De fans / Salingerianen
In januari van 1988 zocht ik in Londen Ian Hamilton op om hem te interviewen over zijn boek In Search of J.D. Salinger. Ik trof een keurige en attente literator aan, biograaf van Robert Lowell, dichter, essayist, en oud-redacteur van de Times Literary Supplement. Maar Hamilton was ook argwanend. De man had een conventionele studie over leven en werk van Salinger willen publiceren, zonder enige sensatiezucht of gegraaf in privé-aangelegenheden. Hamilton wist van tevoren ook wel dat de kluizenaar Salinger niets moest hebben van welke poging dan ook om een biografie over hem te schrijven. Maar hij meende dat een degelijke studie, gericht op de romans en korte verhalen, Salinger zou kunnen vermurwen. En dus stuurde hij een deel van het manuscript ter goedkeuring aan de bewonderde heremiet.
Zoals je dan hoort te zeggen: de rest is geschiedenis. De kluizenaar was not amused, zacht gezegd, en spande een rechtszaak aan. Hamilton kreeg uiteindelijk een publicatieverbod voor de brieven van Salinger die hij had ontdekt en waaruit hij had willen citeren. Hamilton publiceerde vervolgens geen biografie, maar maakte een heel nieuw boek, een soort literaire detective. In Search of J.D. Salinger is een persoonlijk relaas over het kat-en-muisspel tussen de gekwelde heremiet en de gedreven biograaf.
De recensies van In Search of J.D. Salinger waren gematigd positief tot ronduit enthousiast. Hamilton verdiende wat mij betrof wel enig krediet &#8211; maar onder Salingerianen nam ik een minderheidsstandpunt in. De Salingerianen, groot in aantal en verspreid over de hele wereld, deden In Search of&#8230; in de ban. Men had eenvoudig Salingers eis te respecteren: totale stilte omtrent zijn persoon. Einde discussie.
De grootste phoney
Mede dankzij die blinde solidariteit ontstond tegen wil en dank het beeld van Hamilton als de laaghartige intruder, die onder het mom van essayistiek en literatuuronderzoek een teer genie had willen treiteren. Voor Salingerianen was Ian Hamilton een van de grootste phoneys van de twintigste eeuw. Iedere Salinger-lezer weet wat een phoney is: in The Catcher in the Rye is de puber Holden Caulfield van mening dat vrijwel iedere volwassene een phoney is, een hypocriete nepfiguur die zijn oren laat hangen naar gewichtigdoenerij, fatsoen, burgerplicht en maatschappelijk aanzien. Leraren zijn phoney. Depressieve volwassenen zijn phoney. Ambitieuze leeftijdgenoten van Holden zijn helemáál phoney.
Alleen door uiterste wilskracht slaagt een enkeling erin om niet phoney te worden. En iedere lezer van The Catcher gaat er natuurlijk van uit dat Holdens geestelijk vader hém tot die enkelingen rekent. Niemand begrijpt Holden, behalve wijzelf, wij die met liefde en herkenning The Catcher&#8230; lezen en herlezen. De ironie wil natuurlijk dat wij in werkelijkheid met miljoenen zijn. Holden, dat zijn wij. De phoney, c&#8217;est l&#8217;Autre. Met, zo bleek bij de verschijning van In Search of J.D. Salinger, Ian Hamilton als opper-phoney.
Ongeloof en achterdocht
Bij onze ontmoeting zette Ian Hamilton zich merkbaar schrap toen ik de opname-apparatuur tevoorschijn haalde. Hij had al heel wat interviews achter de rug en had telkens dezelfde vraag moeten beantwoorden: hoe is het te worden gehaat door een van &#8217;s werelds eerlijkste en grootste schrijvers? Ik had dus een geharnast man tegenover me, en ik herinner me zijn reactie toen ik hem míjn eerste vraag stelde: of hij misschien een aantal passages kon noemen uit The Catcher in the Rye die hem het dierbaarst waren. Met die vraag begin je tenslotte als de ene Salingeriaan de andere ontmoet.
Hamilton was perplex. Zijn gelaatsuitdrukking toonde een mengeling van ongeloof, achterdocht en zelfs schrik. Hoezo, favoriete passages? Was dit een valstrik? Dat was het niet. Hamilton citeert in In Search of&#8230; vrij veel uit The Catcher in the Rye, zonder dat het altijd duidelijk is welk aspect van Holdens persoonlijkheid hem nu het meest beviel toen hij het boek voor het eerst las. Over die bewondering en die schok der herkenning liet Hamilton zich in zijn boek in vrij algemene termen uit. Vandaar mijn vraag.
Toen ik die had toegelicht, ontstond langzaamaan een onbekommerd gesprek tussen twee bewonderaars. Ik keerde terug naar huis en meende een mooi verhaal te kunnen optekenen. Ik schreef mijn stuk voor het toenmalige weekblad Haagse Post. De eindredacteur liet weten dat de titel van mijn stuk aan de lange kant was. Die titel was &#8216;De tragiek van een miskende fan&#8217;. De eindredacteur zou die titel ietsje inkorten. Toen het artikel verscheen, was de titel verdwenen. Over de volle breedte van de openingspagina stond nu: &#8216;De Rat&#8217;.
Pardon? Wie het interview las, ontdekte eventueel dat die kop een ironische verwijzing was naar een passage uit het interview waarin Hamilton vertelt over de wonderlijke ervaring te worden geminacht door Salinger-adepten die in hem een incarnatie van een literair onderkruipsel zien, een heuse rat. Maar zoals we weten, neemt niet iedereen de moeite om een interview of artikel in zijn geheel te lezen. De kop boven het interview wekte de indruk van de kortst denkbare karaktermoord. Dat was niet fijn. Ik besloot Hamilton het beloofde exemplaar van de Haagse Post niet op te sturen.
Nog lager dan een rat
Niet lang na publicatie liep ik in een boekhandel een Salingeriaan tegen het lijf. De jongen stormde nog net niet op me af, maar begon wel aan een tirade. Iemand die het waagt om door middel van brieven in contact te treden met de frèle, mensenschuwe held Salinger teneinde een boek over hem te schrijven, noem je inderdaad een rat, vond de Salingeriaan. Maar hoe noem je iemand die een rat opzoekt teneinde een interview te maken? Voor deze boze Salingeriaan was ik nog lager dan een rat.
Aan het slot van In Search of J.D. Salinger schreef Ian Hamilton: &#8216;De grootste stimulans (om In Search of&#8230; te schrijven, JZ) is verliefdheid geweest, een verliefdheid op The Catcher waardoor ik op mijn zeventiende volkomen was overvallen en waar ik kennelijk nooit helemaal overheen ben gegroeid. Ondanks dat kan ik me er niet in verheugen dat, wat er ook gebeurt, mijn naam en die van J.D. Salinger voor eeuwig met elkaar verbonden zullen blijven als die van partijen, vijanden in de studieboeken van de juridische faculteiten (&#8230;), en in gedachten van iedereen die (&#8230;) mijn boek heeft gelezen.&#8217;
Tragisch, denkt de redelijke lezer in mij. Schijnheilig, zal menig Salingeriaan ook nu nog roepen. Toch beschouw ik mezelf ook als zo&#8217;n Salingeriaan. De kwestie is dat onze verliefdheid ons Salingerianen parten kan spelen &#8211; diezelfde verliefdheid waarover ook Hamilton repte. Wie verliefd is, verliest per definitie alle redelijkheid uit het oog. Wie verliefd is op The Catcher in the Rye, vertoont onvermijdelijk de trekken van de jaloerse minnaar. Wie niet óók verliefd is op The Catcher, is volgens Salingerianen gewoon gek. Zo iemand snapt niks van literatuur en heeft geen hart in zijn lijf. Wie daarentegen wel verliefd is op het boek, moet zich gedeisd houden, want verliefden tolereren geen concurrentie. Vandaar ook die ene regel uit het liedje &#8216;William Holden Caulfield&#8217;, van de Amerikaanse band Too Much Joy: &#8216;I&#8217;m afraid of people who like Catcher in the Rye/Yeah I like it too but someone tell me why/People he&#8217;d despise say I feel like that guy.&#8217;
Tja. We zijn allemaal blijvend verslingerd aan The Catcher in the Rye. En we willen allemaal de enige zijn, ook nu Holden Caulfields geestelijke vader na decennia van radicale onzichbaarheid er toch echt niet meer is.

Joost Zwagerman

Allemaal jaloerse minnaars

Vast in zijn eigen gelijk

Heinen

Verhaal van de Week

Social media hacks

Midterms

Premier Jetten

Exit-strategie

Flashback

Hans Stegeman

Tijd voor activisime

Teun van de Keuken

Stop Big Money

Montana

Zo verslaan we radicaal-rechts

Lula uitgelegd

Werkt het nog?

Demonsteren

Schrijver

S.A. Cosby

Ons nieuwe maandblad!

Nu in de winkel