van haar vader in 1904 met haar zus Vanessa verhuisde van 11 Hyde Park Gate naar 46 Gordon Square in Londen was dat een verhuizing van de Victoriaanse naar de nieuwe, moderne tijd. Omdat hun moeder al in 1895 was overleden waren ze nu eindelijk onafhankelijk. Ze verkochten het grootste deel van de inboedel, verfden de muren van het nieuwe huis wit en de voordeur vermiljoen-rood. ‘We were full of experiments and reforms’, schreef Virginia Woolf, ‘Everything was going to be new; everything was going to be different. Everything was on trial.’
De Woolfs kregen met hun verhuizing eindelijk een eigen ruimte die ze geheel naar eigen inzicht konden vullen, de een om te schilderen, de ander om te schrijven. A room of one’s Own werd de titel van het Virginia Woolfs essay over de voorwaarde om zelfstandig en onafhankelijk te kunnen zijn: het bezit van een eigen mentale en fysieke ruimte. Herinneringen aan Hyde Park Gate hadden altijd te maken de dood van de ouders, met zware gordijnen, donkere meubels en ‘gevangenis-achtige’ regels. Het ontwerpen, inrichten en beschilderen van huizen, kamers en ateliers werd voor de Woolfs en de andere leden van de Bloomsbury Group, de uitdrukking van hun innerlijke staat. Ze creëerden hun eigen omgeving, passend bij hun nonconformistische stijl.
<q class="pull-right">Alles wat een huis nodig heeft werd er ontworpen en gemaakt: gordijnen, behang, stoelen, vazen, serviesgoed, lampenkappen, boekomslagen, affiches.</q>
Met name Charleston, het landhuis dat Vanessa Bell met haar kinderen Quentin en Julian en haar minnaar Duncan Grant in 1916 ging bewonen in East Sussex in de buurt van Lewes, werd de uitdrukking van het samenvallen van vrijheid, nonconformisme en eigenzinnigheid met de hele inrichting van het huis, van deur tot kast, van bed tot stoel. Elke muur, schoorsteen, tafel, stoel, lamp of kan werd beschilderd of gedecoreerd met afbeeldingen in de geest van het post-impressionisme. Die stroming was door Roger Fry met zijn tentoonstelling Manet and the Post-Impressionist in 1910 naar Londen gehaald. Engeland maakte daardoor kennis met Matisse, Van Gogh, Gauguin en Cézanne. Het was ook Roger Fry die in 1913 de Omega Workshop begon: een atelier voor toegepaste kunst in de geest van de Arts &amp; Crafts Movement. Alles wat een huis nodig heeft werd er ontworpen en gemaakt: gordijnen, behang, stoelen, vazen, serviesgoed, lampenkappen, boekomslagen, affiches.
De Bloomsbury Group had iets met kamers en huizen (E.M. Forster schreef de roman A Room with a View). Niet alleen Charleston, maar ook Garsington, het huis van Lady Ottoline Morrell, Monk’s House, het huis van Virginia en Leonard Woolf, Durbins het huis van Roger Fry in Surrey en Ham Spray, het huis waar Carrington en Lytton Strachey woonden, waren huizen waar geest en lichaam zich thuis voelden. Huizen waren volgens Lytton Strachey dingen ‘in which our lives are entangled as completely as our souls in our bodies.’ Dat is goed te zien in Christopher Reeds boek uit 2004: Bloomsbury Rooms, hét boek over vorm en inhoud van die huizen. Reed keek niet alleen naar de huizen en kamers van de Bloomsburians zelf, maar ook naar die van vrienden en kennissen als Raymond Mortimer, Arthur Ruck en Mary Hutchinson die door Duncan Grant, Vanessa Bell, Clive Bell en Roger Fry als leden van de Omega Workshop werden beschilderd en gedecoreerd.
<q class="pull-left">Het was spontaan, vrolijk, ‘bright’ en modern: in alle opzichten een breuk met de in Engeland nog lang na sudderende negentiende eeuw.</q>
Geïnspireerd door het boek van Reed organiseerde de Victoria Gallery in het Engelse Bath onlangs een tentoonstelling onder de titel A Room of Their Own – Lost Bloomsbury Interiors. In een artikel in de Times Literary Supplement van 12 augustus over de tentoonstelling schrijft Francesca Wade dat de deuren, schoorsteenmantels, kasten en tafels die ze maakten en beschilderden zo bijzonder waren dat kranten als de Daily Mirror en tijdschriften als Vogue er reportages over publiceerden. Alles wat The Omega Workshop deed moest gebeuren vanuit ‘a spirit of fun’, citeert Wade Roger Fry. Het was impressionistisch, spontaan, vrolijk, ‘bright’ en modern. En in alle opzichten een breuk met de in Engeland nog lang na sudderende negentiende eeuw.
Charleston is het absolute hoogtepunt van het beschilderen van alles wat los en vast zit. De geliefden Vanessa Bell en Duncan Grant hanteerden een aan Italiaanse fresco’s verwante techniek bij het beschilderen van kasten, kisten, deuren of de ombouw van de badkuip. Dat zorgde voor zachte tinten, zonder dat het ten koste ging van de kleurigheid. Ze hadden allebei een gelukkige hand met decoratieve elementen en vormen. Streepjes, halve cirkels, kruisjes, hele cirkels, golfjes: ze zijn onmiddellijk te herkennen als van Bloomsbury, tot en met de boekomslagen die Vanessa maakte voor de Hogarth Press van Leonard en Virginia Woolf.
<figure id="post-336996 media-336996" class="align-left"><img srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/08/Scan-1-320x227.jpeg 320w" alt="" /><figcaption>Fragment uit Charleston Farmhouse 1981.</figcaption></figure>
Na het overlijden van Vanessa Bell in 1961 was Duncan Grant de laatste bewoner van Charleston. Hij overleed in 1978. Hij had (met de kokkin en huishoudster Grace Higgens, die vanaf 1923 op Charleston was) goed op alles gepast, maar kon niet voorkomen dat alles in huis aan veroudering onderhevig was. Na Grants dood werd een stichting opgericht die de restauratie ter hand nam. Maar vóór Charleston in 1986 in gerenoveerde staat als museum werd geopend maakte Kim Marsland in 1981 een reeks foto’s van Charleston in de staat waarin Duncan Grant het had achtergelaten. In vergelijking met het Charleston zoals het nu te bezoeken is (een uitbundig artistiek gedecoreerd en beschilderd buitenhuis met een schitterende ommuurde tuin), laten de foto’s van Marsland in Charleston Farmhouse 1981 een soort spookhuis zien. De kleurenfoto’s zijn flets, de zwart-wit foto’s niet erg contrastrijk, maar ze geven daardoor wel een goede indruk van de verlaten, melancholieke staat waarin het huis zich toen bevond. Alles was er nog, de schilderijen, de tapijten, de stoelen, de bedden en de gordijnen, maar allemaal oud geworden, net als Duncan Grant, die 93 werd.
Charleston Farmhouse 1981 is een bescheiden boek in vergelijking met de plaatwerken die over de Bloomsbury Group bestaan, maar de foto’s geven toch een authentiek beeld van het huis nadat er zo lang intensief in is geleefd. Hoe het gerestaureerde en onderhouden Charleston er nu uitziet staat in het onvolprezen Charleston. A Bloomsbury House and Garden, het boek met de foto’s van Alen Macweeney dat Quentin Bell met zijn laatste krachten schreef en dat zijn dochter Virginia Nicholson voltooide. Hierin zie je Charleston als het kunstwerk waarin geleefd kon worden.
<div class="info-box">
Charleston Farmhouse 1981 door Kim Marsland is uitgegeven door Unicorn Press, Londen
</div>

Carel Peeters

Charleston, een kunstwerk waarin geleefd kon worden

Ongelijke transzorg

Machtige Eerste Kamer

Democratisch tekort

Bange huisartsen

Verhaal van de week

Clickbait-sletjes

Nicolaas Veul

Nederland in crisis

Hans against the machine

Iedereen naar het buitenland

Hollander zoekt asiel

‘Mam, ik ga toch niet dood?’

Reportage

Tibet bezet

China verstevigt zijn grip

Het verdriet van Tibet

Iedereen is hypocriet

Hannah Prins

Tien openluchtbioscopen

Cultuurtips