Groetjes uit Engelen

Nederland breekt in tweeën

Verhaal van de Week

AfD wordt gevaarlijker

Duitsland

De Oranjezomer

Teun van de Keuken

Olie op het vuur

Hans against the machine

Ontsnappen aan onszelf

Essay escapisme

Bestaat 75 jaar

VN-Vluchtelingenverdrag

Oorlog Iran

Versterken het Iraanse regime

Aanvallen van Amerika

Zo raszuiver

Chard van den Berg

Het succes van ‘The Odyssey’

Cultuurstrijd

<div class="lead"><span class="03_Intro_Kapitaal">Even een Somalisch paspoort regelen en het volkslied leren: </span>met maar liefst drie Nederlanders in de selectie deed het van een lange oorlog herstellende Somalië verwoede pogingen zich te plaatsen voor het WK 2018. ‘Voor Oranje zal ik niet snel worden opgeroepen.’</div>
<p class="p_1">Terwijl hun oude, krakkemikkige spelersbus zich grommend door de volle straten van de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba wurmt, zingen de Somalische voetballers uit volle borst hun volkslied. Eenmaal overgeschakeld op populairdere Somalische liedjes, stijgt geklap en gejoel op en begint de aanvoerder zelfs in het gangpad te dansen. De Ocean Stars, zoals ze in eigen land liefkozend worden genoemd, zijn op weg naar een onofficiële oefenwedstrijd tegen Ethiopië in het Addis Abeba Stadion.</p>
<p class="tekst">Nu Somalië langzaam opkrabbelt na decennia van oorlog doet haar nationaal voetbalteam een verwoede poging om een plekje te veroveren op het WK in 2018. Omdat de Somalische hoofdstad Mogadishu nog regelmatig wordt opgeschrikt door aanslagen van de radicaalislamitische terreurorganisatie Al-Shabaab, durft echter geen ander nationaal team naar de stad af te reizen. Het Somalisch elftal speelt oefen- en kwalificatiewedstrijden daarom in buurland Ethiopië, waar het ook een maand traint.<br />
Door de hoogte moet je hier na een sprintje wel flink hijgen,’ zegt de Nederlandse Somaliër Mohammed Sharif als hij even pauzeert tijdens de dagelijkse training in het Abebe Bikila Stadion in Addis Abeba, dat met 2.300 meter de op twee na hoogste hoofdstad ter wereld is. Achter hem dribbelen teamgenoten tussen pionnen door en wordt er op een doel geschoten, waarbij de meeste ballen tientallen meters over of langs gaan. In de verte schalt een moskee en drie straatjochies op slippers, die eerder jaloers toekeken, fungeren inmiddels als onofficiële ballenjongens.</p>
<h5>Gewoon een amateur</h5>
<p class="tekst">In de Somalische selectie spelen vier Europeanen mee, onder wie maar liefst drie Nederlanders. Sharif is een van hen. De 27-jarige tengere speler met zwarte krulletjes en rommelig baardje ontvluchtte op driejarige leeftijd zijn vaderland. Nadat hij met zijn familie enkele jaren in Ethiopië en Egypte woonde, belandde hij rond zijn elfde in het Zuid-Hollandse Sliedrecht. Sharif werd lid van de lokale voetbalclub, V.V. Sliedrecht. ‘In Afrika voetbalde ik al elke dag op straat of op pleintjes – grasveldjes had je daar niet. Ik keepte meestal. ’</p>
<p>Toen de Nederlandse Somaliër in 2011 in Amsterdam meedeed aan het jaarlijkse multiculturele voetbaltoernooi WK Nederland werd hij aangesproken door een Somalische voetbalscout die hem uitnodigde voor het nationaal elftal. ‘Ik was tweede keeper van V.V. Schelluinen, gewoon een amateur,’ grinnikt Sharif, die in Nederland werkt als systeembeheerder. ‘Maar ja, keepers in Afrika zijn niet echt toppers. En blijkbaar vonden ze me goed genoeg.’</p>
<div class="media-wide">
<figure id="post-309089 media-309089" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2015/12/Spelersbus_02_preview.jpg" alt="" /><figcaption>De Ocean Star: aanvoerder babey danst in het gangpad. De stemming zit er goed in op weg nar de oefenwedstrijd tegen Ethiopië. Foto: Jeroen van Loon</figcaption></figure>
</div>
<p>Voor de Europese Somaliërs is Afrika wel flink wennen. ‘Ethiopië is totaal anders dan Nederland,’ beaamt verdediger Mohamud Ali (21), die in Nederland is geboren. De Brits-Somalische Ahmed Abubakar Shegow (21) vult aan: ‘De eerste paar dagen durfde ik nauwelijks naar buiten vanwege al die bedelaars, mensen die op straat slapen en mannen die met ezeltjes zomaar de weg oversteken.’ Shegow ontvluchtte op zijn derde Somalië en kwam in Manchester terecht, waar hij onder meer voor Manchester City speelde. Het afgelopen jaar kwam hij uit voor een club in Costa Rica.</p>
<p>Vroeger, in Somalië, was zijn vader een bekend profvoetballer; hij speelde ook in het nationaal elftal. ‘Mijn pa nam ons mee naar wedstrijden en stimuleerde me te gaan voetballen. Hij is nu supertrots op me,’ glimlacht de spits. Hij wijst op een enorme stapel boxershorts en sokken in de hoek van zijn hotelkamer, en vertelt verlegen: ‘Hotelmedewerkers weigeren die te wassen en terwijl de andere spelers al hun kleding op de hand wassen, heb ik geen idee hoe dat moet. In Engeland gooi ik altijd alles in de wasmachine en druk op de knop.’ Net als de andere Europeanen heeft ook Shegow de luxe van een eigen hotelkamer terwijl de Somaliërs hun kamers moeten delen.</p>
<p>Shegow smeekte zijn moeder om hem het Somalische volkslied te leren. ‘Zing ik niet mee, dan zou men kunnen denken dat ik niet van mijn vaderland houd, had de coach me verteld toen hij me belde om te melden dat ik was geselecteerd.’ Ook moesten voor de Europese spelers last minute nog Somalische paspoorten worden geregeld. ‘Die zijn enkel om aan scheidsrechters te tonen, zodat de FIFA gelooft dat we Somalisch zijn,’ gniffelt de Nederlandse Sharif.</p>
<h5>Mijn moeders eten</h5>
<p class="tekst">Hoewel ze op totaal verschillende plekken opgroeiden, lijkt het opvallend goed te klikken tussen de voetballers uit Europa en die uit Somalië. Op de Playstation 4 van Shegow spelen ze urenlang een FIFA-game. ‘Ze wisten de eerste keer niet wat ze zagen. Zelf hebben ze een zeker tien jaar oude Playstation,’ vertelt de spits terwijl een van de Somalische spelers zijn hotelkamer binnenstapt, nieuwsgierig een tube gel inspecteert en een veel te grote klodder in zijn haar smeert. ‘Hij dacht dat het haarolie was,’ schatert de Engelse Somaliër.</p>
<div class="figure--left">
<figure id="post-309096 media-309096" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2015/12/WestrijdSom-Eth_14_preview.jpg" alt="" /><figcaption>3-0 achter. Peptalk van de Oegandese hoofdtrainer Mbabazi tijdens de rust. Foto: Jeroen van Loon.</figcaption></figure>
</div>
<p class="tekst">‘Ik voel me niet heel anders dan de Somalische spelers,’ zegt Ahmed Ali (24), de drie jaar oudere broer van Mohamud, die op zijn derde naar Nederland kwam en in het Zuid-Hollandse Reeuwijk opgroeide. Hij voetbalde onder meer voor ADO Den Haag, Jodan Boys en de Rijnsburgse Boys. Volgens de lange, atletische verdediger klikt het goed tussen alle spelers omdat ze hun vaderland, de passie voor voetbal en dezelfde religie delen, vertelt hij terwijl hij met twee andere spelers naar een vlakbij het hotel gelegen moskee wandelt. Het piepkleine bidhuis, verscholen achter wat kraampjes, ontdekte de Nederlandse Somaliër per toeval. ‘Ik zocht een toilet, liep dit steegje in en stond opeens voor de ingang,’ vertelt Ali die net zijn bachelor rechten aan de Erasmus Universiteit heeft afgerond.</p>
<p class="tekst"><q class="pull-right">Ik heb geen idee hoe dat moet, op de hand wassen. In Engeland gooi ik alles in de wasmachine.</q>Na het gebed genieten de voetballers in een restaurantje om de hoek van een mango-avocadosalade. Dagelijks bezorgd een twintig kilometer verderop gelegen Somalisch restaurant in het hotel speciaal voor het team Somalisch eten, meestal bestaand uit kip met rijst. De Europeanen zijn er niet erg van gecharmeerd. ‘Ik mis mijn moeders eten,’ vertelt Ahmed Ali terwijl hij een groot stuk mango in zijn mond steekt. De Nederlands-Somalische Sharif moet vooral wennen aan het met de handen eten, en dat vaak ook nog eens met z’n vijven van één bord. De speler zit in de lobby van het hotel op zijn telefoon met een Nederlandse vriend te chatten. Hij voelt zich meer Nederlands dan Somalisch. Ook zegt hij ‘niet echt gelovig te zijn’, maar hij doet wel mee als voorafgaand aan elke wedstrijd de spelers in een kring gezamenlijk bidden. ‘Je gelooft wat je wilt geloven. Ik kom hier om te voetballen en <span class="Cursief">that’s it</span>,’ zegt hij resoluut.</p>
<h5>Satanische daad</h5>
<p class="tekst">Trots laat Sharif op zijn smartphone een fragment van een eerdere wedstrijd van het Somalisch elftal zien waarin hij met een snoekduik een bal uit het doel houdt. ‘In 2013 keepte ik tegen Tanzania en Burundi. Hoewel we twee keer verloren, wist ik veel ballen tegen te houden en werd het slechts 2-1 en 2-0. Heel wat beter dan de 7-0 en 5-1 van het jaar ervoor. Sindsdien ben ik in Somalië een soort van held,’ grinnikt de keeper terwijl hij verlegen naar zijn telefoon staart. Naar zijn vaderland durft hij echter niet terug. ‘Verschillende Somalische teams hebben me gevraagd om voor hen te gaan keepen, maar daarvoor vind ik het nog te onveilig.’</p>
<div class="media-wide">
<figure id="post-309101 media-309101" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2015/12/Fruitsalade_01_preview.jpg" alt="" /></figure>
</div>
<p>Een voetbalcarrière in Somalië is dan ook niet zonder gevaar. Al-Shabaab ziet het populairste spel ter wereld als een satanische daad die jongeren afleidt van de jihad en stelt het gelijk aan verboden geneugten als alcohol en muziek. In gebieden waar Al-Shabaab de macht had, moesten Somaliërs die enkel naar voetbal keken dat enkele jaren terug nog bekopen met arrestaties, publieke afranselingen en soms zelfs executies.</p>
<p>Ook komen steeds meer buitenlandse voetballers, dikwijls uit andere Afrikaanse landen, naar Somalië om er voor lokale clubs te spelen. De Somalische voetbalfederatie heeft de Afrikaanse Unie onlangs verzocht om het nationaal voetbalstadion in Mogadishu, dat de militairen als basis gebruiken, te verlaten zodat het stadion kan worden opgeknapt en er weer kan worden gevoetbald. ‘De kwalificatiewedstrijden hadden dan ook prima in Mogadishu kunnen worden gespeeld,’ vindt Babay.</p>
<p>Aanvoerder Hasan Ali Babay (24), die in Mogadishu met Banadir Sports Club in de eerste divisie voetbalt, moest tijdens de oorlog dikwijls naar het platteland vluchten als er gevechten uitbraken. Terwijl ze met het halve team samengepakt op een tweepersoonsbed naar de Engelse Premier League zitten te kijken, vertelt verdediger Abdinasir Yusuf Hargaanti (25) dat hij van 2001 tot 2007 en van 2009 tot 2013 zelfs naar de Keniaanse hoofdstad Nairobi vluchtte, waar hij tijdelijk voor een Keniaanse club speelde. Inmiddels is de veiligheidssituatie volgens de spelers sterk verbeterd. Er gebeurt nog maar heel af en toe iets. ‘Meestal is het rustig,’ zegt Babay, leunend tegen de andere spelers, die elke dag op basis van een strikt schema allemaal een tenue in dezelfde kleur aan moeten.</p>
<p>Meer zorgen maken de Somalische voetballers zich over hoe ze moeten rondkomen. Door een gebrek aan sponsors zijn salarissen in het Somalische voetbal laag. Zo verdient Hargaanti bij zijn club 400 dollar per maand. ‘Ontoereikend voor voedsel, huur en het schoolgeld van mijn vijf kinderen,’ verzucht de verdediger die daarom naast zijn profcarrière fulltime werkt als docent Engels en wiskunde. ‘Van 6 tot 10 uur ’s ochtends train ik en ’s middags en ’s avonds doceer ik. Mijn eigen kinderen zie ik daardoor nauwelijks, maar mijn leven draait nou eenmaal om voetbal.’</p>
<p>Blij zijn de Somaliërs met de versterking uit Europa. ‘We moeten erg lachen om hun vreemde accenten,’ grinnikt Hargaanti, ‘maar hun voetbalniveau is hoger dan dat van ons en daarmee versterken ze het team.’ De verdediger vindt wel dat de Somalische voetballers grotere doorzetters zijn en harder kunnen knokken. ‘Dat doen we immers ons hele leven al.’</p>
<h5>Vijf-na-laagste plek</h5>
<p class="tekst">Om het belabberde niveau van het nationaal elftal op te krikken, heeft de Somalische voetbal federatie twee coaches uit Oeganda ingehuurd: hoofdtrainer Charles Livingstone Mbabazi (35), die vier jaar in Ierland voetbalde maar met vervroegd pensioen moest nadat hij op het veld een hartaanval kreeg, en assistent-trainer James Magala (40) die geruime tijd keepte voor het Oegandese nationale elftal. De Oegandese oud-internationals lopen wel tegen een kleine taalbarrière op: het gros van de spelers verstaat geen Engels. Verdediger en docent Engels Hargaanti moet daarom tijdens de trainingen alle instructies naar het Somali vertalen. Maar dat is volgens niemand een probleem. ‘We spreken allemaal de taal van voetbal en communiceren ook met handen en voeten,’ zegt menige speler.</p>
<p>Als ze in Mogadishu zijn, mogen de Oegandese trainers hun hotel in principe niet uit. ‘Behalve voor de trainingen,’ verzucht assistent-trainer Magala, die toegeeft in Somalië te vrezen voor aanslagen. ‘Natuurlijk zijn we bang, maar we proberen ons te focussen op de opbouw van het elftal.’ Maar ook dat verloopt niet vlekkeloos. Zo vertelt de in trainingspak geklede Oegandees die altijd naar aftershave ruikt, dat lang niet overal Somalische voetballers staan te popelen om hun vaderland te vertegenwoordigen. ‘Somalische scouts speuren over de hele wereld naar talent en ook wij zoeken naar geschikte spelers via Google en YouTube. Maar Somalië staat momenteel op de vijf-na-laagste plek op de FIFA-wereldranglijst. Veel Somalische profvoetballers vinden dat te laag en proberen liever uit te komen voor het nationale team van hun thuisland,’ verzucht de voormalige keeper. Hij steekt veel tijd in het overhalen van Somaliërs om ‘voor hun vaderland’ uit te komen. ‘Door de vele jaren van oorlog is het hele fundament onder het Somalische voetbal weggevaagd. Het kost veel tijd om dat weer op te bouwen en daar hebben we de Somalische diaspora bij nodig,’ zegt Magala.</p>
<h5>Zwaar teleurgesteld</h5>
<p class="tekst">Ook de oefenwedstrijd tegen Ethiopië in het stadion in Addis Abeba verloopt niet zoals gewenst. Al na vier minuten scoren de Ethiopiërs en bij rust staat het 3-0. ‘Kom op, jullie kunnen het wel. Jullie zijn de besten van Somalië,’ probeert de Oegandese hoofdtrainer Mbabazi tijdens rust in de kleedkamer de voetballers, die terneergeslagen tegenover hem op de bank en grond hangen, op te beuren. ‘Speel minder op een kluitje, maar meer langs de flanken. En zo goed is Ethiopië niet,’ voegt de Oegandees eraan toe, terwijl Hargaanti ondertussen elke zin razendsnel naar Somali vertaalt.</p>
<p class="tekst">Hoewel ook de Europeanen Somali spreken omdat ze met hun ouders in die taal zijn blijven praten, vergeet op het veld soms een enkeling even over te schakelen. ‘Net nadat ik was ingevallen, riep ik in reflex tegen een van de spelers per ongeluk iets in het Engels. Die verstond er uiteraard niets van,’ grinnikt de Brits-Somalische Shegow (21).</p>
<div class="figure--left">
<figure id="post-309105 media-309105" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2015/12/Training_03_preview.jpg" alt="" /><figcaption>Training. Het elftal speelt in Ethiopië omdat andere teams het in Somalië te gevaarlijk vinden. Foto: Jeroen van Loon</figcaption></figure>
</div>
<p>Op de terugweg na de oefenwedstrijd tegen Ethiopië is het doodstil in de bus. Met bedrukte gezichten staren de spelers en hun Oegandese coaches uit het raam. Het team heeft met 6-0 van Ethiopië verloren. Maar dit was slechts een oefenwedstrijd. In de week erna verliest het Somalische elftal met 2-0 en 4-0 ook de twee officiële kwalificatiewedstrijden tegen Niger en ziet daarmee het wereldkampioenschap in 2018 in Rusland aan zijn neus voorbij gaan.</p>
<p>‘Juist in Ethiopië hadden we moeten winnen. We waren in het voordeel ten opzichte van Niger omdat we na de maand training veel meer gewend waren aan de hoogte,’ vertelt een zwaar teleurgestelde Sharif aan de telefoon. In Niger maakte Somalië vervolgens helemaal geen schijn van kans. ‘Het was er veertig graden, het publiek stond als één man achter het team van Niger dat beter was dan wij,’ vertelt de keeper die dubbel baalt omdat hij vanwege een enkelblessure ook nog eens beide wedstrijden op de bank zat.</p>
<h5>Echte profvoetballer</h5>
<p class="tekst">Ondanks de uitschakeling willen de Europese Somaliërs zich blijven inzetten voor het Somalische elftal. ‘Voor Oranje zal ik niet snel worden opgeroepen,’ grapt Sharif, ‘dus is dit mijn enige kans om te spelen als <span class="Cursief">international</span>.’ Hij heeft ook erg genoten van het contact met de andere spelers, het bezoeken van nieuwe landen en het worden behandeld als echte profvoetballer. ‘Met een politie-escorte werden we naar beide wedstrijden begeleid terwijl langs de weg mensen naar ons zwaaiden. En in Niger zaten we in een luxe hotel met zwembad,’ glundert de keeper.</p>
<p class="tekst"><q class="pull-left">Ik wilde een van de beste voetballers van mijn land worden. Dat is me gelukt.</q>‘Ondanks de tegenslagen is het een enorme eer om voor je land uit te komen,’ zegt een minstens zo teleurgestelde Achmed Ali. Ook hij vindt het bijzonder om via de andere spelers zijn cultuur en vaderland beter te leren kennen en wil er binnenkort naartoe. Ook genoot hij van de aandacht van de duizenden Somalische fans die op de wedstrijd in Addis Abeba waren afgekomen. ‘Ze wilden allemaal met ons op de foto en applaudisseerden toen we aan het warmlopen waren. Dat gaf een fantastisch gevoel,’ vertelt de verdediger. ‘Wat dat betreft wil ik graag onderdeel blijven uitmaken van de generatie die hopelijk verandering brengt in het Somalische voetbal.’</p>
<p>Ook de Somalische voetballers blijven optimistisch. ‘Ik wilde een van de beste voetballers van mijn land worden. Dat is me gelukt,’ zegt Hargaanti. Volgens aanvoerder Babay is het team de laatste jaren sowieso enorm vooruit gegaan: ‘Eerder renden we negentig minuten lang alleen maar met z’n allen achter de bal aan. Weet je hoe zwaar dat is?’ verzucht hij. ‘Dankzij de nieuwe trainers is er nu een systeem en kent iedereen zijn positie.’ Ook hoopt de 24-jarige aanvoerder de Somalische jeugd te inspireren. ‘In plaats van me bij een rebellengroep aan te sluiten, ben ik gaan voetballen,’ vertelt Babay. ‘Ik hoop dat meer Somalische jongeren dat zullen doen.’</p>
<p class="onderschrift">


Andrea Dijkstra

Hoe Somalië door het WK weer hoop krijgt

<p>Nederlanders in Zuid-Soedan</p>
<p>De Nederlandse politiemissie in het Afghaanse Kunduz is vrijwel dagelijks in het nieuws. Maar wat bijna niemand weet, is dat Nederland op verzoek van de Verenigde Naties  ook een opbouwmissie heeft uitgezonden naar Zuid-Soedan. Het is een mooi initiatief: militairen en politiemensen van over de hele wereld die in uniform van de VN met vereende krachten het piepjonge land Zuid-Soedan gaan helpen een staat op te bouwen. Ook Nederland, een belangrijke donor, doet mee aan de United Nations Mission in the Republic of South Sudan (UNMISS). In januari van dit jaar reisden achtentwintig militairen en politiemensen af naar de hoofdstad Juba, een onstuimig groeiende stad in een onafzienbaar groot land zonder fatsoenlijke infrastructuur. Van daaruit trokken ze naar hun vaak verafgelegen posten om Zuid-Soedanese politiemensen te trainen en begeleiden, militairen te ontwapenen en om te scholen, en om mee te helpen met de opbouw van het justitieel apparaat. Nu, een half jaar later, wordt er ‘geroteerd’ zoals dat in Defensietaal heet. De eerste groep keert deze week terug, een tweede wordt ingevlogen. Hoe kijkt de eerste lichting terug op de missie? Niet al te positief blijkt uit een rondgang ter plaatse.</p>
<p>Vakantie</p>
<p>Aweil, een klein stadje 1000 kilometer van de hoofdstad Juba. Onder een grote mangoboom hangt een stel Zuid-Soedanese politiemannen in blauwe camouflagepakken onderuitgezakt op gammele plastic stoelen. Auto’s rijden hier nauwelijks. Doordat de onverharde wegen in het zes maanden durende regenseizoen vrijwel onbegaanbaar zijn, is Aweil in die periode voor de Nederlandse politietrainers alleen bereikbaar per vliegtuig of helikopter. De 29-jarige Angela Bens traint hier de plaatselijke politie. Ze heeft gemengde gevoelens over haar verblijf. Met een Zuid-Soedanese agent loopt ze de lijst met gedetineerden langs die vastzitten in het gebouwtje en vraagt hoe lang en voor welk vergrijp ze vastzitten. Zelf met de gevangenen praten, mag ze niet. ‘Ze willen niet dat ik het zie als een opstootje hard wordt neergeslagen,’ zegt ze. Maar al zou Bens het zien, dan nog mag ze niets doen: ‘Volgens ons mandaat mogen wij niet ingrijpen en kunnen wij het enkel rapporteren aan de mensenrechtenafdeling van de VN.’  Maar haar verblijf is niet helemaal voor niets geweest. De VN-missie UNMISS, waar ze onderdeel van uitmaakt, bouwt mee aan een speciale politiepost voor vrouwen en kinderen. ‘Toen ik hier kwam, werden verkrachter en slachtoffer soms in één cel gezet, zodat de autoriteiten konden onthouden dat het om dezelfde zaak ging.’</p>
<p>Het zijn lichtpuntjes, maar niet meer dan dat. Dat de VN-militairen en politiemannen alleen adviserend mogen optreden, leidt ook bij andere Nederlanders tot frustratie. In het plaatsje Torit, 150 kilometer van de hoofdstad, overleed onlangs een Keniaanse arts van wie de werkvergunning was verlopen tijdens een verhoor door de nationale veiligheidsdienst. ‘Vanaf dat moment mochten we de boeken van de politie niet meer inzien, omdat we dan konden lezen wat er precies was gebeurd. Op zo’n moment voel ik me aan handen en voeten gebonden,’ zegt marechaussee Robert Bijker.</p>
<p>Zijn collega Meryam Ouarghi is gestationeerd in Nimule, een modderig plaatsje tegen de Oegan­de­se grens. ‘Onlangs bezocht ik met mijn Turk­se collega een politiebureau en daar stonden drie agentes al urenlang in de brandende zon in de houding, als straf voor te laat komen. Eén zakte door de hitte in elkaar en kreeg een epileptische aanval.’ Net als Bens en Bijker kan ook zij niet ingrijpen. Maar haar Turkse VN-collega kon het toch niet laten. ‘Toen hij de Zuid-Soedanese commandant er toch boos op aansprak, was hij de eerstvolgende weken niet meer welkom op het politiebureau.’</p>
<p>Ook op hoger niveau blijkt dat de Zuid-Soe-danezen als door een wesp gestoken reageren als de UNMISS-vertegenwoordigers weigeren naar hun pijpen te dansen. Zo eiste een hoge politiechef dat zijn neefje dat op vakantie wilde, mee mocht met een VN-vlucht. UNMISS weigerde. Vanaf dat moment waren VN’ers niet meer welkom op het politiebureau. ‘Zo liggen hier de verhoudingen,’ zegt Maarten Persenaire. Ook zijn collega Wilco van den Berg, die een staffunctie heeft op het VN-kantoor in de hoofdstad Juba, ziet met lede ogen aan hoe UNMISS zich misschien op kleine onderdelen stevig opstelt, maar tegelijkertijd hele VN-vluchten leegmaakt voor militairen van de Sudanese Peoples Liberation Army (SPLA), de voormalige rebellenbeweging en tegenwoordig het officiële leger. Hij verwijt de speciale gezant van de VN-missie Hilde Johnson dat ze een ‘te innige band’ met de top van de SPLA onderhoudt. ‘Zij zou veel meer op haar strepen moeten staan en dit soort dingen niet moeten accepteren’.</p>
<p>Amicale highfives</p>
<p>Doordat de VN’ers alleen maar adviserend mogen optreden, hangt het dus van de medewerking van de Zuid-Soedanese autoriteiten af of ze echt iets kunnen doen. En dat is vaak niet het geval. Wachtmeester Maarten Persenaire zou gaan helpen bij het opzetten van een centrum waarin leger, politie en geheime dienst informatie met elkaar moeten gaan delen. Maar de drie onderdelen wantrouwen elkaar tot op het bot en vertikken het mensen te sturen, waardoor het centrum na een half jaar nog steeds niet is bemand. ‘Op deze manier voel ik me hier niet echt nuttig,’ zegt Persenaire.</p>
<p>Zitten de Zuid-Soedanezen eigenlijk wel te wachten op internationale hulp, vraagt een aantal Nederlanders zich af. ‘Regelmatig maakte ik met politiemensen een afspraak en dan was er gewoon niemand,’ vertelt trainer Eltjo die zijn achternaam niet wil geven. ‘Dan ging ik maar onder een mangoboom zitten, want we moeten wél elke dag verplicht vijf uur de basis af.’</p>
<p>Het gevolg? Eltjo verveelde zich dood. Dat veranderde toen hij halverwege de missie van een meerdere die net was aangekomen toestemming kreeg om verder afgelegen politieposten te bezoeken, iets waar hij verschillende keren om had verzocht. ‘We gingen eindelijk op pad,’ zegt Eltjo. ‘Dwars door de blubber samen met een vrachtwagen vol Keniaanse blauwhelmen.’ Op die verre posten zijn de agenten wél dolblij met het bezoek van de VN’ers en absorberen ze alles wat die zeggen. Maar Eltjo’s ritjes blijken uitzonderingen. ‘Telkens weer heb ik het bij mijn baas aangekaart, maar telkens weer kreeg ik nul op het rekest,’ verzucht wachtmeester Maarten Persenaire.</p>
<p>Waar de Nederlanders het meest over te spreken zijn, zijn de klassikale trainingen aan Zuid-Soedanese politiemensen. ‘Anders dan bij het co-locaten heb ik hier wél echt het gevoel dat ik de agenten iets leer,’ vertelt Robert Bijker terwijl hij in Torit een motortraining geeft. De in kaki uniform geklede Bijker geeft de training op de airstrip van het vliegveld. Met wilde armgebaren en amicale highfives legt hij de Zuid-Soedanese agenten in blauwe uniforms uit hoe ze een noodstop kunnen maken zonder dat hun voorwiel blokkeert. Maar ook bij de trainingen loopt niet alles van een leien dakje. ‘Nergens bleken hier blocnotes en pennen te krijgen,’ vertelt politieman Ruud Kleinjan die trainer is in het zuidelijke Yambio. ‘Uiteindelijk heeft mijn korpschef in Nederland een doos vol spullen opgestuurd.’</p>
<p>De verkeerspolitietrainer André van Doorn (49) ergert zich aan de stroperige bureaucratie van de VN. ‘Voorafgaand aan elke training moet ik bij alle drie de hotels in Torit een offerte aanvragen, zelfs als het een vervolgtraining betreft. En toen onlangs overgemaakt geld tussen Juba en Torit was kwijtgeraakt, lagen de trainingen anderhalve maand stil.’ In Aweil zijn de VN-trai­nin­gen helemaal gestaakt omdat het onmogelijk bleek geld naar deze afgelegen locatie te ­krijgen. ‘Dit werd opgelost door geld op privérekeningen van VN-medewerkers te laten storten, maar het hoofd Trainingen heeft daar een stokje voor gestoken,’ zegt Maarten Perse­naire. ‘Onder VN’ers wordt dit nu al gezien als de slechtste missie ooit,’ zegt hij.</p>
<p>Ook de zeven in de hoofdstad gestationeerde stafofficieren klagen over de VN-bureaucratie en een niet-meewerkende Zuid-Soedanese overheid. ‘Door al die schijven waar alles over loopt, duurt het soms drie maanden om een computer te regelen,’ zegt Geran Kuijs die werkt bij het ontwapenings- en reïntegratieprogramma van UNMISS dat 150.000 militairen en politiemensen moet gaan omscholen tot boer, timmerman of bouwvakker. Toen Kuijs begon, kreeg hij te horen dat het eerste omscholingskamp een paar weken later zou beginnen. Maar dat liep anders. ‘We zijn zes maanden verder, ik ga weer naar huis en het is nog steeds niet gestart,’ zegt Kuijs die hier toch wel ‘een beetje gefrustreerd’ over is. De redenen dat zo’n belangrijk programma maar niet van de grond komt, zijn complex. De Zuid-Soe­da­ne­se regering zit op zwart zaad. De olieproductie was maandenlang opgeschort door conflicten tussen Zuid-Soedan en Soedan. Er is gevochten aan de grens, daarnaast waren er intertribale spanningen en gevechten tussen verschillende milities. De regering had dus andere dingen aan haar hoofd en kon de beloofde één miljoen dollar die ze voor een pilotproject zou ophoesten, nooit betalen. Er is ook een andere, meer emotionele reden dat de ontwapening en reïntegratie niet of nauwelijks van de grond zijn gekomen: de soldaten die moeten worden gedemobiliseerd zijn oorlogshelden. ‘Met dit project neem je hen hun waardigheid af. Dat ligt gevoelig,’ zegt Geran Kuijs.</p>
<p>Bij de Nederlanders zijn er niet alleen irritaties over de Zuid-Soedanese partners, maar ook over collega’s binnen de VN met wie ze samenwerken. Omdat de VN een strikte spreiding nastreeft wat betreft nationaliteit en werelddeel, werken de Nederlanders in gemengde teams met voornamelijk Afrikanen, Azi­a­ten en een enkele westerling. Hoewel een enkeling dit ‘de charme van de missie’ noemt, ergeren anderen zich. ‘Regel­ma­tig zie ik hier op de basis iemand een uur lang alleen maar naar zijn scherm staren,’ vertelt Gertjan de Brou­wer die als stafofficier in de hoofdstad Juba werkt. ‘Als ik vervolgens kijk wat hij nou eigenlijk aan het doen is, blijkt hij naar zijn bureaublad te turen. En ik garandeer je: als we nu een rondje lopen, zien we er zo weer drie zitten.’ Eltjo in Raga baalt ervan dat zijn Sri Lan­kaan­se collega’s slecht met computers kunnen omgaan. ‘Als ze na uren nog steeds niet het rapport klaar hebben dat we dagelijks naar Juba moeten sturen, schrijf ik het vaak maar zelf.’</p>
<p>De in Aweil gestationeerde Angela Bens voelt zich er vaak alleen voor staan als ze samen met Afrikaanse collega’s op een politiebureau over mensenrechten gaat vertellen. ‘Maar ja, wat wil je. Dat soort dingen zijn in hun eigen landen vaak niet goed geregeld. Mijn Afrikaanse collega’s vind ik wat dat betreft soms een grotere uitdaging dan het begeleiden van de Zuid-Soedanese politie.’</p>
<p>De gemiddelde Zuid-Soedanees lijkt intussen sceptisch te staan tegenover de VN-missie. De meesten hebben geen idee wat die duizenden VN’ers nou eigenlijk doen en snappen niet dat de blauwhelmen niet ingrepen toen bij stammentwisten in de provincie Jonglei honderden doden vielen. ‘Hoewel de bescherming van burgers binnen ons mandaat valt, geldt dit pas als het Zuid-Soedanese leger verzuimt om op te treden,’ verweert luitenant-kolonel Bart van de Bosch, hoofd van de Nederlandse missie, zich. Hij noemt het ‘een grote winst’ dat de VN de SPLA zover heeft gekregen zelf militairen naar het gebied te sturen en dat er mensen zijn opgepakt.</p>
<p>Volgens Amnesty International werd bij een recente ontwapeningscampagne, waarop UNMISS had aangedrongen, door de SPLA en de politie veel geweld gebruikt, gemarteld en werden vrouwen verkracht. De mensenrechtenorganisatie verwijt het UNMISS dat ze niet ingreep. Volgens Van den Bosch heeft UNMISS de SPLA echter zover gekregen om schuldigen van deze schendingen te arresteren: ‘Dat is iets nieuws, dat de SPLA haar eigen mensen oppakt.’ De grote vraag is nu of die verdachten ook daadwerkelijk worden berecht. ‘Daar dringt UNMISS wel op aan,’ zegt Van den Bosch, die naast hoofd van de Nederlandse missie ook juridisch adviseur van de VN-militairen is.</p>
<p>Malaria</p>
<p>Een beperkt mandaat, bureaucratie, slecht opgeleide VN-collega’s, Zuid-Soedanese counterparts die het liefst pottenkijkers weren; de UNMISS-missie is op zijn zachtst gezegd een uitdaging. En dan zijn er ook nog tal van praktische problemen, sommigen triviaal, anderen ernstiger. Zo blijken op een aantal locaties de leefcontainers, het sanitair en de auto’s in erbarmelijke staat. Verder zijn er vaak veel te weinig tolken aanwezig, zodat communicatie met de Zuid-Soedanezen onmogelijk is. Ern­sti­ger is het dat de VN nauwelijks over helikopters beschikt. Gevechtshelikopters zijn er helemaal niet, waardoor gebieden waar wordt gevochten, zoals onlangs in Jonglei, onbereikbaar zijn. De civiele helikopterpiloten die passagiers vervoeren, weigeren immers te vliegen in conflictzones. Ook aan transporthelikopters, onontbeerlijk in een uitgestrekt land zonder wegen, is een groot gebrek. Er vliegt er precies eentje rond. ‘Hierdoor lukt het ons nauwelijks om in het regenseizoen onze mensen te bevoorraden,’ zegt stafofficier Wilco van den Berg.</p>
<p>Het gebrek aan helikopters heeft nog een consequentie: van de beloften van Defensie en de VN dat bij ziekte binnen een uur hulp zou komen, het zogenaamde golden hour, blijft in de praktijk weinig over. Dat bleek toen in Aweil een Australi­sche collega aan malaria overleed. ‘Oké, die Aus­tra­liër had de malaria veel te lang laten doorsudderen en slikte geen anti-malariatabletten,’ zegt Maarten Persenaire. ‘Maar de Keniaanse verpleger – een dokter hebben we hier niet – moest ik smeken om naar de container van de Australiër te komen die daar inmiddels lag te ijlen. Met een helikopter is hij naar de grotere plaats Wau gebracht maar van daaruit kon hij niet verder, omdat we geen helikopters hebben die ’s nachts mogen vliegen. De volgende dag is hij in een ziekenhuis in Oegan­da overleden.’</p>
<p>Ernstig is ook dat de beveiliging van de VN-com­pounds niet altijd is gegarandeerd. In Aweil zitten weliswaar gewapende Keniaanse militairen bij de hoofdpoort, maar die zien niet dat kinderen de hekken openknippen om mango’s te plukken, toiletpapier te stelen en in de kantoren in te breken. Zuid-Soedanese beveiligers verkopen volgens Persenaire VN-pasjes aan de lokale bevolking, die zo gebruik kunnen maken van douches en toiletten in het kamp. ‘Ik vermoed dat de Afrikaanse kampdirectie er niet hard tegen durft op te treden, bang voor problemen met de plaatselijke stammen.’ In Nimule blijkt gewapende beveiliging helemaal te ontbreken. ‘Terwijl dit door Defensie wel aan ons was beloofd,’ zegt Meryam Ouarghi, die deze kwestie meermaken aan de orde heeft gesteld.</p>
<p>Het ministerie van Defensie laat weten dat ‘de veiligheid primair een verantwoordelijkheid is van UNMISS’. Ook de onverwachte plaatsing van zeven van de Nederlandse politietrainers vlak bij de betwiste grens met Soedan in het noorden valt buiten haar competentie: ‘De VN is plaatsingsautoriteit.’ Secretaris generaal Ban Ki-Moon toonde zich in een recente brief aan de Veiligheidsraad ondanks alle moeilijkheden toch tevreden over UNMISS. Hij adviseerde de Veiligheidsraad het mandaat te verlengen tot juli 2013, wat inmiddels is gebeurd. Wel deed hij opnieuw een beroep op lidstaten meer helikopters te sturen, om ook degene die op de meest afgelegen plaatsen zitten te kunnen bereiken. Nederland zal in elk geval het komende half jaar een nieuwe lichting van dertig mensen naar Zuid-Soedan sturen.</p>
<p>Met medewerking van Harm Ede Botje De Verhalen De Verhalen</p>


‘De slechtste missie ooit’

<div class="lead">De eerste Nederlandse VN’ers keren terug uit Zuid-Soedan. Ze troffen er een slap mandaat, moeizame samenwerking en gebrek aan alles.</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>De Nederlandse politiemissie in het Afghaanse Kunduz is vrijwel dagelijks in het nieuws.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Maar wat bijna niemand weet, is dat Nederland op verzoek van de Verenigde Naties ook een opbouwmissie heeft uitgezonden naar Zuid-Soedan. Het is een mooi initiatief: militairen en politiemensen van over de hele wereld die in uniform van de VN met vereende krachten het piepjonge land Zuid-Soedan gaan helpen een staat op te bouwen. Ook Nederland, een belangrijke donor, doet mee aan de <i>United Nations Mission in the Republic of South Sudan</i> (UNMISS). In januari van dit jaar reisden achtentwintig militairen en politiemensen af naar de hoofdstad Juba, een onstuimig groeiende stad in een onafzienbaar groot land zonder fatsoenlijke infrastructuur. Van daaruit trokken ze naar hun vaak verafgelegen posten om Zuid-Soedanese politiemensen te trainen en begeleiden, militairen te ontwapenen en om te scholen, en om mee te helpen met de opbouw van het justitieel apparaat. Nu, een half jaar later, wordt er ‘geroteerd’ zoals dat in Defensietaal heet. De eerste groep keert deze week terug, een tweede wordt ingevlogen. Hoe kijkt de eerste lichting terug op de missie? Niet al te positief blijkt uit een rondgang ter plaatse.</p>
</p></div>
<figure id="post-46679 media-46679" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2012/10/1ad37b40-db76-4649-bdc6-4540ffaf3261_Angela_02_preview1.jpg" alt="Politietrainer Angela Bens (foto: Jeroen van Loon)." /><figcaption>Politietrainer Angela Bens (foto: Jeroen van Loon).</figcaption></figure>
<div class="wpg-element paragraph">
<p><b>Vakantie</b><br />Aweil, een klein stadje 1000 kilometer van de hoofdstad Juba. Onder een grote mangoboom hangt een stel Zuid-Soedanese politiemannen in blauwe camouflagepakken onderuitgezakt op gammele plastic stoelen. Auto’s rijden hier nauwelijks. Doordat de onverharde wegen in het zes maanden durende regenseizoen vrijwel onbegaanbaar zijn, is Aweil in die periode voor de Nederlandse politietrainers alleen bereikbaar per vliegtuig of helikopter. De 29-jarige Angela Bens traint hier de plaatselijke politie. Ze heeft gemengde gevoelens over haar verblijf. Met een Zuid-Soedanese agent loopt ze de lijst met gedetineerden langs die vastzitten in het gebouwtje en vraagt hoe lang en voor welk vergrijp ze vastzitten. Zelf met de gevangenen praten, mag ze niet. ‘Ze willen niet dat ik het zie als een opstootje hard wordt neergeslagen,’ zegt ze. Maar al zou Bens het zien, dan nog mag ze niets doen: ‘Volgens ons mandaat mogen wij niet ingrijpen en kunnen wij het enkel rapporteren aan de mensenrechtenafdeling van de VN.’ Maar haar verblijf is niet helemaal voor niets geweest. De VN-missie UNMISS, waar ze onderdeel van uitmaakt, bouwt mee aan een speciale politiepost voor vrouwen en kinderen. ‘Toen ik hier kwam, werden verkrachter en slachtoffer soms in één cel gezet, zodat de autoriteiten konden onthouden dat het om dezelfde zaak ging.’</p>
<p>Het zijn lichtpuntjes, maar niet meer dan dat. Dat de VN-militairen en politiemannen alleen adviserend mogen optreden, leidt ook bij andere Nederlanders tot frustratie. In het plaatsje Torit, 150 kilometer van de hoofdstad, overleed onlangs een Keniaanse arts van wie de werkvergunning was verlopen tijdens een verhoor door de nationale veiligheidsdienst. ‘Vanaf dat moment mochten we de boeken van de politie niet meer inzien, omdat we dan konden lezen wat er precies was gebeurd. Op zo’n moment voel ik me aan handen en voeten gebonden,’ zegt marechaussee Robert Bijker.</p>
<p>Zijn collega Meryam Ouarghi is gestationeerd in Nimule, een modderig plaatsje tegen de Oegan de se grens. ‘Onlangs bezocht ik met mijn Turk se collega een politiebureau en daar stonden drie agentes al urenlang in de brandende zon in de houding, als straf voor te laat komen. Eén zakte door de hitte in elkaar en kreeg een epileptische aanval.’ Net als Bens en Bijker kan ook zij niet ingrijpen. Maar haar Turkse VN-collega kon het toch niet laten. ‘Toen hij de Zuid-Soedanese commandant er toch boos op aansprak, was hij de eerstvolgende weken niet meer welkom op het politiebureau.’ </p>
<p>Ook op hoger niveau blijkt dat de Zuid-Soe-danezen als door een wesp gestoken reageren als de UNMISS-vertegenwoordigers weigeren naar hun pijpen te dansen. Zo eiste een hoge politiechef dat zijn neefje dat op vakantie wilde, mee mocht met een VN-vlucht. UNMISS weigerde. Vanaf dat moment waren VN’ers niet meer welkom op het politiebureau. ‘Zo liggen hier de verhoudingen,’ zegt Maarten Persenaire. Ook zijn collega Wilco van den Berg, die een staffunctie heeft op het VN-kantoor in de hoofdstad Juba, ziet met lede ogen aan hoe UNMISS zich misschien op kleine onderdelen stevig opstelt, maar tegelijkertijd hele VN-vluchten leegmaakt voor militairen van de <i>Sudanese Peoples Liberation Army</i> (SPLA), de voormalige rebellenbeweging en tegenwoordig het officiële leger. Hij verwijt de speciale gezant van de VN-missie Hilde Johnson dat ze een ‘te innige band’ met de top van de SPLA onderhoudt. ‘Zij zou veel meer op haar strepen moeten staan en dit soort dingen niet moeten accepteren’. </p>
</p></div>
<figure id="post-46679 media-46679" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2012/10/725b472d-6054-4160-b53a-2344a3efd903_Maarten_04_preview1.jpg" alt="Maarten Persenaire (foto: Jeroen van Loon)." /><figcaption>Maarten Persenaire (foto: Jeroen van Loon).</figcaption></figure>
<div class="wpg-element paragraph">
<p><b>Amicale highfives</b><br />Doordat de VN’ers alleen maar adviserend mogen optreden, hangt het dus van de medewerking van de Zuid-Soedanese autoriteiten af of ze echt iets kunnen doen. En dat is vaak niet het geval. Wachtmeester Maarten Persenaire zou gaan helpen bij het opzetten van een centrum waarin leger, politie en geheime dienst informatie met elkaar moeten gaan delen. Maar de drie onderdelen wantrouwen elkaar tot op het bot en vertikken het mensen te sturen, waardoor het centrum na een half jaar nog steeds niet is bemand. ‘Op deze manier voel ik me hier niet echt nuttig,’ zegt Persenaire. </p>
<p>Zitten de Zuid-Soedanezen eigenlijk wel te wachten op internationale hulp, vraagt een aantal Nederlanders zich af. ‘Regelmatig maakte ik met politiemensen een afspraak en dan was er gewoon niemand,’ vertelt trainer Eltjo die zijn achternaam niet wil geven. ‘Dan ging ik maar onder een mangoboom zitten, want we moeten wél elke dag verplicht vijf uur de basis af.’ <br />Het gevolg? Eltjo verveelde zich dood. Dat veranderde toen hij halverwege de missie van een meerdere die net was aangekomen toestemming kreeg om verder afgelegen politieposten te bezoeken, iets waar hij verschillende keren om had verzocht. ‘We gingen eindelijk op pad,’ zegt Eltjo. ‘Dwars door de blubber samen met een vrachtwagen vol Keniaanse blauwhelmen.’ Op die verre posten zijn de agenten wél dolblij met het bezoek van de VN’ers en absorberen ze alles wat die zeggen. Maar Eltjo’s ritjes blijken uitzonderingen. ‘Telkens weer heb ik het bij mijn baas aangekaart, maar telkens weer kreeg ik nul op het rekest,’ verzucht wachtmeester Maarten Persenaire.</p>
<p>Waar de Nederlanders het meest over te spreken zijn, zijn de klassikale trainingen aan Zuid-Soedanese politiemensen. ‘Anders dan bij het <i>colocaten</i> heb ik hier wél echt het gevoel dat ik de agenten iets leer,’ vertelt Robert Bijker terwijl hij in Torit een motortraining geeft. De in kaki uniform geklede Bijker geeft de training op de airstrip van het vliegveld. Met wilde armgebaren en amicale highfives legt hij de Zuid-Soedanese agenten in blauwe uniforms uit hoe ze een noodstop kunnen maken zonder dat hun voorwiel blokkeert. Maar ook bij de trainingen loopt niet alles van een leien dakje. ‘Nergens bleken hier blocnotes en pennen te krijgen,’ vertelt politieman Ruud Kleinjan die trainer is in het zuidelijke Yambio. ‘Uiteindelijk heeft mijn korpschef in Nederland een doos vol spullen opgestuurd.’ </p>
<p>De verkeerspolitietrainer André van Doorn (49) ergert zich aan de stroperige bureaucratie van de VN. ‘Voorafgaand aan elke training moet ik bij alle drie de hotels in Torit een offerte aanvragen, zelfs als het een vervolgtraining betreft. En toen onlangs overgemaakt geld tussen Juba en Torit was kwijtgeraakt, lagen de trainingen anderhalve maand stil.’ In Aweil zijn de VN-trai nin gen helemaal gestaakt omdat het onmogelijk bleek geld naar deze afgelegen locatie te krijgen. ‘Dit werd opgelost door geld op privérekeningen van VN-medewerkers te laten storten, maar het hoofd Trainingen heeft daar een stokje voor gestoken,’ zegt Maarten Persenaire. ‘Onder VN’ers wordt dit nu al gezien als de slechtste missie ooit,’ zegt hij. </p>
<p>Ook de zeven in de hoofdstad gestationeerde stafofficieren klagen over de VN-bureaucratie en een niet-meewerkende Zuid-Soedanese overheid. ‘Door al die schijven waar alles over loopt, duurt het soms drie maanden om een computer te regelen,’ zegt Geran Kuijs die werkt bij het ontwapenings- en reïntegratieprogramma van UNMISS dat 150.000 militairen en politiemensen moet gaan omscholen tot boer, timmerman of bouwvakker. Toen Kuijs begon, kreeg hij te horen dat het eerste omscholingskamp een paar weken later zou beginnen. Maar dat liep anders. ‘We zijn zes maanden verder, ik ga weer naar huis en het is nog steeds niet gestart,’ zegt Kuijs die hier toch wel ‘een beetje gefrustreerd’ over is. De redenen dat zo’n belangrijk programma maar niet van de grond komt, zijn complex. De Zuid-Soedanese regering zit op zwart zaad. De olieproductie was maandenlang opgeschort door conflicten tussen Zuid-Soedan en Soedan. Er is gevochten aan de grens, daarnaast waren er intertribale spanningen en gevechten tussen verschillende milities. De regering had dus andere dingen aan haar hoofd en kon de beloofde één miljoen dollar die ze voor een pilotproject zou ophoesten, nooit betalen. Er is ook een andere, meer emotionele reden dat de ontwapening en reïntegratie niet of nauwelijks van de grond zijn gekomen: de soldaten die moeten worden gedemobiliseerd zijn oorlogshelden. ‘Met dit project neem je hen hun waardigheid af. Dat ligt gevoelig,’ zegt Geran Kuijs. </p>
</p></div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>De VN-militairen en politiemannen mogen alleen adviserend optreden.</p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Bij de Nederlanders zijn er niet alleen irritaties over de Zuid-Soedanese partners, maar ook over collega’s binnen de VN met wie ze samenwerken. Omdat de VN een strikte spreiding nastreeft wat betreft nationaliteit en werelddeel, werken de Nederlanders in gemengde teams met voornamelijk Afrikanen, Aziaten en een enkele westerling. Hoewel een enkeling dit ‘de charme van de missie’ noemt, ergeren anderen zich. ‘Regel ma tig zie ik hier op de basis iemand een uur lang alleen maar naar zijn scherm staren,’ vertelt Gertjan de Brouwer die als stafofficier in de hoofdstad Juba werkt. ‘Als ik vervolgens kijk wat hij nou eigenlijk aan het doen is, blijkt hij naar zijn bureaublad te turen. En ik garandeer je: als we nu een rondje lopen, zien we er zo weer drie zitten.’ Eltjo in Raga baalt ervan dat zijn Srilankaan se collega’s slecht met computers kunnen omgaan. ‘Als ze na uren nog steeds niet het rapport klaar hebben dat we dagelijks naar Juba moeten sturen, schrijf ik het vaak maar zelf.’ </p>
<p>De in Aweil gestationeerde Angela Bens voelt zich er vaak alleen voor staan als ze samen met Afrikaanse collega’s op een politiebureau over mensenrechten gaat vertellen. ‘Maar ja, wat wil je. Dat soort dingen zijn in hun eigen landen vaak niet goed geregeld. Mijn Afrikaanse collega’s vind ik wat dat betreft soms een grotere uitdaging dan het begeleiden van de Zuid-Soedanese politie.’ <br />De gemiddelde Zuid-Soedanees lijkt intussen sceptisch te staan tegenover de VN-missie. De meesten hebben geen idee wat die duizenden VN’ers nou eigenlijk doen en snappen niet dat de blauwhelmen niet ingrepen toen bij stammentwisten in de provincie Jonglei honderden doden vielen. ‘Hoewel de bescherming van burgers binnen ons mandaat valt, geldt dit pas als het Zuid-Soedanese leger verzuimt om op te treden,’ verweert luitenant-kolonel Bart van de Bosch, hoofd van de Nederlandse missie, zich. Hij noemt het ‘een grote winst’ dat de VN de SPLA over heeft gekregen zelf militairen naar het gebied te sturen en dat er mensen zijn opgepakt. </p>
<p>Volgens Amnesty International werd bij een recente ontwapeningscampagne, waarop UNMISS had aangedrongen, door de SPLA en de politie veel geweld gebruikt, gemarteld en werden vrouwen verkracht. De mensenrechtenorganisatie verwijt het UNMISS dat ze niet ingreep. Volgens Van den Bosch heeft UNMISS de SPLA echter zover gekregen om schuldigen van deze schendingen te arresteren: ‘Dat is iets nieuws, dat de SPLA haar eigen mensen oppakt.’ De grote vraag is nu of die verdachten ook daadwerkelijk worden berecht. ‘Daar dringt UNMISS wel op aan,’ zegt Van den Bosch, die naast hoofd van de Nederlandse missie ook juridisch adviseur van de VN-militairen is. </p>
</p></div>
<figure id="post-46679 media-46679" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2012/10/60777b28-281b-4a7d-8826-e2c42d915e25_Andr%C3%A9_04_preview1.jpg" alt="André van Doorn (foto: Jeroen van Loon)." /><figcaption>André van Doorn (foto: Jeroen van Loon).</figcaption></figure>
<div class="wpg-element paragraph">
<p><b>Malaria</b><br />Een beperkt mandaat, bureaucratie, slecht opgeleide VN-collega’s, Zuid-Soedanese <i>counterparts</i> die het liefst pottenkijkers weren; de UNMISS-missie is op zijn zachtst gezegd een uitdaging. En dan zijn er ook nog tal van praktische problemen, sommigen triviaal, anderen ernstiger. Zo blijken op een aantal locaties de leefcontainers, het sanitair en de auto’s in erbarmelijke staat. Verder zijn er vaak veel te weinig tolken aanwezig, zodat communicatie met de Zuid-Soedanezen onmogelijk is. Ernstiger is het dat de VN nauwelijks over helikopters beschikt. Gevechtshelikopters zijn er helemaal niet, waardoor gebieden waar wordt gevochten, zoals onlangs in Jonglei, onbereikbaar zijn. De civiele helikopterpiloten die passagiers vervoeren, weigeren immers te vliegen in conflictzones. Ook aan transporthelikopters, onontbeerlijk in een uitgestrekt land zonder wegen, is een groot gebrek. Er vliegt er precies eentje rond. ‘Hierdoor lukt het ons nauwelijks om in het regenseizoen onze mensen te bevoorraden,’ zegt stafofficier Wilco van den Berg.</p>
<p>Het gebrek aan helikopters heeft nog een consequentie: van de beloften van Defensie en de VN dat bij ziekte binnen een uur hulp zou komen, het zogenaamde <i>golden hour</i>, blijft in de praktijk weinig over. Dat bleek toen in Aweil een Australische collega aan malaria overleed. ‘Oké, die Australiër had de malaria veel te lang laten doorsudderen en slikte geen anti-malariatabletten,’ zegt Maarten Persenaire. ‘Maar de Keniaanse verpleger – een dokter hebben we hier niet – moest ik smeken om naar de container van de Australiër te komen die daar inmiddels lag te ijlen. Met een helikopter is hij naar de grotere plaats Wau gebracht maar van daaruit kon hij niet verder, omdat we geen helikopters hebben die ’s nachts mogen vliegen. De volgende dag is hij in een ziekenhuis in Oegan da overleden.’</p>
<p>Ernstig is ook dat de beveiliging van de VN-compounds niet altijd is gegarandeerd. In Aweil zitten weliswaar gewapende Keniaanse militairen bij de hoofdpoort, maar die zien niet dat kinderen de hekken openknippen om mango’s te plukken, toiletpapier te stelen en in de kantoren in te breken. Zuid-Soedanese beveiligers verkopen volgens Persenaire VN-pasjes aan de lokale bevolking, die zo gebruik kunnen maken van douches en toiletten in het kamp. ‘Ik vermoed dat de Afrikaanse kampdirectie er niet hard tegen durft op te treden, bang voor problemen met de plaatselijke stammen.’ In Nimule blijkt gewapende beveiliging helemaal te ontbreken. ‘Terwijl dit door Defensie wel aan ons was beloofd,’ zegt Meryam Ouarghi, die deze kwestie meermaken aan de orde heeft gesteld. </p>
<p>Het ministerie van Defensie laat weten dat ‘de veiligheid primair een verantwoordelijkheid is van UNMISS’. Ook de onverwachte plaatsing van zeven van de Nederlandse politietrainers vlak bij de betwiste grens met Soedan in het noorden valt buiten haar competentie: ‘De VN is plaatsingsautoriteit.’ Secretaris generaal Ban Ki-Moon toonde zich in een recente brief aan de Veiligheidsraad ondanks alle moeilijkheden toch tevreden over UNMISS. Hij adviseerde de Veiligheidsraad het mandaat te verlengen tot juli 2013, wat inmiddels is gebeurd. Wel deed hij opnieuw een beroep op lidstaten meer helikopters te sturen, om ook degene die op de meest afgelegen plaatsen zitten te kunnen bereiken. Nederland zal in elk geval het komende half jaar een nieuwe lichting van dertig mensen naar Zuid-Soedan sturen. </p>
</p></div>
