Polemiek / Literaire beroepsethiek
Een kleine negen jaar na dato kijkt Arjan Peters terug op de kwestie van zijn schorsing bij de Volks­krant in 1998.
In een rondetafelgesprek in HP/De Tijd, met de critici Arie Storm (Het Parool) en Pieter Steinz (NRC Handelsblad), zegt hij: ‘Ik heb nergens spijt van. Ik heb nooit twee verschillende meningen verkondigd. Voor het Productiefonds werd ik namelijk geacht geen recensies te schrijven, maar synopsissen. (…) Ik heb niets verkeerds gedaan, ze hadden me bij de Volkskrant nooit mogen schorsen. Maar ik ben geheel gerehabiliteerd (…).’
Peters beweert dat hij bij de Volkskrant geheel gerehabiliteerd is. Klopt dat? Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Broertjes: ‘Arjan Peters is een aantal jaar na zijn schorsing in vaste dienst gekomen. Als hij die indiensttreding wil zien als rehabilitatie, dan mag hij dat van mij.’
Had de Volkskrant hem destijds ten onrechte geschorst, zoals Peters nu beweert? Heeft hij inderdaad niets verkeerds gedaan?
Broertjes: ‘Arjan Peters is natuurlijk niet voor niets geschorst. Hij heeft wel degelijk iets verkeerds gedaan. Na die schorsing had hij de keuze om weg te gaan of te blijven. Hij wilde blijven.’
Steekproef
Nu er bij Arjan Peters geen sprake blijkt van voortschrijdend inzicht, rijst de vraag hoe het er anno 2006 voorstaat met zijn beroepsethiek. Tijd voor een steekproef.
De aflevering van HP/De Tijd met het rondetafelgesprek met de drie critici lag in de winkels op woensdag 13 december. We bekijken de laatstverschenen aflevering van Cicero, het literair katern van de Volkskrant vóór publicatie van HP/De Tijd. Arjan Peters publiceerde die dag, 8 december 2006, twee stukken in Cicero. Het eerste is een journalistiek stuk over het subsidiebeleid van het Fonds voor de Letteren. Het tweede stuk is een recensie van de roman Derde van Patricia de Groot.
In andere landen tekenen recensenten voordat ze in dienst treden van een krant of opinietijdschrift vaak een intentieverklaring of een gedragscode waarin een aantal geboden en verboden voor een criticus vermeld staan. Een basisverbod dat bijvoorbeeld in iedere code in Amerika en Engeland staat, is dit: een recensent bespreekt geen boeken van auteurs met wie de recensent of verwanten van die recensent een zakelijke relatie of een gezamenlijk zakelijk belang hebben.
In Nederland bestaat zo’n gedragscode niet. Gevraagd naar de wenselijkheid van zo’n code reageerden de chefs van de boekenkaternen van Het Parool, NRC Handelsblad, Trouw en de Volkskrant eenstemmig: die code zit als het goed is in de hoofden van de medewerkers en de recensenten beschikken over een zelfregulerend vermogen.
Dit werpt de vraag op waarom de Volkskrant een recensie van Arjan Peters publiceerde van een roman van Patricia de Groot. Want Arjan Peters is getrouwd met schrijfster Désanne van Brederode. Zij wordt uitgegeven bij Querido, waar Patricia de Groot redacteur is. Desgevraagd bevestigt Querido-uitgever Annette Portegies dat De Groot sinds 2001 Van Brederodes vaste redacteur is. Vraag aan hoofdredacteur Pieter Broertjes: kan een redacteur van zijn krant de roman van de redacteur van zijn vrouw bespreken? ‘Nee, uitgesloten. Dat kan dus niet. Je moet elke schijn vermijden.’
Waarom heeft Peters dan de roman van De Groot besproken?
‘O jee. Weet Wim, de chef van Cicero, dit?’
Wirtz begrijpt de vraag niet. Uitleg blijkt geboden. Nu begrijpt Wirtz het wél. Heeft Arjan Peters hem dan niet vooraf gemeld hoe de zakelijke banden in elkaar steken?
Nee, dat heeft hij niet, antwoordt Wirtz.
Peters verdeelt de literaire boeken aan zijn collega-recensenten en bepaalt dus wie welke roman bespreekt. Waarom had hij de roman van De Groot dan niet aan een andere recensent ter bespreking overgelaten? Dan had hij de schijn van een vermenging van zakelijke en private belangen voorkomen. Maar Wim Wirtz wil verder geen antwoord geven: ‘Ik heb er geen behoefte aan deze kwestie met een ander dan de betrokken redacteur te bespreken.’
Subsidies
Dan Peters’ tweede bijdrage aan de Volks­krant van die dag.
Onder de titel ‘De ondoorgrondelijkheid van het Fonds voor de Letteren’ klaagt Arjan Peters het beleid van het Fonds aan. In zijn artikel stelt hij de hoogte van de uitgekeerde subsidies aan sommige auteurs aan de kaak. De een ontvangt volgens hem te veel en de ander te weinig, zonder dat het Fonds hierover bevredigende tekst en uitleg geeft. Peters, in de Volkskrant: ‘Waarom de ene auteur een kleine beurs krijgt en de andere een huizenhoge, horen we nooit.’
Heeft Peters zelf ooit een aanvraag ingediend voor subsidiëring? Hij is geen schrijver maar criticus, en als zodanig kan hij bijvoorbeeld een subsidie hebben aangevraagd bij het Bert Schierbeek Fonds, een particulier subsidiefonds dat wordt beheerd door het bestuur van het Fonds voor de Letteren. De besturen van beide fondsen zijn vrijwel dezelfde. Een aanvraag bij het Bert Schierbeek Fonds wordt dus behandeld door het bestuur van het Fonds voor de Letteren. Het Bert Schierbeek Fonds keert onder andere subsidies voor bijzondere literaire projecten uit.
In 2004 kondigde uitgeverij Nijgh en Van Ditmar een bundel aan: Ik hoop dat ik stoor, een keuze uit de nagelaten gedichten van Herman Brood, verzorgd door Arjan Peters en Bart Chabot. Vraag aan Bart Chabot: is er voor de boekuitgave van de nagelaten gedichten van Brood subsidie aangevraagd?
Chabot: ‘Ja. Bij het Bert Schierbeek Fonds. Het was een gezamenlijke aanvraag, maar opgesteld, ingediend en ondertekend door Arjan Peters. Omdat ik er vooraf al geen heil in zag. Arjan Peters vond het verstandig dat híj die aanvraag zou indienen. Hij zei dat zijn naam op de aanvraag, als criticus van de Volkskrant, mogelijkerwijs het Fonds ietsje inschikkelijker zou maken. Peters ging ervan uit dat we die subsidie binnen een paar maanden in huis zouden hebben.’
En, is die subsidie ook toegekend?
Chabot: ‘Nee. Maar het duurde maanden voordat die afwijzing binnen was. Peters heeft toen een paar keer gebeld naar het Fonds. Na een ellenlange tijd kwam die afwijzing binnen, medio 2005, geloof ik. Maar we begrepen niet goed waaróm de aanvraag was afgewezen. Arjan Peters heeft toen opnieuw, en met mijn medeweten, een paar keer met het Fonds gebeld. Hij wilde een toelichting.’
Dus Arjan Peters neemt in de krant een instelling onder de loep die een jaar eerder zijn eigen subsidieaanvraag heeft afgewezen.
Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Broertjes in een reactie: ‘Ik zou het zo niet gedaan hebben. Ik mag hopen dat de redacteur zijn bezwaren tegen het Fonds kan objectiveren. Peters heeft misschien zijn eigen afweging gemaakt. Ook heeft hij, naar ik hoop, vooraf die persoonlijke betrokkenheid bij het onderwerp gemeld en besproken met de chef van het boekenkatern.’
En, heeft hij die persoonlijke betrokkenheid vooraf besproken?
Wim Wirtz: ‘Ik heb er ook in dit geval geen behoefte aan dit met een ander dan de betrokken redacteur te bespreken. Dat is alles wat ik erover wil zeggen.’
Broertjes: ‘Ik denk dat we met Peters in gesprek zullen gaan.’
Dit zijn de uitkomsten van een nadere bestudering van één aflevering van het katern Cicero van de Volkskrant. Na zijn schorsing in 1998 schrijft Peters wekelijks voor de Volkskrant. Die andere ongeveer vierhonderd afleveringen van Cicero heb ik niet bij de check-up betrokken.
Luiheid
Deze uitkomst van één aflevering van Cicero maakt nieuwsgierig naar het verloop van het gesprek met de drie critici in HP/De Tijd. Is dat gesprek eerlijk en volgens de journalistieke regels verlopen?
Arie Storm: ‘Nou&#8230; Aan het einde van het gesprek zei verslaggever Ad Fransen dat we de tekst konden inzien, maar dat hij in principe alles zou gebruiken wat op band stond. Eventueel mochten we in uiterste gevallen iets feitelijks veranderen. Voor de grap zei ik toen: mogen wij het stuk dan weer inzien als Arjan Peters er achteraf iets bijzet wat niet gezegd is?’
En, hééft hij ook achteraf iets in het interview toegevoegd wat hij niet heeft gezegd?
Ja, antwoorden Arie Storm en Pieter Steinz.
In het gesprek zegt Peters: ‘Ik heb nooit twee verschillende meningen verkondigd.’ Even na die zin volgt een passage die achteraf op verzoek van Arjan Peters aan het driegesprek is toegevoegd: ‘Dat kun je pas zien als je die stukken naast elkaar legt. Maar dat hebben mensen als Pieter Steinz nooit gedaan, uit luiheid.’
Pieter Steinz: ‘Dat laatste, waarin hij zich direct tot mij richt, heeft Peters er naderhand eigenhandig aan toegevoegd. Want als hij dit tijdens het gesprek zou hebben gezegd, dan had ik geantwoord dat de verslaggever van NRC Handelsblad destijds de verschillende stukken voor het Productiefonds en de Volkskrant vanzelfsprekend wél naast elkaar heeft gelegd.’
Ad Fransen bevestigt dat Arjan Peters verzocht om die passage achteraf in te lassen, zonder dat Peters’ twee gespreksgenoten ervan op de hoogte werden gebracht. Fransen wil geen antwoord geven op de vraag waarom hij gehoor gaf aan de wens van Peters.
Gesmokkeld
Arjan Peters heeft achteraf iets het gesprek in gesmokkeld wat hij niet heeft gezegd. Vraag aan Arie Storm: is er misschien ook iets verdwenen wat in die ter inzage gegeven versie nog wél stond? ‘Ja,’ antwoordt Storm.
In HP/De Tijd beweert Peters over zijn dubbele agenda van toen: ‘Ik heb nergens spijt van.’
In vergelijking met de versie die de drie critici ter inzage kregen en met wat Peters tijdens het gesprek beweerde, is daar een essentiële zin verdwenen, aldus Storm. Pieter Steinz bevestigt dat de zin waarop Storm doelt inderdaad is verdwenen. Ad Fransen antwoordt dat die zin op verzoek van Peters is geschrapt.
Wat was die zin?
Arjan Peters zei in het gesprek met Storm en Steinz, en Ad Fransen schreef het ook zo op: ‘Ik heb nergens spijt van. Ik zou het morgen zo weer doen.’
Waarvan akte.
Arjan Peters: ‘Ik heb nooit twee verschillende meningen verkondigd’
Over Joost Zwagermans roman Chaos en rumoer in een tekst voor het Productiefonds: ‘Met gevoel voor humor, en op de lichtvoetige wijze die zijn snelle stijl typeert, heeft Zwagerman zich uitgeleefd.’
In de Volkskrant: ‘Zwagerman mist de boot door te kiezen voor oeverloosheid (…) De gevolgen zijn desastreus voor de vaart.’
Over In Babylon van Marcel Möring in de Nieuwsbrief van het Productiefonds: ‘Nathan Hollander, een sprookjesschrijver van zestig jaar, is de hoofdpersoon in de meest ambitieuze roman die Marcel Möring tot nog toe schreef. Nathans professie zorgt ervoor dat de familiekroniek smakelijk wordt opgediend.’
In de Volkskrant: ‘Wat een misère. Wat een ongeloofwaardigheid (…). Waaraan dankt de kwast (Nathan) zijn naam als sprookjesschrijver (…)? Een roman die reddeloos in pretenties is gestrand.’
Na lezing van het artikel heeft Arjan Peters aan VN laten weten niet te zullen reageren

Joost Zwagerman

Arjan Peters doet het weer

Vast in zijn eigen gelijk

Heinen

Verhaal van de Week

Social media hacks

Midterms

Premier Jetten

Exit-strategie

Flashback

Hans Stegeman

Tijd voor activisime

Teun van de Keuken

Stop Big Money

Montana

Zo verslaan we radicaal-rechts

Lula uitgelegd

Werkt het nog?

Demonsteren

Schrijver

S.A. Cosby

Ons nieuwe maandblad!

Nu in de winkel