Jettens nachtmerrie

De stemmen van Vrij Nederland

Columns van Amber Wiznitzer en Teun van de Keuken

Reportage

Maria Kofa (81) had nooit gedacht dat ze zich eenzaam zou voelen op haar idyllische Griekse eiland Poros. Maar sinds haar man Yiannis is overleden, slaapt ze met hun trouwalbum op zijn lege kussen. En nu is ze ook nog haar twee buurvrouwen kwijt. Niemand die nog kalimera (goedemorgen) zegt als ze ’s ochtends haar balkondeuren openslaat, geen praatje over het weer of wat ze gaat koken. ‘Dit is een bittere pil voor mij.’ En waarom? ‘Omdat de huiseigenaren meer willen verdienen met Airbnb.’
Al wekenlang krijgen Nederlandse televisiekijkers reclames van Airbnb in beeld. ‘Soms maakt een Airbnb je reis nog beter’, klinkt het dan. Want: ‘welke ouder wil in een hotelkamer tegelijk met zijn kleintje naar bed? In een Airbnb, kun je net zo laat opblijven als thuis! Terwijl je kind boven in een eigen bed slaapt.’
<figure id="attachment_589372" aria-describedby="caption-attachment-589372" style="width: 1280px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-image_1280 wp-image-589372" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2024/07/p.nastas-1088_preview-1280x854.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2024/07/p.nastas-1088_preview-640x427.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2024/07/p.nastas-1088_preview-1280x854.jpg 1280w" alt="Op de foto: Maria Kofa" width="1280" height="854" /><figcaption id="caption-attachment-589372" class="wp-caption-text">Op de foto: Maria Kofa</figcaption></figure>
De online community waar je slaapplaatsen kunt verhuren aan reizigers, slaat wereldwijd aan. Sinds oprichters Brian en Joe in 2007 hun eerste Airbed and Breakfast-gasten ontvingen in hun huis in San Francisco, is het aantal hosts uitgegroeid tot vijf miljoen. Het platform is actief in 220 landen. Met alle gevolgen van dien: grote binnensteden raken ontwricht omdat ondernemers de schaarse woningruimte opkopen voor toeristische verhuur. Van Tokyo tot Amsterdam worden regels bedacht om de verdringing van bewoners tegen te gaan. In steden als Barcelona, Venetië en Parijs vechten inwoners inmiddels zelf terug. En ook in Athene worden sleutelkastjes onklaar gemaakt en leuzen gespoten. Maar hoe verandert het Amerikaanse techbedrijf het leven op een klein Grieks eiland als Poros?
<h5 class="p1">Uit huis gezet </h5>
Het lawaai van schuurmachines zwelt aan. Bouwvakkers slepen zakken cement de trappen op. Vóór het hoogseizoen moeten de twee appartementen naast kyria (mevrouw) Maria klaar zijn voor de eerste gasten. Straks is het een komen en gaan van mensen die ze niet kent en niet kan verstaan. Dat geeft de oude vrouw een onveilig gevoel. Want waar is Pascale, die 30 jaar naast haar woonde? Die als ze uitging altijd grapte: ‘Kom mee Maria, dan gaan we dansen’. Wie komt haar redden als ze valt, of erger: in haar eigen huis bestolen wordt? Daar is ze bang voor. Zo bang dat ze het telefoonnummer van de priester heeft gevraagd. Die mag ze altijd bellen.
Eerst kon Maria niet geloven dat de buren die al jarenlang bij haar in de straat woonden werden weggestuurd. Wat ze zag, maakte haar verdrietig en boos. ‘De andere buurvrouw, Argyro, was een weduwe die tegen de tachtig loopt. Die zet je toch niet haar huis uit?’
<div class="info-box">
<h5>VRIJ NEDERLAND VERNIEUWT</h5>
Er gaat veel veranderen bij Vrij Nederland. Zo gaan we de redactie uitbreiden, de website en het blad opnieuw vormgeven en ons meer richten op onze oorspronkelijke missie. Benieuwd? Lees <a href="https://www.vn.nl/vrij-nederland-vernieuwt/">hier</a> meer!
</div>
Argyro betaalde 350 euro per maand voor haar tweekamerappartement in Pounta, de visserswijk. Maar met Airbnb heeft haar huisbaas de maandhuur al in drie dagen binnen. Dat grote verschil maakt dat steeds meer mensen op het eiland hun huurhuis uit moeten. In Griekenland geldt geen huurbescherming. Loopt je contract af? Dan heeft je huisbaas het recht om het niet te verlengen of meer geld te vragen. Zo wordt wonen op Poros steeds duurder. Locals klagen over oneerlijke huurstijgingen, soms met meer dan 50 procent. En meer dan eens wordt er gedreigd met het gevreesde woord: Airbnb.
<h5 class="p1">Jongeren</h5>
Poros ligt in het hart van de Saronische Golf, op iets meer dan een uur varen van Athene. Het is een plek waar Grieken uit de hoofdstad graag op vakantie gaan. Buitenlanders kopen er een tweede huis en tellen daar vaak het dubbele voor neer. Op het eiland wonen zo’n 3.300 mensen. Een groot deel van de Poriotis woont elders en komt alleen in de zomermaanden terug.
Hoeveel drukker het de laatste jaren is en hoeveel Airbnb’s er zijn, weet de gemeente niet. Die cijfers houdt het eiland niet bij. Burgemeester George Koutouzis kan er ook niet zo van wakker liggen. Hij ziet weinig verschil tussen wat er in Athene, Santorini of Poros gebeurt. ‘Airbnb en Booking zijn overal populair. De gevolgen zijn hetzelfde. Het enige verschil is dat Santorini veel Airbnb’s heeft en Poros maar een paar.’
<figure id="attachment_589374" aria-describedby="caption-attachment-589374" style="width: 640px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-image_640 wp-image-589374" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2024/07/p.nastas-3006_preview-640x959.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2024/07/p.nastas-3006_preview-640x959.jpg 640w" alt="Jonge toerist zit te wachten" width="640" height="959" /><figcaption id="caption-attachment-589374" class="wp-caption-text">Toerist zit te wachten op het eiland</figcaption></figure>
Wie op het platform naar accommodaties op Poros zoekt, ziet dat er rond de 250 kamers, huizen en appartementjes worden aangeboden. Toch een aanzienlijk aantal op de paar duizend huizen die het Griekse eiland telt. Maar de burgemeester ziet vooral voordelen. ‘Airbnb verlengt het seizoen. De hotels op het eiland sluiten eind september. Meer bedden, betekent meer werk. ‘Dat is de enige manier om onze jongeren op het eiland te houden. Ander werk is hier niet, sinds de grote landbouwproductie vanwege klimaatverandering is verdwenen en er minder vis in de zee zit.’
<blockquote>
‘Toerisme is de enige manier om onze jongeren op het eiland te houden. Ander werk is hier niet sinds de landbouw is verdwenen en er minder vis in de zee zit.’
</blockquote>
Natuurlijk voelt hij zich oncomfortabel bij de verhalen over hoe het grote Airbnb zijn kleine eiland verandert. ‘Maar daar kan ik niks aan veranderen. Dit is hoe de vrije markt werkt. Ik kan niet tegen mensen zeggen: neem genoegen met vijfduizend euro huuropbrengst als ze tienduizend euro kunnen verdienen. Mijn eigen broer besloot zijn huis op Airbnb te zetten. Hij is nu happy en mijn ex&#8211;vrouw Pascale, die in dat huis woonde, unhappy omdat ze moest vertrekken. Maar wie betaalt mijn broer het verschil?’ Volgens hem is het vooral nodig dat de toeristen&#8211;economie op het eiland goed gaat draaien. ‘Dan kunnen jonge gezinnen hier straks weer hun huis bouwen.’
<h5 class="p1">Hoofdpijn</h5>
Jarenlang behoorde Griekenland tot de landen met de meeste huizenbezitters in Europa. Het is, ook op Poros, niet ongebruikelijk dat families uit de middenklasse meerdere huizen hebben. Zolang de kinderen die niet nodig hebben, worden ze verhuurd. Maar de financiële crisis heeft daar verandering in gebracht. Nu willen huiseigenaren hun eigendom terug, in de hoop er met kortetermijnverhuur meer geld aan te verdienen. Dat moet een deel van het verlies aan inkomen door de crisis goedmaken. Op lonen, uitkeringen en pensioenen is sinds 2009 fors gekort.
Het is tegenwoordig niet makkelijk om op Poros een ander huis te vinden. Arts Maria Varvarou, die al dertien jaar op het eiland woont, kreeg van haar huisbaas een jaar de tijd om te vertrekken. ‘In deze kleine gemeenschap zijn niet zoveel huurhuizen. In Athene is dat anders. Daar vind je genoeg mensen die niet van Airbnb houden en hun huizen nog normaal verhuren.’
Toen Varvarou in 2011 vanuit Athene met man en drie kinderen naar Poros verhuisde om er een diagnostisch laboratorium te openen, waren huizen voor grote gezinnen al schaars. Pas na twee jaar vond ze een woning met vier slaapkamers, een grote woonkamer en een fantastisch zeezicht. ‘Een cadeau’, zegt ze. Zeker toen bleek dat er nog een vierde kind op komst was.
<blockquote>
‘Mijn broer besloot zijn huis op Airbnb te zetten. Hij is nu happy en mijn ex-vrouw Pascale, die in dat huis woonde, unhappy omdat ze moest vertrekken. Maar wie betaalt mijn broer het verschil?’
</blockquote>
Vanaf het moment dat de eigenaar, die er zelf ook woont, een Airbnb opende, wist ze dat haar huis zou volgen. ‘Het liep goed en leverde hem veel geld op.’ Ze besloot alvast op zoek te gaan. De huizen die ze zag waren duur, oud of niet groot genoeg. ‘Dus toen de eigenaar een jaar later zijn huis terug vroeg, dacht ik: wat nu? Mijn dochter ging net in het buitenland studeren. Extra uitgaven kon ik er niet bij hebben met twee kinderen thuis, twee studerend en vier vaste werknemers in het lab.’ Toch gaat Varvarou nu een huis kopen: er is geen alternatief.
<figure id="attachment_589371" aria-describedby="caption-attachment-589371" style="width: 1280px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-image_1280 wp-image-589371" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2024/07/p.nastas-1070_preview-1280x854.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2024/07/p.nastas-1070_preview-640x427.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2024/07/p.nastas-1070_preview-1280x854.jpg 1280w" alt="Griekse eilandbewoner Maria Varvarou" width="1280" height="854" /><figcaption id="caption-attachment-589371" class="wp-caption-text">Op de foto: Maria Varvarou</figcaption></figure>
Ze koopt een onafgebouwd skelet, pal naast haar huurwoning. Het had vijf eigenaren die ze allemaal moest zien te overtuigen en de grond blijft van haar huisbaas. ‘Tijdens de bouw mag ik in mijn huurhuis blijven wonen. Maar dan verhoogt hij wel de huur van 600 naar 700 euro’, vertelt Varvarou. ‘Oké, ik vind wel een manier om dat te betalen. Naast de hypotheek.’
Airbnb bezorgt Varvarou hoofdpijn. ‘Vrienden, ook uit hun huis gezet, wonen nu met twee kinderen in een klein appartement. Zij kopen ook. Maar verbouwen kost veel tijd. Elke dag brengt nieuwe problemen.’
Varvarou nam een groot risico door naar het kleine eiland te verhuizen. Ze dook in een zee van onzekerheden. Aan het begin van de financiële crisis een laboratorium opzetten op een eiland waar je niemand kent. Met de hele familie op sleeptouw. ‘Maar ik bleef positief’, zegt ze. ‘Je moet in het leven vooruit blijven kijken. Dat is wat ik mijn kinderen wil meegeven.’ Haar oudste zoon Akis helpt haar uit de brand. ‘Mam’, zei hij enthousiast, ‘ik hoef je geld niet meer.’ Hij neemt naast zijn studie een baan, zodat zij haar rekeningen kan blijven betalen.’
<h5 class="p1">Koffiezaak </h5>
Roula Kotzia werkt in de koffiezaak van haar dochter en is bezorgd: ‘Airbnb is goed voor de business, maar slecht voor de lokale gemeenschap.’ Ze vertelt dat de huurprijzen de afgelopen jaren zo fors zijn gestegen dat mensen moeite hebben om rond te komen. ‘Mijn vriendin verdient bij de havenpolitie 1.200 euro en betaalt 450 euro huur’, vertelt Roula. ‘Tel daar de elektriciteit, internet en de boodschappen bij op, ze houdt niet veel over.’
<figure id="attachment_589373" aria-describedby="caption-attachment-589373" style="width: 640px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-image_640 wp-image-589373" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2024/07/p.nastas-2025_preview-640x986.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2024/07/p.nastas-2025_preview-640x986.jpg 640w" alt="Op de foto: Roula Kotzia" width="640" height="986" /><figcaption id="caption-attachment-589373" class="wp-caption-text">Op de foto: Roula Kotzia</figcaption></figure>
Het is een dagelijkse strijd. ‘Ook voor de mensen die geen passend huis vinden en drie kinderen in een kleine slaapkamer moet proppen. Wie zou daar géén stress van krijgen?’ Juist in een kleine gemeenschap is het belangrijk om gezond te blijven, denkt Roula. ‘Alles draait hier om geld. Soms is het fijn om een beetje menselijk te zijn.’

Hoe Airbnb een Grieks eiland ontwricht