Suddervlees stoven, taarten bakken, partijtjes organiseren &#8211; Anna Visser (35) moeder van drie kinderen van 13, 11 en 9 jaar en voormalig directeur van omroep Llink, besloot twee jaar geleden haar topbaan op te zeggen om zich aan dit soort huiselijke werkjes te wijden.
&#8216;Waar ik het meest van baal als werkende moeder is dat ik zo weinig geniet van de dingen die ik juist het allerleukst vind in het leven: verjaardagen, kinderfeestjes, sinterklaas, Kerstmis.&#8217; Het is een dagboekaantekening uit 2006 die Visser opnam in haar boek Nieuwe Vrouwen. Op zoek naar de vrouw van nu, dat vorige maand verscheen. Visser bepleit daarin het recht voor moderne, geschoolde moeders thuis te blijven als zij daarvoor kiezen. Niet omdat het een betere keuze is dan werken, zegt zij, maar omdat iedere vrouw de vrijheid verdient zelf te bepalen hoe zij haar leven inricht. Zonder dat anderen haar de les lezen, zoals powerfeministes à la Heleen Mees, die betogen dat hoogopgeleide vrouwen het huishouden en de kinderen best kunnen uitbesteden aan betaalde krachten.
Dat het powerfeminisme veel invloed heeft, merkte Visser toen zij na lang wikken en wegen besloot haar baan op te zeggen. Haar vriend, cameraman, had jarenlang voor hun kinderen gezorgd, nu was het haar beurt. &#8216;Ik kreeg ontzettend veel kritiek. Mensen noemden het een verlies voor de maatschappij dat ik mijn baan opzei. Het valt me op dat er erg denigrerend wordt gedaan over de opvoeding van kinderen, alsof dat geen maatschappelijke waarde heeft. Maar als moeder vind ik mijzelf onvervangbaar, terwijl mijn voormalige functie ook door een ander kan worden vervuld.&#8217;
Actrice Margôt Ros (44), maker van comedyserie Toren C, liet deze week in de Volkskrant een vergelijkbaar geluid horen: &#8216;Ik heb jarenlang geroepen dat ze het in Zweden zo goed voor elkaar hebben, daar zitten alle vrouwen aan de top. Maar daar kom ik nu op terug. Alle kinderen zitten daar in de opvang, ik weet niet of dat nu wel zo goed is voor de maatschappij. [&#8230;] Allebei carrière maken is mooi, als je dat zou willen, maar dan liefst om beurten werken. Zodat er ook altijd iemand thuis is voor de kinderen.&#8217;
Geen &#8216;life long job&#8217; meer
Media, overheid en wetenschap besteden veel aandacht aan huisvrouwen, waardoor het idee van een oprukkend fenomeen al snel ontstaat. Arbeidsmarktcijfers onderschrijven dit overigens niet: steeds meer vrouwen werken, zij het vooral in deeltijdbanen. Terwijl in Frankrijk ruim zestig procent van de moeders werkt, steeg het aantal werkende Nederlandse moeders volgens het CBS tussen 2006 en 2007 van 74,6 naar 76,5 procent. Ongeveer 23 procent van de moeders is dus thuis. Onder hen Marieke Groenewold (40) moeder van vier kinderen van 13, 11, 8 en 5 jaar. Als verpleegkundige werkte zij de afgelopen jaren af en aan in deeltijd. Ze stopte na een reorganisatie, omdat haar werktijden toen slechter combineerden met de schooltijden. Groenewold: &#8216;Ik sluit niet uit dat ik weer aan het werk ga. &#8216;Wat dat betreft is de verpleging heel geschikt; het is niet uitzonderlijk dat collega&#8217;s een paar maanden vrij nemen om een lange reis te maken. En parttime werken is ook goed mogelijk.&#8217;
Net als een betaalde baan is ook het huisvrouwenbestaan dus geen life long job meer. Er zijn meer vrouwen zoals Groenewold, die tijdelijk stoppen met werken als hun kinderen klein zijn. En als ze de draad weer oppakken, werken ze vaak in deeltijd. Jan van Ours van de Universiteit van Tilburg deed er onderzoek naar. &#8216;Over een langere periode gemeten,&#8217; zegt hij, &#8216;zijn moeders die parttime werken gelukkiger dan moeders met een fulltime baan.&#8217; Zijn resultaten onderschrijven het betoog van Elsevier-redacteur Marike Stellinga in haar boek De mythe van het glazen plafond. Zij stelt dat Nederlandse vrouwen helemaal niet naar de top willen, maar bewust kiezen voor deeltijdbanen. En daar zijn ze heel blij mee.
Honderd procent genieten
Het is verheugend voor vrouwen dat ze van parttime werken houden, want één inkomen is tegenwoordig vaak ontoereikend. Fulltime huisvrouw zijn lijkt daardoor in toenemende mate weggelegd voor de happy few die het zich financieel kan permitteren. CBS-cijfers laten ook zien dat hoogopgeleide vrouwen in Nederland relatief de meeste kinderen krijgen. Vaak zijn zij getrouwd met hoogopgeleide mannen die een veeleisende baan hebben.
Over het algemeen houden deze vrouwen hun baan aan als het eerste kind komt, na de tweede gaat het ook nog wel, maar bij de derde valt de combinatie werk en privé hun steeds zwaarder. Dan valt thuis regelmatig de beslissing dat de vrouw haar carrière opzij zet. Vast tot ongeloof van auteur Hans Maarten van den Brink, die onlangs in NRC Handelsblad het arbeidsethos van vrouwen hekelde in een opiniestuk onder de kop &#8216;Nederlandse man draait op voor hoogopgeleide vrouw met pretbaantje&#8217;. Maar de gelukkige huisvrouwen die in dit verhaal aan het woord komen, zeggen dat hun man ze verzekerde dat zij moesten doen wat ze gelukkig maakte. Dat is ook de ervaring van Marianne Dekker (44) huisvrouw en moeder van vier kinderen van 12, 9, 7 en 5 jaar. Toen de psychologe met een tweede op komst drie dagen wilde gaan werken, werd ze overgeplaatst. Dekker: &#8216;Het vergde veel energie om tijdens schoolvakanties, ziekte en feestdagen opvang te regelen, terwijl ik inhoudelijk nog maar weinig bevrediging uit mijn werk haalde. En als ik mijn inkomsten afzette tegen de opvangkosten, leverde het niets op. Toen besloot ik te stoppen.&#8217;
Net als Dekker maken veel vrouwen voortdurend een individuele balans op. Behalve praktische en organisatorische bezwaren spelen ook emotionele overwegingen mee. &#8216;Je knippert met je ogen en je kind is groot. Van mijn laatste baby wil ik honderd procent genieten.&#8217; Of: &#8216;Ik vond het steeds ingewikkelder om mijn softe rol als moeder af te wisselen met de rol als harde carrièrebitch.&#8217; En: &#8216;Mijn baan hield eigenlijk nooit op, daardoor was ik er thuis geestelijk nooit helemaal bij.&#8217;
Bij de optelsom van factoren is &#8216;rust in het gezin&#8217; vaak van doorslaggevend belang. Maar vrijwel geen vrouw doet blijmoedig afstand van haar betaalde baan. Dekker, nu acht jaar thuis: &#8216;In het begin moest ik wel slikken als ik &#8216;s ochtends andere vrouwen naar hun gezin zag zwaaien. Zij hebben ook nog een andere wereld.&#8217; Opgevoed met de jaren-tachtigslogan &#8216;een slimme meid is op haar toekomst voorbereid&#8217; generen veel vrouwen zich toch enigszins dat zij terug zijn gevallen in het traditionele rolpatroon. Het voelt ook een beetje als falen dat ze niet &#8216;alle bordjes in de lucht hebben kunnen houden&#8217;. In dat opzicht heeft zich gedurende één generatie een reusachtige cultuuromslag voltrokken: sprak het voor moeders in de jaren zestig vanzelf dat zij fulltime huisvrouw werden, in 2010 moeten vrouwen zich voor die keuze verantwoorden en verdedigen.
Muur van onbegrip
Claudine Verhulst (37), vier kinderen van 8, 7, 5 en 2 jaar, stuitte op een muur van onbegrip toen zij tijdens de zwangerschap van haar eerste kind besloot thuis te blijven. &#8216;Dat was absoluut not done. Ik was pas afgestudeerd, had een leuke baan, verdiende meer dan mijn man en toen wilde ik er volledig voor mijn kind zijn.&#8217; Sommige thuisblijfmoeders willen ook niet met naam genoemd worden, en zeker niet onder de noemer &#8216;gelukkige huisvrouw&#8217;. Een voormalig advocate noemt het verzoek om medewerking aan dit artikel &#8216;confronterend&#8217;. &#8216;Blijkbaar heb ik me er zelf nog niet mee verzoend dat ik inderdaad een huisvrouw ben.&#8217;
De kritiek op de moderne huisvrouw is ook niet mals. En hoe kan het anders, vooral afkomstig van andere (werkende) vrouwen. Sharon Dijksma, toen PvdA-Kamerlid, zei in 2006: &#8216;Een hoogopgeleide vrouw die ervoor kiest om thuis te blijven en niet te werken: dat is kapitaalvernietiging. Je geniet op kosten van de samenleving een dure opleiding, die kennis mag je niet straffeloos weggooien. Die vrouwen zouden een deel van de kosten van hun opleiding moeten terugbetalen.&#8217;
Ook in Frankrijk krijgen huisvrouwen felle kritiek, onlangs nog in Le conflit. La femme et la mère, van de filosofe Elisabeth Badinter. Zij betoogt dat vrouwen tegenwoordig tot &#8216;slaaf&#8217; van hun kinderen worden gemaakt. Zo hekelt zij het voorschrift van de Wereldgezondheidsorganisatie om baby&#8217;s minimaal zes maanden borstvoeding te geven. &#8216;Vrouwen die anno 2010 een goede moeder willen zijn, moeten er 24 uur per dag zijn voor hun kind,&#8217; betoogde Badinter eind februari in De Standaard. &#8216;Het kind krijgt de absolute prioriteit, de vrouw als mens komt pas daarna, die staat altijd in de schaduw van het kind. Haar eigen ambities verschuiven naar de achtergrond.&#8217; Feministe Badinter, zelf moeder van drie volwassen kinderen, vindt dat een goede moeder de juiste afstand houdt tot haar kind. &#8216;Ze is niet te aanwezig en ook niet te afwezig.&#8217;
Sommige zelfgekozen thuisblijfmoeders weifelen ook of ze wel de juiste keuze hebben gemaakt. &#8216;Ik merk dat ik heel erg bovenop mijn kinderen zit,&#8217; vertelt een moeder die anoniem wil blijven. &#8216;Toen ik nog hard werkte, ontging me een beetje hoe ze precies in de groep lagen. Nu heb ik de neiging me met hun vriendschappen te bemoeien. Ik weet niet of dat wel zo goed is.&#8217;
Een andere huismoeder ziet haar rol verschrompelen tot taxichauffeur die haar kinderen van a naar b brengt. &#8216;Sinds ze groter zijn hebben ze me niet meer zo nodig.&#8217; Ze zou op termijn misschien wel weer aan het werk willen, maar dan zou haar man uren moeten minderen. En zij zal nooit het salarisverlies van haar man kunnen compenseren, die in de tussentijd behoorlijk carrière heeft gemaakt. &#8216;Dat is voor mij toch wel een barrière om weer aan de slag te gaan,&#8217; zegt ze.
Kwetsbaar
Coach Marianne van der Pool, auteur van Twee carrières op een kussen, raadt vrouwen ook af om volledig te stoppen met werken. &#8216;Een huisvrouw is kwetsbaar,&#8217; zegt zij. &#8216;Het is veel slimmer om allebei aan het werk te blijven, of om en om carrière te maken en de taken thuis eerlijk te verdelen.&#8217; In sommige beroepsgroepen is het ook niet mogelijk om na een jarenlange time-out zomaar terug te keren. Om hun registratie te behouden moeten huisartsen jaarlijks bijvoorbeeld een flink aantal bijscholingsuren volgen. Rechters kunnen hun papieren ook verliezen. Lang eruit betekent vaak het einde van de loopbaan. &#8216;Je neemt daarmee als vrouw financieel nogal wat risico,&#8217; zegt Van der Pool. &#8216;Een op de drie huwelijken loopt stuk.&#8217;
Dat zij zich als huisvrouw te afhankelijk maakt van haar man, daarvan wil Martine Rustveld (41), drie kinderen van 10, 7 en 1,5 jaar, niets horen. &#8216;Kom op zeg, ik doe niet aan risicomanagement. Als het mis gaat, gaat het mis, dat zie ik dan wel weer.&#8217; Rustveld is voormalig model en stewardess en ze vond het moederen zo heerlijk dat ze na de geboorte van haar eerste simpelweg &#8216;vergat&#8217; weer aan het werk te gaan. &#8216;Ik liep net nog met de Bugaboo in het zonnetje en toen realiseerde ik me: wat is het toch een ongelooflijke luxe dat ik zo&#8217;n leven mag leiden. Ik verveel me echt nooit. Maar goed, ik moet wel zeggen dat ik het geluk heb dat wij ons een nanny kunnen permitteren. Dat maakt het makkelijker om ook momenten voor mezelf te pakken; lekker lunchen met vriendinnen, en ik doe ook veel aan charity. Dat vind ik wel belangrijk, dat ik me inzet voor de samenleving.&#8217;
Al heeft ze geen nanny, ook Claudine Verhulst heeft nog geen moment spijt gehad van haar keuze fulltime thuis te zijn. &#8216;Ik ben echt een blije huismuts, ik vind het machtig om al die kleine individuutjes naar volwassenheid te begeleiden, ik geniet er elke dag intens van.&#8217;
Proper, bazig, vrijmoedig
De term &#8216;huisvrouw&#8217; was oorspronkelijk synoniem voor echtgenote; een ongetrouwde vrouw was per definitie dus geen &#8216;huisvrouw&#8217;. In de Nederlandse cultuur is de huisvrouw eeuwenlang op een voetstuk gezet. Haar man heette weliswaar &#8216;hoofd der huishouding&#8217;, maar binnenshuis was zij de baas. Ze genoot ook buitenshuis veel autonomie en gold als een soort vrije onderneemster die in aanzien stond bij Nederlanders en verbazing opriep bij buitenlanders. De stereotype Hollandse huisvrouw was stevig van gestalte, bazig, zeer proper, ijverig, zuinig en ze ging vrijmoedig om met het andere geslacht. Langzamerhand verloor zij haar onafhankelijke positie buitenshuis en transformeerde in een &#8216;huismoeder&#8217;, verantwoordelijk voor de typisch burgerlijke gezelligheid.
Uit een enquête van Libelle bleek dat de Nederlandse huisvrouw in 1956 gemiddeld twaalf tot veertien uur per dag werkte; het gros nam elke dag stof af en gaf het huis eenmaal per week een grote beurt. Kenmerkend voor haar hoogtijdagen in de jaren vijftig en zestig is de titel van het KRO-radioprogramma Moeders wil is wet. Uit een enquête van Philips tien jaar later, bleek dat de gemiddelde huisvrouw in 1966 1.66 meter lang was, 66 kilo woog en de meeste tijd, twee uur per dag, besteedde aan het verstellen en wassen van kleren. Slechts één procent van de huisvrouwen droeg een broek. De overgrote meerderheid, tachtig procent, noemde zichzelf gelukkig. Dit huisvrouwengeluk kwam ten einde toen de tweede feministische golf van pakweg 1967 tot 1981 over Nederland spoelde. Een huisvrouw was niet langer prijzenswaardig vanwege haar toewijding, maar meelijwekkend vanwege haar isolement.
Bron: Els Kloek, &#8216;Vrouw des huizes. Een cultuurgeschiedenis van de Hollandse huisvrouw&#8217;, Balans 256 p., € 19,95

Alies Pegtel

Blije huismutsen

Ongelijke transzorg

Machtige Eerste Kamer

Democratisch tekort

Bange huisartsen

Verhaal van de week

Clickbait-sletjes

Nicolaas Veul

Nederland in crisis

Hans against the machine

Iedereen naar het buitenland

Hollander zoekt asiel

‘Mam, ik ga toch niet dood?’

Reportage

Tibet bezet

China verstevigt zijn grip

Het verdriet van Tibet

Iedereen is hypocriet

Hannah Prins

Tien openluchtbioscopen

Cultuurtips