Groetjes uit Engelen

Nederland breekt in tweeën

Verhaal van de Week

AfD wordt gevaarlijker

Duitsland

De Oranjezomer

Teun van de Keuken

Olie op het vuur

Hans against the machine

Ontsnappen aan onszelf

Essay escapisme

Bestaat 75 jaar

VN-Vluchtelingenverdrag

Oorlog Iran

Versterken het Iraanse regime

Aanvallen van Amerika

Zo raszuiver

Chard van den Berg

Het succes van ‘The Odyssey’

Cultuurstrijd

Noordzee

<p>De Kustwachteenheid is net terug van de dagelijkse patrouille over de Nederlandse Noordzee. Het Bombardier turbopropvliegtuig met oranje-blauwe staart staat in de hangar van het Kustwachtcentrum op Schiphol-Oost. Coen Blijlevens, die als Chief Aerial Officer van Rijkswaterstaat al ruim dertig jaar mee vliegt, geeft een korte, enigszins raadselachtige, <em>debrief</em>: ‘We moesten vandaag een stukje afwijken van de vaste patrouilleroute, vanwege een schip waarover we informatie moesten inwinnen.’ Vandaag duurt de dienst van de bemanning – twee ingehuurde piloten, twee ambtenaren van Rijkswaterstaat – wat langer, voor het geval zich een ‘veiligheidsincident’ voordoet. Dan moeten ze snel het vliegtuig weer in kunnen.</p>
<p>De zomer is traditiegetrouw hoogseizoen voor de Kustwacht. Dan komen de meeste recreanten op zee in de problemen. Maar het takenpakket is naast reddingsacties de laatste jaren flink uitgebreid. Dat komt doordat het steeds voller wordt op de Noordzee, met name in de kustwateren die behoren tot de zogeheten Exclusieve Economische Zone (EEZ).</p>
<p>In deze zone van in totaal bijna 60 duizend vierkante kilometer – anderhalf keer de landoppervlakte – mag Nederland aan visserij doen, aan bodemonderzoek en olie- en gaswinning. Het gebied strekt ver voorbij de territoriale wateren en de kust, in een lange punt voorbij de Waddeneilanden, en wordt de laatste decennia steeds intensiever gebruikt. Onder meer voor de bouw van windparken. Tegen 2040 moet op de Noordzee 40 gigawatt windenergie worden opgewekt, genoeg voor bijna alle huizen in Nederland.</p>
<blockquote><p>Recreanten die op het strand een ijsje eten, kunnen de malende rotoren van de windmolens nog net ontwaren</p></blockquote>
<p>De EEZ lijkt steeds meer op een industrieterrein zoals je die op het land hebt, zegt Sjaco Pas, beleidsmedewerker van de Kustwacht. Deze organisatie heeft nog het meeste zicht op de wirwar van gebruik en gebruikers. In opdracht van maar liefst zes ministeries houdt de Kustwacht toezicht op de veiligheid op de Noordzee. ‘De ruimte-indeling van die infrastructuur is een steeds ingewikkelder puzzel.’</p>
<p>‘Burgers realiseren zich dit niet als zij vanaf het strand over het water kijken’, zegt Pas. ‘Maar als je je de Noordzee voorstelt als een driedimensionale bak met de bodem, het water en de lucht erboven, dan kun je je wel voorstellen hoeveel activiteit daar dagelijks plaatsvindt.’</p>
<p>Recreanten die op het strand een ijsje eten, kunnen de malende rotoren van de windmolens misschien nog net ontwaren aan de horizon. Inmiddels staan de turbines in flinke velden opgesteld – met hun funderingen op het zeebed en de wieken in de lucht. De veiligheid van de energieproductie wordt in de gaten gehouden met sensoren en vanuit de lucht. De opgewekte elektriciteit wordt vervolgens per kabels naar het vasteland vervoerd.</p>
<p>Op de zeebodem liggen ook gas- en pijpleidingen, die op hun beurt verbonden zijn met ‘eigen’ platformen. Personeel en inspecteurs worden er over het water of via vliegtransporten heen gebracht. Daartussendoor varen steeds groter wordende vrachtschepen af en aan over een van de drukste vaarroutes ter wereld. Die ‘snelweg op zee’ wordt ook gebruikt door recreanten. De visserij is ondertussen op zoek naar ‘velden’ waar nog gevist kan worden, zonder dat daarbij kabels of fragiele ecosystemen worden geraakt.</p>
<figure id="attachment_1083275" aria-describedby="caption-attachment-1083275" style="width: 1280px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-1083275 size-image_1280" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/07/maritiem-ruimtelijk-plan-kaart-programma-noordzee-2022-2027-1-1280x1810.png" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/07/maritiem-ruimtelijk-plan-kaart-programma-noordzee-2022-2027-1-640x905.png 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/07/maritiem-ruimtelijk-plan-kaart-programma-noordzee-2022-2027-1-1280x1810.png 1280w" alt="Maritiem ruimtelijk plan kaart programma Noordzee 2022-2027 (Beeld Noordzee / Rijkswaterstaat)" width="1280" height="1810" /><figcaption id="caption-attachment-1083275" class="wp-caption-text">Maritiem ruimtelijk plan kaart programma Noordzee 2022-2027 (Beeld Noordzee / Rijkswaterstaat)</figcaption></figure>
<h3>Industriegebied</h3>
<p>Voor de Kustwacht betekent dat intensieve ruimtegebruik een verschuiving van de taken. De Kustwacht voert beleid uit van zes ministeries, van Infrastructuur en Waterstaat (verantwoordelijk voor scheepvaartveiligheid), Veiligheid en Justitie (bescherming van de nationale veiligheid en vitale processen) en Economische zaken (het garanderen van ‘leveringszekerheid van energie en digitale connectiviteit’) tot Klimaat, Financiën, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.</p>
<p>De Kustwacht beschikt niet alleen patrouillevliegtuigen, maar beschikt ook over drie vaartuigen. Dit najaar komt er een vierde bij. Dat stelt de Kustwacht in staat om 24/7 patrouilles te varen.</p>
<blockquote><p>‘Ik zou zeggen dat we als Kustwacht een stuk alerter zijn’</p></blockquote>
<p>‘Decennia geleden kreeg de Kustwacht simpelweg de opdracht schepen te tellen om een beter idee te krijgen van het vrachtverkeer. Er was weinig vastgelegd over de vrachtschepen die naar Rotterdam of Antwerpen gingen, vaak was niet bekend welke stoffen of producten ze aan boord hadden.’ De aandacht ging vooral uit naar milieuovertredingen en het illegaal lozen van afval op zee. Maar inmiddels stappen Blijlevens en zijn collega’s het patrouillevliegtuig in met een veel grotere to-do-list: ‘Ik heb zes zenders op mijn headset. Voor elke ministerie één.’</p>
<h3>Doelwit</h3>
<p>Hoewel de Kustwacht nadrukkelijk een civiele uitvoeringsorganisatie is, krijgt de wacht er sinds kort steeds meer taken bij van wat in beleidstermen ‘<em>maritime security</em>’ heet.</p>
<p>‘Ik zou zeggen dat we als Kustwacht een stuk alerter zijn’, zegt Blijlevens. Dat is niet alleen vanwege de toegenomen activiteiten van de Nederlandse staat en de energiebedrijven op zee, maar vooral door de toegenomen geopolitieke spanningen en de nadruk op veiligheid.</p>
<p>Door de groeiende infrastructuur wordt de Noordzee steeds waardevoller voor het Nederlandse vasteland. Een aangevaren of losgeraakte datakabel – in de immers ‘vollere’ Noordzee – kan ertoe leiden dat een elektriciteitsdip op het net ontstaat, en een deel van het land zonder stroom komt te zitten. De Noordzee wordt strategisch gezien steeds kwetsbaarder.</p>
<figure id="attachment_1083274" aria-describedby="caption-attachment-1083274" style="width: 1280px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-1083274 size-image_1280" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/07/huidig-gebruik-van-de-noordzee-kaart-1-programma-noordzee-2022-2027-2-1280x1811.png" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/07/huidig-gebruik-van-de-noordzee-kaart-1-programma-noordzee-2022-2027-2-640x905.png 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/07/huidig-gebruik-van-de-noordzee-kaart-1-programma-noordzee-2022-2027-2-1280x1811.png 1280w" alt="Huidig gebruik van de Noordzee (Beeld Noordzeeloket/Rijkswaterstaat)" width="1280" height="1811" /><figcaption id="caption-attachment-1083274" class="wp-caption-text">Huidig gebruik van de Noordzee (Beeld Noordzeeloket / Rijkswaterstaat)</figcaption></figure>
<p>Zo is de infrastructuur een interessant doelwit voor sabotage, ziet ook analist Pieter-Jan Vandoren, die voor denktank The Hague Centre for Strategic Studies onderzoek deed naar de geopolitieke spanningen op de Nederlandse Noordzee. Vandoren spreekt van <em>securitization </em>van de zee: de overheid ziet de Noordzee steeds meer als een strategische ruimte waarop controle moet zijn in het landsbelang en de staatsveiligheid. ‘De blik op de Noordzee is veranderd’, zegt Vandoren.</p>
<p>Een belangrijke wake-upcall was de Russische inval in Oekraïne in 2022. In september van dat jaar werd de NordStream 2-gaspijpleiding tussen Rusland en Duitsland beschadigd door een onderwaterexplosie waardoor honderden miljoenen kubieke meters aardgas weglekten. Een sabotageactie, uitgevoerd door Oekraïners in een zeilboot.</p>
<p><img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-1083439" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/08/Duikboot-1280x863.png" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/08/Duikboot-640x432.png 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/08/Duikboot-1280x863.png 1280w" alt="" width="1280" height="863" /></p>
<h3></h3>
<h3>Sabotage</h3>
<p>Sindsdien is de onveiligheid op de Noordzee toegenomen. De AIVD en MIVD sloegen in februari dit jaar alarm over de veiligheid van Nederlandse infrastructuur, die volgens de inlichtingendiensten wordt bedreigd vanuit Rusland. Het ministerie van Defensie signaleerde pogingen tot sabotage of voorbereidingen daartoe.</p>
<blockquote><p>Tussen de Kustwacht en schepen van de schaduwvloot ontstaat een kat-en-muisspel</p></blockquote>
<p>Russische schepen gedragen zich verdacht op de Nederlandse Noordzee: in januari en februari van dit jaar werd de marine twaalf keer ingezet om verdachte Russische schepen te begeleiden – om zo sabotage op de onderzeese infrastructuur of spionage te voorkomen. In heel 2025 moest de marine er 61 keer aan te pas komen; het jaar daarvoor was dat nog slechts twintig keer.</p>
<p>Om alle activiteiten op de Noordzee in de gaten te houden en het gebied beter te beschermen tegen dreigingen van buitenaf, bestaat sinds 2023 een Interdepartementaal Programma Beveiliging Noordzee Infrastructuur (PBNI), waarin alle zes de betrokken ministeries deelnemen.</p>
<p>Dat de wereld is veranderd en de nationale veiligheid steeds belangrijker wordt, merken ook de Kustwachters. Hun werk bestaat steeds meer uit het in de gaten houden van schaduwvloten, mogelijk vijandelijke (Russische) schepen, en sabotageactiviteiten signaleren.</p>
<p>‘Als vroeger een onderzoeksschip of ander vaartuig stillag op de route, dan legden we dat nog weleens uit als een pauze. Zolang zo’n schip op tijd in de haven zou kunnen komen, vonden we dat niet verdacht’, schetst Blijlevens.</p>
<p>‘Maar als we tegenwoordig zoiets oppikken op de radar, dan stellen we direct een hele reeks vragen. Ligt daar niet toevallig een bundel zeekabels? Kunnen we contact krijgen met de bemanning van het schip? Krijgen we hoogte van hun intenties? ’</p>
<p><img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-1083440" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/08/KleinerSchip-1280x1769.png" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/08/KleinerSchip-640x884.png 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/08/KleinerSchip-1280x1769.png 1280w" alt="" width="1280" height="1769" /></p>
<p>Vanuit de Kustwachtvliegtuigen worden regelmatig foto’s gemaakt van zulke ‘verdachte’ buitenlandse schepen. Militaire analisten kunnen daaruit eventuele conclusies trekken over operaties en over materieel. De extra waarnemingen en de argwanendere houding over en weer leidt ook tot een soort kat-en-muisspel.</p>
<p>‘Schepen van de Russische schaduwvloot weten natuurlijk wel dat wij patrouilles vliegen en dat er toezicht is. Als wij informatie opvragen via de marifoon, zijn ze niet verplicht te antwoorden. Misschien vertellen ze ons niet de waarheid. Het gaat er meer om hoe goed je elkaar in beeld krijgt.’</p>
<p>Toch zit er een duidelijke grens aan wat de Kustwacht kan betekenen voor die maritieme veiligheid: ‘Wij blijven een civiele organisatie. Als er geweld bij komt kijken, doen wij niks. Als we af moeten op een Russisch schip met een kanon – ik noem nu maar iets – dan maken wij ons uit de voeten. Dat is echt aan Defensie.’</p>
<p>Over de precieze taakverdeling tussen Defensie en Kustwacht, bestaat nog onduidelijkheid, signaleert analist Vandoren. Wat is toezicht precies? Wat is handhaving? Wat is veiligheid? Wie is verantwoordelijk voor wat en hoeveel middelen moeten daarvoor beschikbaar worden gesteld?</p>
<p>De toegenomen security-taken zorgden eerder ook voor een ‘disbalans’ in het personeelsbestand van de Kustwacht. Begin dit jaar kwam naar buiten dat de Kustwacht te weinig geld en personeel heeft om de veiligheid van de infrastructuur te garanderen.</p>
<p>Maar volgens beleidsmedewerker Sjaco Pas is dat tekort inmiddels grotendeels verholpen: er is extra personeel aangenomen, onder meer voor de analyse van alle data die de Kustwacht tijdens patrouilles verzamelt.</p>
<p>Inlichtingen vormen nu een belangrijk punt in het beveiligingsbeleid van de Noordzee: de Nederlandse staat moet nog een beter beeld krijgen van de dreigingen in de EEZ.</p>
<p>Op dit moment verzamelen alle partijen die nu op de Noordzee actief zijn, publiek en privaat, elk hun eigen gegevens. De informatie over alle gebruikers en activiteiten op de Noordzee wordt op dit moment onvoldoende gedeeld, concludeerde de Algemene Rekenkamer onlangs in een rapport over de bestedingen van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.</p>
<p>In de resultaten van het verantwoordingsonderzoek van 2025, dat in mei dit jaar verscheen, wordt gewaarschuwd dat er ‘geen geïntegreerd dreigingsbeeld van de veiligheid op de Noordzee’ is. ‘Dat is een belemmering voor een effectieve en proactieve aanpak van (potentiële) dreigingen boven en onder water.’</p>
<blockquote><p>In hoeverre kan Defensie burgermedewerkers van Kustwacht om specifieke opdrachten vragen als dat inzicht kan geven in geheime militaire operaties?</p></blockquote>
<p>De Rekenkamer is kritisch over de onduidelijkheid over de rolverdeling tussen alle ministeries. Ook ontbreekt het volgens de  Rekenkamer aan structurele financiering. Om de verschillende informatiestromen bij elkaar te brengen en dreigingen op die manier beter te kunnen detecteren, is de overheid bezig een National Maritime Security Centre op te richten.</p>
<a data-ga-category="embedded-article" data-ga-action="clicked" data-ga-label="" href="https://www.vn.nl/product/vrij-nederland-augustus-2026/" class="article-embed article-embed--left article-embed--new"><span class="article-embed__image" style="background-image:url(https://www.vn.nl/wp-content/uploads/fly-images/1083395/IetskleinerKust-520x520-cc.png);"></span><span class="article-embed__content"><span class="article-embed__read-more">Bestel 'm hier</span><span class="article-embed__title">Dit verhaal komt uit ons nieuwe nummer, met als thema ‘de Noordzee’! Heb jij hem al in huis?</span><span class="article-embed__date">5 augustus 2026</span></span></a>
<h3>Geheime informatie</h3>
<div>
<p>Luchtwaarnemer Blijlevens herkent het probleem. De vluchten van de Kustwacht zijn handig om het dreigingsbeeld te bepalen. Defensie kijkt, als het dreigingen vermoedt, op het Kustwachtcentrum live mee met de beelden die tijdens een patrouillevlucht worden verzameld. Maar andersom ligt het lastiger. ‘In hoeverre kan Defensie burgermedewerkers van Kustwacht om specifieke opdrachten vragen als dat inzicht kan geven in geheime militaire operaties? Daar moeten we nog een modus voor vinden.’</p>
<p>Onder druk van geopolitieke spanningen zouden de verschillende partijen die op de Noordzee actief zijn, moeten focussen op gedeelde belangen en samenwerking, stelt onderzoeker Vandoren. ‘In plaats in hokjes te blijven opereren, is het efficiënter als de instanties samen tot meer inzichten komen. Een bewakingssensor op de stam van windturbines is belangrijk voor de energievoorziening, maar die informatie zou Defensie bijvoorbeeld ook kunnen gebruiken om verdachte activiteiten op te sporen.’</p>
<div>
<p>Tegelijk is hij ook realistisch; méér informatie alleen zal de Nederlandse Noordzee niet veilig houden. Daarvoor is meer capaciteit nodig. Op land zou het ‘ondenkbaar’ zijn als er maar drie politiewagens beschikbaar zouden zijn voor de handhaving, stelt Vandoren: ‘Als er nu iets gebeurt aan de andere kant van de EEZ, dan is het patrouillevaartuig er gewoon niet op tijd bij.’</p>
<p>Het vierde vaartuig dat in het najaar in gebruik wordt genomen, zal de veiligheidsituatie verbeteren, denkt ook luchtwaarnemer Blij-levens. ‘Het is nu heel duidelijk welk vaartuig patrouille vaart, en welk in de haven blijft liggen. Met een vierde vaartuig zijn we onvoorspelbaarder, en tegelijk ook meer zichtbaar op zee. Dat is allebei belangrijk voor de handhaving.’</p>
<div class="info-box">
<p>Lisa Dupuy (1991) is freelance journalist, en werkte eerder als correspondent in Zuid-Azië. Ze schrijft veel over geopolitiek en conflict.</p>
</div>
</div>
</div>


Lisa Dupuy

Hoe veilig is de volle zee?

Open brief

<p>O, Alfonso. Als de dagen langer en heter worden, ligt die naam op ieders lippen in India: het seizoen van de mango is aangebroken. De vruchten liggen in grote piramidevormige stapels op platte karren op de markten van New Delhi. Aan het einde van de dag vult de weeë, zoete geur de achterstraatjes van de Indiase hoofdstad.</p>
<p>De mango vindt zijn oorsprong op het Indiase subcontinent; door kolonisatie en globalisering kwam de vrucht uiteindelijk in andere werelddelen terecht. De Alfonsovariant, een officieel streekproduct dat in enkele deelstaten aan de Indiase westkust wordt verbouwd, wordt over het algemeen als de beste gezien. Over het hele Zuid-Aziatische land worden verschillende ondersoorten verbouwd – zo zijn er ook de Kesar, Langra en Dasheri. Het debat over welke het lekkerste is, kan hoog oplopen, maar Indiërs zien de mango eensgezind als hún nationale fruit. In een land waar de inwoners er óók prat op gaan dat de lokale keuken ‘elke honderd kilometer’ verschilt – alleen al die trots vormt een culinaire verademing in vergelijking met het ons bekende dedain voor de Hollandse pot – is dat een belangwekkend wapenfeit op zich.</p>
<p>Nederlanders kijken uit naar de aardbei van eigen bodem, maar dan liefst wel in de aanbieding. Indiërs leven toe naar het mangoseizoen en kopen dan alle varianten in. Dat kan van grofweg maart tot en met eind juli; zelfs in augustus zijn soms nog de laatste, zeer rijpe, exemplaren te krijgen. Niet alle soorten kunnen tegelijk worden geoogst. Fruitverkopers trokken decennia geleden kriskras het land door, zodat inwoners van verschillende deelstaten de pluk van de buren konden proeven. Nu bestel je bij de boodschappenbezorgservice de specifieke soort mango waar je zin in hebt – en al moet de bestelling van de andere kant van het land komen, dat lukt online vlekkeloos.</p>
<blockquote><p>De mango staat dan symbool voor de nostalgie, plakkerige vingers in de bijkeuken, de lichte plofjes van rijpe vruchten die uit de boom vallen in stormen van de moesson</p></blockquote>
<p>Aan het verbouwen van de mango hoefde nooit een kas te pas te komen, nu zijn er zorgen door klimaatverandering. Het is sneller en langer heet en droog, Alfonso-telers klagen over kleinere en zompige mango’s. Maar India gelooft zo in de vrucht, het geeft hem niet op. Kwekers zoeken naar kruisingen die een hittebestendige mango kan opleveren. In Lucknow woont de befaamde Mango Man, Kaleem Ullah Khan, die het telen tot een ware kunst heeft verheven. Eén boom in zijn gaarde draagt de vruchten van driehonderd ondersoorten. Khan is in eigen land een ster; mangoboeren hoeven in India niet te twijfelen aan de waardering voor hun werk.</p>
<p>De echte ster blijft de mango zelf. Het stuk fruit is zo alomtegenwoordig in keukens én popcultuur, dat het volgens velen een cliché is geworden. Indiase auteurs schrijven verlekkerd over de zomervakanties van hun pubertijd. De mango staat dan symbool voor de nostalgie, plakkerige vingers in de bijkeuken, de lichte plofjes van rijpe vruchten die uit de boom vallen in stormen van de moesson.</p>
<p>Nu denk je als Nederlandse lezer misschien: die zoete beeldspraak is toch exotisme ten top. Auteur Salman Rushdie, zelf van Indiase afkomst, trok daar tijdens een literair panel inderdaad fors tegen van leer. Maar clichématig of niet, de mangoliefde gaat toch echt al eeuwen mee in India, getuige ook een veelvuldig aangehaald gedicht uit de dertiende eeuw: ‘Hij bezoekt mijn stad eens per jaar. Hij vult mijn mond met zoete kussen, ik besteed al mijn geld aan ’m. Wie, meid, je man? Nee, een mango.’</p>
<div class="info-box">
<p>Lisa Dupuy<br />
Correspondent Zuid-Azië voor onder meer <em>NRC</em>, BNR Nieuwsradio en Bureau Buitenland</p>
</div>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>


De Indiase liefde voor de mango is een voorbeeld voor ons allemaal