Joseph Bienaimé Caventou was een Franse professor-apotheker met volle lippen, een wijkende haargrens en – op het enige portret dat Google van hem toont – de scherpzinnige blik van een uitvinder. In een klein laboratorium verstopt achter een Parijse apotheek ontleedde hij samen met de Franse chemicus Pierre-Joseph Pelletier uiteenlopende planten en groenten. Met behulp van bepaalde oplosmiddelen lukte het hem een aantal actieve ingrediënten te isoleren, zoals cafeïne en kinine, en ontdekte hij ergens in 1817 chlorofyl, het pigment waarmee planten licht omzetten in energie – het kritische bestanddeel van fotosynthese.
Marjan van Aubel, een 30-jarige ontwerper met een flinke bos blonde krullen en scherpzinnige plannen voor de toekomst, herkent zich in dit verhaal. Het apotheek-lab, de planten, de fotosynthese. Haar laboratorium – een studio in Londen – is gevuld met planten, zonnecellen en elektronica. Hier onderzoekt Van Aubel hoe fotosynthese zo goed mogelijk kan worden geïntegreerd in het dagelijks leven.
Ze ontwierp de Current Table, een tafel met een in het oppervlak geïntegreerde zonnecel die energie onttrekt aan kleur en ook diffuus licht absorbeert. Met die energie kunnen apparaten worden opgeladen via een in de tafel geïntegreerde USB-poort. Het is het eerste meubelstuk dat binnenshuis energie opslaat. Opvolger Current Window is een modern glas-in-loodraam dat op eenzelfde manier elektriciteit ‘oogst’ uit daglicht. Het bedrijf dat deze prototypen binnenkort op de markt moet gaan brengen, vernoemde Aubel naar de ontdekker van het principe dat aan de basis ligt van haar werk: Caventou.
Zonnecellen maken op basis van kleur
Van Aubel groeide nota bene op boven een apotheek: die van haar ouders in Bergen op Zoom. Ze studeerde aan de Rietveld Academie en volgde een master aan het Royal College of Art in Londen. ‘Dat was de beste beslissing van mijn leven. Vooral vanwege de mensen die ik er heb ontmoet. Die zijn zo positief, hebben zo’n drive. Alles kan. Er was yoga in de pauzes, er was een bar, ik ging er eigenlijk nooit weg.’ Toen ze haar scriptie schreef over de toekomst van kleur betaalde het College voor een trip naar Zwitserland om Michael Grätzel te ontmoeten, de uitvinder die pionierend onderzoek deed naar het gedrag van elektronen in kleurstoffen. In Grätzels laboratorium leerde Van Aubel zonnecellen maken op basis van kleur.
Dat werkt zo: als er licht op een kleurstof valt, zet dat elektronen in beweging. Grätzel ontdekte dat die beweging daarna kan doorgaan, dat elektronen in een stroming – een current – blijven bewegen van A naar B. Zo lukte het hem met de kleurstof van bosbessen een zonnecel te laten werken. Maar het effect was tijdelijk, omdat natuurlijke kleuren op een gegeven moment vervagen. Van Aubel vergelijkt het met een kledingstuk dat je zou kleuren met bietensap. Heftig kleurtje, maar het blijft niet zitten. Inmiddels zijn er synthetische kleuren ontwikkeld die veel langer meegaan en die Van Aubel gebruikt in haar meubels. Sommige zijn stabieler dan andere. Groen, rood en oranje hebben bijvoorbeeld een heel constante stroom van elektronen, waardoor er beter energie wordt opgeslagen in de batterij. ‘Als een emmer die regendruppels opvangt, zo visualiseer ik dat een beetje.’
Op te laden aan daglicht
Vandaar ook het oranje tafelblad van de Current Table, die met zijn elegante diagonale poten en witte metalen randen ook in Starship Enterprise niet had misstaan. De tafel is volop functioneel: terwijl apparaten via de zonnecellen worden opgeladen, wordt de gebruiker zich bewust van wat een apparaat gebruikt, en hoelang het duurt om een telefoon volledig op te laden aan daglicht. Hoe meer de tafel bedekt is met spullen, hoe minder energie er wordt opgenomen. Van Aubels idee is dat het op een esthetische en natuurlijke manier opwekken van energie in huis leidt tot een gedragsverandering. Je kan natuurlijk ook een zonnepaneel op het dak laten installeren, maar ‘dat doen mensen vaak vooral uit schuldgevoel.’ Alsof groen doen lelijk moet zijn. Een denkfout, vindt Van Aubel. Natuurlijk is de Current Table esthetisch aantrekkelijk, zegt ze, ‘anders wil niemand hem.’
Al is uiterlijk niet zaligmakend. ‘Ik won laatst de Wallpaper Award en dacht: superleuk, maar wat heb ik er eigenlijk aan? Het helpt misschien wel bekendheid te genereren, maar ik wil niet in het hoekje “design” blijven hangen. Op het Royal College had ik al moeite met het idee dat ik allemaal dingen maakte voor een wereld die al genoeg spullen heeft. Het liefst werk ik in de driehoek tussen duurzaamheid, design en technologie.’ Aldus de vrouw die voor de lol klassen kwantummechanica volgde en met haar scheikundige zus en vader op reis gaat naar de deeltjesversneller CERN. ‘Dat is dan mijn vakantie, dat vind ik helemaal cool.’
Na CERN vliegt Van Aubel door naar Zuid-Korea, waar zeer waarschijnlijk een productielijn voor de tafel wordt opgezet. ‘Hoe groter de productie, hoe meer mensen je bereikt,’ zei Van Aubel toen Vrij Nederland haar een klein jaar geleden sprak. Ze dacht aan Current Tables en Windows in kantoren, bibliotheken, scholen, universiteiten. ‘Hoe meer oppervlakte, hoe meer energie.’ Er waren plannen tot opschalen, maar, zei ze, ‘ik heb echt nog geen idee wat het kan worden.’ Nu is haar project uitgegroeid tot een bedrijf met drie werknemers en moet in april het eerste productietype klaar zijn. In Korea wordt de prijs bepaald en daarna gaat de tafel in de pre-sale.
Dat is snel gegaan. Maar ja, zegt Van Aubel, ‘ik ben ook best snel, eigenlijk.’
Verleid en aan het denken gezet
De jury ziet veel potentie in Van Aubels idee, vooral als het opschalen lukt. Omdat meubels al een plaats hebben in ons leven is de mogelijke impact groot, en door het design wordt de consument verleid en aan het denken gezet. Dit, zegt de jury, zou echt een beweging kunnen bewerkstelligen.
Rest natuurlijk wel de vraag: hoe bereikbaar wordt die tafel voor de ‘gewone’ consument?
‘Het zal geen goedkope IKEA-tafel worden,’ zegt Van Aubel, ‘maar ook geen kunstobject voor de verzamelaar. Het is wel de bedoeling dat hij betaalbaar blijft.’ Zodat fotosynthese straks een vanzelfsprekend deel uitmaakt van ons leven en de ruimtes waarin we ons begeven verlicht en verwarmd worden door objecten die eeuwenlang haast onveranderd zijn gebleven.
Had Joseph Caventou dat kunnen bevroeden, in het laboratorium achter die apotheek?
De jury van de Radicale Vernieuwers 2015
Neelie Kroes (voorzitter) is speciaal gezant voor start-ups in Nederland en staat aan het hoofd van StartupDelta, een initiatief dat het Nederlandse start-up-ecosysteem bevordert. Voorheen diende ze als vicepresident van de Europese Commissie, was ze als Europees Commissaris verantwoordelijk voor de Europese Digitale Agenda en was ze in een eerdere termijn EU-Commissaris mededinging. Daarnaast is Kroes een internationaal pleitbezorger voor vrouwelijk ondernemerschap en de positie van vrouwen in de tech-industrie.
Vanessa Evers is hoogleraar sociale robotica aan de Universiteit Twente. Daar onderzoekt ze hoe robotica oplossingen kan bieden voor vraagstukken in de samenleving, bijvoorbeeld door de inzet van robots in de zorg. Ze kijkt daarbij naar hoe mensen relaties aangaan met intelligente systemen – robots, maar ook machine learning systems – en hoe dit goed geïntegreerd kan worden in de maatschappij. Gaan gangbare theorieën over sociaal gedrag ook op in de relatie tussen mens en robot? ‘Ik verwacht dat robots steeds vaker in het straatbeeld zullen verschijnen,’ zei Evers eerder in een interview met Vrij Nederland. ‘Hetzij in de vorm van autonome auto’s, hetzij als drones die pakjes of pizza’s thuisbezorgen. Wij willen weten hoe mensen daarop reageren.’
Voor haar hoogleraarschap was Evers onder andere werkzaam bij Boston Consulting Group en verbonden aan Stanford University. In 2014 won zij de Opzij Talent Award.
Henk Oosterling is universitair hoofddocent filosofie aan de Erasmus Universiteit. Daarnaast is hij directeur van Rotterdam Vakmanstad, een initiatief dat voortkomt uit een lezing van Oosterling in 2004 over de penibele staat van de stad. Met Rotterdam Vakmanstad worden potentiële probleemjongeren geschoold in onder meer koken, vechtsport en filosofie. De bedoeling is dat de jongeren zo vormgeven aan hun burgerschap en uiteindelijk ook een echt vak leren.
Aart van Veller is een van de Radicale Vernieuwers van 2014. Hij is medeoprichter van alternatieve energieleverancier Vandebron, ook wel ‘de Airbnb van groene stroom’ genoemd. Vandebron maakt het mogelijk voor consumenten om energie rechtstreeks bij een Nederlandse duurzame producent te kopen, zonder tussenkomst van een energiebedrijf. Vandebron rekent voor zichzelf geen marge op de stroom, alleen het vastrecht. De consument krijgt een betere deal en weet precies wat voor stroom hij krijgt: geen gesjoemel met certificaten of stroom met een omweg uit Noorwegen.
Robert Verwaayen is oprichter van KEEN Venture Partners, een investeringsfonds voor de technologiesector dat zelf afstapt op de beste start-ups in Europa en de VS. KEEN investeerde onder andere in berichtenapp eBuddy en cloud-platform Mendix. Verwaayen behoort tot de International Circle of Influencers die Neelie Kroes samenstelde om Nederland op de kaart te zetten als start-upland.
Je reactie wordt geplaatst zodra deze is goedgekeurd. Je reactie is geplaatst.