‘Ik betaalde mijn taxichauffeur en toen hij zich omdraaide om het wisselgeld te geven, betastte hij mijn borsten.’ 19 oktober 2017 om 1.00 uur. 
‘Ik was aan het wandelen toen iemand me vanachter aanraakte en daarna wegrende.’ 26 februari 2018 om 12.13 uur. 
‘Ik werd seksueel geïntimideerd op straat en omstanders ondernamen geen actie!’ 2 mei 2018 om 12.58 uur.
<blockquote>Volgens een VN-rapport uit april 2013 ervaart 99,3% van de Egyptische vrouwen seksuele intimidatie.</blockquote>
Drie van de honderden verklaringen op de website van <a href="https://harassmap.org/en/" target="_blank" rel="noopener">HarassMap</a>, een Egyptisch initiatief dat vrouwen aanmoedigt seksuele intimidatie te melden. Dergelijke incidenten vormen een diepgeworteld probleem in Egypte. In 2017 werd Caïro door de Thomson Reuters Foundation uitgeroepen tot gevaarlijkste stad voor vrouwen. Volgens een VN-rapport uit april 2013 ervaart 99,3% van de Egyptische vrouwen seksuele intimidatie.
Elke vrouw die ik er hier naar vraag, heeft er wel ervaring mee. Zelf ontkom ik er ook niet aan. Het staren, naroepen en lonken zijn alledaagse incidenten die ik inmiddels makkelijk van me af laat glijden. Deels omdat ik weet dat de meeste mannen het slechts doen om aandacht te krijgen en er geen kwaadaardige bedoeling achter schuilt.
Dat is anders wanneer de intimidatie directer is. Bijvoorbeeld als iemand met zijn motor tegen de achterkant van mijn schoenen aanrijdt terwijl hij schreeuwt hoe mooi hij me vindt, of als ik tijdens het hardlopen word achtervolgd door een jongen die schreeuwt: ‘Hello! Fucking?!’
Seksuele intimidatie is ook niet iets van een bepaalde leeftijd of sociale klasse. Zowel kinderen als volwassenen – mannen in pak, soldaten, taxichauffeurs en vuilnismannen – doen eraan mee.
<h5>Een westers debat</h5>
Afgelopen jaar ging #MeToo viral en bereikte ook Egypte, waar het debat over seksuele intimidatie nu een paar jaar mondjesmaat wordt gevoerd. Eind 2017 deelden vrouwen hun ervaringen onder de hashtag ‘Ana Kaman’, een letterlijke vertaling van ‘me too’. Volgens The Egyptian Feminist, die haar feministische ideeën anoniem op <a href="https://www.facebook.com/EgyptianFeminist/">haar Facebookpagina</a> deelt, legde #MeToo de omvang van het probleem in Egypte bloot. ‘Het liet mannen zien dat bijna elke vrouw die zij kennen te maken heeft gehad met seksuele intimidatie.’
Toch bracht de #MeToo-discussie aanzienlijk minder teweeg in Egypte dan in bijvoorbeeld Amerika. Waarom?
<blockquote>‘Hoewel er in Egypte veel seksueel wangedrag is, horen we vooral westerse beroemdheden die zich hiertegen uitspreken.’</blockquote>
De verklaring die zich als eerste opdringt, is dat #MeToo een westers debat is. Het reflecteert vooral de ervaringen van witte vrouwen en niet die van vrouwen in het Midden-Oosten, zegt Shereen El Feki, auteur van <a href="https://www.penguin.co.uk/books/1080786/sex-and-the-citadel/" target="_blank" rel="noopener">Sex and the Citadel</a>, een boek over intimiteit in de Arabische wereld waarvoor El Feki vijf jaar door de regio reisde. Ook mensenrechtenactivist Omar Ahmed, die zich in Caïro inzet voor vrouwenrechten en feminisme, benadrukt het westerse perspectief van #MeToo. ‘Hoewel er in Egypte veel seksueel wangedrag is op de werkvloer, horen we vooral westerse beroemdheden die zich hiertegen uitspreken. Zij hebben het aanzien en de schijnwerpers. Voor vrouwen die dat niet hebben, is het een stuk moeilijker.’
<img decoding="async" class="aligncenter wp-image-398275" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/07/630419188_preview-1280x854.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/07/630419188_preview-320x213.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/07/630419188_preview-640x427.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/07/630419188_preview-1280x854.jpg 1280w" alt="Caïro, chauffeur achter het stuur van een taxi" width="869" height="579" />
<h5>Goedgepraat</h5>
Online bereikt het debat een kleine groep die zich al langer inzet voor vrouwenrechten. Deze activisten spreken Engels, studeren of werken en kunnen via hun toegang tot sociale media veel bewerkstelligen, zegt Ahmed. Dat bleek bijvoorbeeld toen in 2015 het televisieprogramma van presentatrice Riham Saeed werd geschorst omdat er op sociale media ophef was ontstaan nadat zij een slachtoffer van seksueel geweld belachelijk had gemaakt en persoonlijke foto’s van de vrouw had gelekt.
Sociale media bieden ook een platform aan vrouwen die liever anoniem blijven, zoals The Egyptian Feminist. ‘Op mijn zestiende begon ik mijn Facebookpagina omdat ik de behoefte had mijn mening te uiten en het over onderwerpen te hebben waarover ik niet mag praten met mijn familie omdat ze te controversieel en niet in lijn zijn met de islam en de manier waarop de samenleving functioneert,’ vertelt ze me.
<blockquote>‘Vrouwen zijn bang dat niemand met hen wil trouwen als men erachter komt dat ze seksueel lastiggevallen zijn.’</blockquote>
Buiten de online sferen is het gesprek over seksuele intimidatie moeilijk vanwege het patriarchaat, tradities en conventies. Hoewel seksuele intimidatie een groot probleem is in Egypte, is het een taboe om erover te praten. Vrouwen die een incident willen aankaarten, worden vaak door hun omgeving onder druk gezet om hun mond te houden. Het zou schaamte met zich meebrengen. In de eerste plaats voor de vrouw. ‘Vrouwen zijn bang dat niemand met hen wil trouwen als men erachter komt dat ze seksueel lastiggevallen zijn,’ zegt The Egyptian Feminist.
<a data-ga-category="embedded-article" data-ga-action="clicked" data-ga-label="zelfde onderwerp" href="https://www.vn.nl/metoo-greenpeace/" class="article-embed article-embed--right">Lees ookLees ook: #MeToo in de doofpot bij Greenpeace29 mei 2018</a>
Spreekt een vrouw zich toch uit, dan wordt het gedrag van de man vaak goedgepraat. ‘Onze samenleving legt de schuld bij de vrouw,’ zegt Ahmed. Vaak krijgen slachtoffers zelfs van hun vader, moeder of andere vrouwen te horen dat ze het zelf uitlokt omdat ze ongepaste kleding zou dragen, vertelt hij.
El Feki werkte mee aan <a href="https://promundoglobal.org/2017/04/27/unveiling-key-findings-images-mena/" target="_blank" rel="noopener">een studie uit 2017 van de NGO Promundo en UN Women</a> naar de houding en praktijken van mannen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika tegenover gendergelijkheid. Daaruit bleek dat meer dan driekwart van de 1380 ondervraagde mannen vindt dat ‘provocerende kleding’ een legitieme reden is om vrouwen lastig te vallen. Opvallend is dat vrouwen nog conservatiever reageren op diezelfde vraag. Zij schuiven de verantwoordelijkheid voor seksuele intimidatie af op vrouwen die mannen zouden verleiden tot dit soort daden.
Maar ook vrouwen die zich geheel bedekken worden lastiggevallen. Vaak genoeg zijn er verhalen van vrouwen die een boerka dragen en seksueel geïntimideerd worden.
<h5>Gefrustreerd</h5>
Naar de politie gaan heeft weinig zin. Hoewel seksueel wangedrag volgens de wet verboden is, krijgen vrouwen die een incident melden van de politie vaak te horen dat het in zo’n geval om een privéaangelegenheid gaat. Bovendien zijn politieagenten soms zelf de dader, zegt El Feki.
Seksuele intimidatie is volgens haar slechts het topje van de patriarchale ijsberg. Het is datgene wat je ziet, maar eigenlijk is het een manifestatie van diepgewortelde normen en waarden die moeilijk te veranderen zijn.
<blockquote>‘Als je geen geld hebt, kun je niet trouwen. Dat betekent dat je bij je ouders blijft wonen en dus ook geen seks hebt, want seks buiten het huwelijk is nogal tricky in Egypte.’</blockquote>
‘Uit de studie van Promundo en UN Women blijkt dat mannen met een opleiding het meest geneigd zijn seksueel wangedrag te vertonen. Zij vinden het moeilijk te voldoen aan de verwachtingen van de samenleving over wat het betekent om een man te zijn. Een man moet in de eerste plaats verantwoordelijk zijn; voor zijn familie en gemeenschap, en op financieel gebied. Maar deze mannen hebben moeite een baan te vinden vanwege de hoge werkloosheid in Egypte. Als je geen geld hebt, kun je niet trouwen. Dat betekent dat je moet wachten, bij je ouders blijft wonen en dus ook geen seks hebt, want seks buiten het huwelijk is nogal tricky in Egypte. Ik praat het niet goed, maar het is geen wonder dat ze gefrustreerd zijn.’
<img decoding="async" class="aligncenter wp-image-398277" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/07/824331176_preview-1280x854.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/07/824331176_preview-320x213.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/07/824331176_preview-640x427.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/07/824331176_preview-1280x854.jpg 1280w" alt="Caïro, gesluierde vrouwen lopen over straat" width="851" height="567" />
<h5>Babysteps</h5>
Volgens Ahmed en The Egyptian Feminist vinden veel Egyptenaren dat vrouwen alle noodzakelijke rechten al hebben. ‘De meeste mensen vinden dat vrouwen mannen moeten gehoorzamen. Hun kijk op de rolverdeling tussen mannen en vrouwen is erg traditioneel,’ zegt The Egyptian Feminist.
<blockquote>In westerse landen bracht #MeToo een wervelwind van verandering met zich mee, maar in Egypte is het een langzaam proces.</blockquote>
In westerse landen bracht #MeToo een wervelwind van verandering met zich mee, maar in Egypte is het een langzaam proces. Dat komt ook door de slechte economische omstandigheden, zegt The Egyptian Feminist. ‘Er is armoede en lang niet iedereen kan voorzien in de eerste basisbehoeften. Veel families kunnen zich niet genoeg eten veroorloven, laat staan educatie. Daarom zijn feminisme en gelijke rechten geen prioriteit op dit moment.’
Toch gaat de situatie iets vooruit, ziet El Feki. Non-gouvernementele organisaties zetten zich in voor vrouwenrechten, het maatschappelijk middenveld voert campagne, er zijn vrouwelijke politieagenten geïntroduceerd en er worden pogingen gedaan jonge mannen en vrouwen bewust te maken van de problemen. Het zijn babysteps, maar volgens El Feki komt duurzame sociale verandering in het Midden-Oosten voort uit evolutie in plaats van revolutie. ‘Dat is wel gebleken sinds de Arabische Lente. En zolang het babysteps naar voren zijn, hebben we het over progressie.’

Emma van der Zalm

Wat is er veranderd in de #MeToo-hoofdstad van de wereld?

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips