Macht op vrijdag: De Amerikaanse steun aan Israël is de doodsteek voor Palestina

Er wordt niet aan getwijfeld: Benjamin Netanyahu wordt voor de vijfde keer premier van Israël. Hij heeft er alles aan gedaan om de geest van de Oslo-akkoorden te doen vergeten. De verliezer, Benny Gantz, begreep in elk geval nog dat de annexatie van stukken van de nog steeds bezette Westelijke Jordaanoever onverstandig zou zijn. Olie op het vuur brengt de vrede met de Palestijnen niet dichterbij.

Netanyahu gokte juist andersom: aangemoedigd door Donald Trump zette hij vlak voor de verkiezingen juist in op de annexatie van die stukken Jordaanoever. Zo wilde hij de (ultra-)rechtse kiezer opvrijen en eerlijk gezegd heeft het voor hem niet slecht uitgepakt. Ook het etaleren van warme gevoelens voor collega-autocraten als Viktor Orbán (Hongarije) en Jair Bolsonaro (Brazilië) paste in die strategie.

Geen rekening houden met het centrum of links, rücksichtslos gaan voor de zege en het vertrappen van oude Palestijnse belangen. En passant hoopt Netanyahu dat de premierbonus ook inhoudt dat de rechtsstaat Israël clement voor hem zal zijn en hem later dit jaar met rust laat voor het fraude en corruptieverleden dat hem wordt verweten.

‘honest broker’

De Verenigde Staten, zelf nog altijd in beroering over de electorale interventie die het buitenland (Rusland) heeft gepleegd in de presidentsverkiezingen van 2016, hebben er geen been in gezien om de rol van ‘honest broker’ te verlaten en duidelijk voor Netanyahu te kiezen. In een openhartige verklaring legde Dan Brouillette, de Amerikaanse onderminister Energie, uit waarom: dankzij het eigen schaliegas is Trump nu veel vrijer in zijn Midden-Oostenbeleid en hoeft hij veel minder rekening te houden met de Arabische wensen.

Dat geldt niet alleen voor de Arabische belangen. Een jaar geleden plezierde Trump de agenda van Netanyahu ook al met de opzegging van de nucleaire deal met Iran. Vorig jaar liet hij zich ook al van die kant zien toen hij de Amerikaanse ambassade van Tel Aviv naar Jeruzalem verhuisde. En nu, vlak voor de Israëlische verkiezingen: een erkenning van de Israëlische soevereiniteit over de Golanhoogten.

Dat cadeau gooide voor de Palestijnen definitief de deur dicht naar bemiddeling door de Verenigde Staten. Daar kregen de Verenigde Staten overigens niets voor terug, wat hen kritiek uit diplomatieke kringen opleverde. Was dit nu, zelfs buiten medeweten van zijn minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo, bedacht door de meester van The Art of the Deal?

Was dit nu, zelfs buiten medeweten van zijn minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo, bedacht door de meester van The Art of the Deal?

De volgende zet: het sluiten van het Amerikaanse consulaat in Oost-Jeruzalem, dé lifeline naar de Palestijnen. Ook het stopzetten van de humanitaire hulp aan Palestijnse vluchtelingen via de Verenigde Naties en het betwisten dat velen van hen eigenlijk geen ‘vluchtelingen’ zijn, en daarmee geen recht hebben op terugkeer naar ooit-Palestijnse grond, hebben Trumps steun aan Netanyahu overduidelijk gedemonstreerd.

‘Beslissingen die niet waren gevallen als we nog van anderen olielanden afhankelijk zouden zijn geweest’, aldus Brouillette. De Amerikaanse import van olie is meer dan vijfmaal kleiner geworden in amper tien jaar tijd, van ruim 12 naar 2,3 miljoen vaten per dag. Trump maakte daags na de Israëlische verkiezingsuitslag geen geheim van zijn tevredenheid. ‘Het feit dat Bibi heeft gewonnen is goed voor de vrede,’ zei hij.

Twitterantwoord van Netanyahu: dank mr. Trump, voor het vrijwaren van de wereld van Iraanse agressie en terreur.

Welke vrede?
‘Deal of the century,’ blijft Trump volhouden. ‘Dead on arrival,’ wordt het al honderd keer aangekondigde vredesplan van schoonzoon Jared Kushner door de meeste experts genoemd. En na de liefdevolle omgang met Netanyahu door Trump hebben de Palestijnen het over de ‘disaster of the century’.

Buitenlandse electorale interventie is (terecht) not done als het de Verenigde Staten zélf overkomt. Maar als de Amerikanen het zelf bij buitenlandse mogendheden doen is het plots buitenlandse politiek. In dit geval was de interventie ook niet zomaar een kwestie van
‘steunen’, maar heeft het wellicht zelfs het verschil tussen winnen en verliezen bepaald.

De Amerikaanse interventie in Israël was niet zomaar een kwestie van ‘steunen’, maar heeft wellicht wel het verschil tussen winnen en verliezen bepaald.

Het was hoogst ongebruikelijk dat minister Pompeo vlak voor de verkiezingen op visite ging bij Netanyahu. Het kwam hem dan ook niet slecht uit dat de Iraanse Revolutionaire Garde op de dag voor de Israëlische verkiezingen tot terroristische organisatie werd benoemd. Idem: het nog eventjes uitstellen van de publicatie van het vredesplan-Kushner tot na de verkiezingen. Dat plan is bij voorbaat zo omstreden dat het de kansen van Netanyahu eerder zou bedreigen dan bevorderen.

De steun van Trump is steun aan een coalitie die overeind zal blijven dankzij radicaal rechtse partijen die er wellicht geen been in zien om privé en publiek te mengen. Zo willen ze Netanyahu uit de klauwen van de rechter houden, in ruil voor zijn steun aan hun wensen om de Westelijke Jordaanoever te annexeren. Het is steun aan een coalitie met racistische bestanddelen, namelijk het deporteren van Arabieren die de loyaliteitstest niet gehaald hebben.

geen een-tweetje

Als er nu alleen nog maar sprake was van een Amerikaans-Israëlisch een-tweetje, dan zou je er nog meewarig je schouders over kunnen ophalen. Zo werkt de Realpolitiek nu eenmaal in de gevoelige regio die het Midden-Oosten heet.

Maar het beleid omtrent Israël van de regering-Trump heeft veel bredere consequenties.

Buiten het feit dat het taboe op buitenlandse electorale interventie blijkbaar niet heilig is, is de internationaalrechtelijke norm van non-annexatie van bezette gebieden overtreden.

De erkenning van de Israëlische soevereiniteit over de Golanhoogten (en hoogstwaarschijnlijk stukken Jordaanoever) slaat de bodem uit elk verwijt aan Rusland dat de Krim en de Zee van Azov de facto zijn ingepikt. Komt een land van nu af aan weg met een bezetting of is er sprake van verjaring na 50 jaar?

In elk geval is ook dit Amerikaanse besluit zonder overleg met Europa genomen, de achtertuin van het Midden-Oosten, en het werelddeel waar de mogelijke gevolgen van de instabiliteit direct gevoeld zullen worden. De onderhandelingspositie van Europese landen ten opzichte van Rusland, die staat of valt met de stelling dat grenzen onschendbaar zijn en annexatie onacceptabel is, is ondergraven.

De onderhandelingspositie van Europa ten opzichte van Rusland, die staat of valt met de stelling dat grenzen onschendbaar zijn en annexatie onacceptabel is, is ondergraven.

De beslissing is in de enge zin een schending van VN resolutie 242 en alle vervolgen daarop. Ze snijdt de weg niet alleen af naar de twee-statenoplossing, maar is ook nog eens een teken van Amerikaanse minachting voor het gezag van de Verenigde Naties. Sinds het einde van de Zesdaagse Oorlog in 1967 is in de resoluties van de Verenigde Naties vastgelegd (te beginnen met resolutie 242) dat de grenzen van de tweestatenoplossing Israël-Palestina uitonderhandeld moet worden. Daarom kon het niet door eenzijdige stappen worden vastgelegd.

Anders gezegd: land for peace, vrede in ruil voor teruggave van bezet land. Dat sloot overigens niet uit dat er over grenscorrecties onderhandeld kon worden als dat beter was voor de veiligheid van beide landen. Erkenning van de Israëlische soevereiniteit over de Golanhoogten, per tweet van Trump op 21 maart gedaan, is een ruwe breuk met die internationaalrechtelijke consensus. Hoewel niemand in de regio sinds 2011 (vanwege de chaos in Syrië) behoefte had aan een einde van de status quo (wat gelijk staan aan aanvaarden dat Israël daar de baas was) is die tweet de doodsteek voor de twee-statenoplossing en daarmee een aparte Palestijnse staat.

Ook geeft de tweet Israëlische extreemrechtse partijen een argument om door te pakken en in ruil voor regeringsdeelname ook annexatie van de Westoever op te eisen. Er staan namelijk al veel illegale Israëlische nederzettingen.

olie boven waarden

Je kunt de openhartigheid van Brouillette, die de Amerikaanse olie-onafhankelijk ziet als een reden om Israël blindelings te steunen, nog prijzen om zijn transparantie. Maar tegelijkertijd moet het ook voor iedereen tamelijk ontnuchterend zijn dat niet zozeer waarden, als wel olie de voorkeuren in het Amerikaanse beleid bepalen. Dat relativeert de principiële steun aan Israël ook weer. Macht wint van principes.

Betrekkelijk lauw is de aandacht voor deze ontwikkeling, die de mantra van rules-based order als basis voor het voeren van buitenlandse politiek opzijschuift. Murw voor het recht van de sterkste (tweet) in het internationale politieke verkeer zijn we zo langzamerhand ook.

Het moet voor iedereen tamelijk ontnuchterend zijn dat niet zozeer waarden, als wel olie de voorkeuren in het Amerikaanse beleid bepalen.

In Israël zijn er tenminste nog verkiezingen, hoor je vaak. Dat is waar, de Palestijnen wachten daar al dertien jaar op. Maar échte democratie? De Palestijnen die in Israël mogen stemmen doen dat steeds minder, de opkomst daalt snel tot onder de 50% en de vervliegende illusie van een eigen staat zal daar debet aan zijn. En aan de Israëlische democratie zitten zwarte randen: de 620.000 Israëlische bewoners van bezette gebieden hebben stemrecht en ‘Israëlische rechten’. De honderdduizenden Palestijnen die geen staatsburger zijn hebben dat niet.

Een uitzondering op de lauwheid is de brief die Europese oud-prominenten op 14 april onderschreven. Daarin vragen zij de Verenigde Staten beleefd om op hun schreden terug te keren. Belangrijk: ze vragen de Europese Unie met een ander plan te komen. Het is interessant om te zien dat oud-minister van Buitenlandse Zaken Jozias van Aartsen en Robert Serry, de voormalig VN-coördinator voor het vredesproces in het Midden-Oosten, de brief hebben ondertekend. Vele andere Nederlanders kennelijk niet.

Ik zal dat maar op murwheid houden, niet op een politieke keuze.