Gedachten op maandagochtend

Onlangs won Rinat Achmetov in Londen een zaak tegen de Kyiv Post, een Engelstalige krant in Oekraïne, voor enkele onnozele foutjes in een verder niet erg opvallende column. Steeds vaker gebruiken Russische en Oekraïense miljonairs het Engelse rechtssysteem om hun critici het zwijgen op te leggen. Of ze tenminste fors te laten betalen voor artikelen, zinnen en tekeningen die de miljonairs als beledigend ervaren. Het kost iets – minstens honderdvijftigduizend euro – maar dan krijg je ook wat, want de Engelse rechter is genegen de beledigde partij gelijk te geven. Soms voor de meest halfzachte aantijgingen. Niet veel later won Achmetov, opnieuw in Londen, een zaak tegen Obozrevatel, een website die niet eens in het Engels publiceert.

LANGE TENEN – In Nederland moeten polemisten, cartoonisten en anderen met scherpe pen of tong niet zozeer de wet vrezen, alswel een overijverige overheid. Zoals Hans Teeuwen deze week opmerkte over de zaak-Gregorius Nekschot: ‘Dat kunstenaars zelf censuur plegen uit angst voor gewelddadige groeperingen zijn we sinds de moord op Theo van Gogh al gewend. Maar nu hebben we blijkbaar ook nog de staat te vrezen.’ Wat volgens Teeuwen echt ‘onbeschaafd’ is, zijn niet de tekeningen, maar: ‘Met tien man binnenvallen, computers en telefoons in beslag nemen en een tekenaar vervolgens in een cel gooien.’

Beschaafd, het hoge woord is eruit. Maar om de bekende ‘botsing der beschavingen’ gaat het niet, zoals veel woedende internetschrijvers beweren. Als het om vrijheid van meningsuiting gaat, lijkt de overheid niet één politieke lijn te kiezen. Dat bleek wel uit de arrestatie van de demonstranten met advertentieborden van het sigarettenmerk ‘Wilders = extremist’. Terwijl steeds meer mensen vinden dat ze voortdurend moeten zeggen wat ze denken – zie de lezersreacties op internetsites over de zaak-Nekschot – worden de tenen van de overheid steeds langer, maakt niet uit wie er langsloopt.

GAWSTRÈKKE – Ook Kamerleden zien verbieden inmiddels als het belangrijkste wapen om de samenleving naar hun idee in te richten. Boerkaverbod, rookverbod, deze week een tramverbod voor vandalen in Rotterdam, D66-Kamerlid Fatma Koser Kaya die een voorstel heeft omarmd om websites te verbieden die anorexia nervosa als lifestyle promoten. De Partij voor de Dieren vroeg de minister zelfs het jaarlijkse ganstrekken in het Limburgse gehucht Grevenbicht te verbieden. (Bij ‘gawstrèkke’ sterft geen dier: mannen op galopperende paarden proberen een al dode gans de kop af te rukken.) Nog twee uit de grote greep: in het Friese Burgum heeft het stadbestuur een samenscholingsverbod afgekondigd voor de deur van het gemeentehuis, een plaats die toch ooit bedoeld was voor samenscholingen. In Leeuwarden stelt de burgemeester voor burgers een ‘algeheel caféverbod’ te geven nadat ze uit een café zijn gezet. Na één keer ruzie kun je nooit meer uit in Leeuwarden en omstreken.

ONDER TOT BOVEN – Het groeiende machtsvertoon van de Nederlandse regering werd deze week aan de kaak gesteld – al haalde het geen Nederlands dagblad – in het voormalige overzeese gebiedsdeel Suriname. Desi Bouterse meende dat Balkenende bij zijn bezoek aan Suriname, afgelopen week, op vliegveld Zanderij een ‘honderdprocentsbehandeling’ had moeten krijgen. Surinamers die Nederland bezoeken, worden op Schiphol immers toch ook altijd van boven tot onder doorgelicht? Surinamers zijn niet blij met die behandeling, bedoeld als wapen in de strijd tegen de drugssmokkel. ‘Vernederend’ noemde president Venetiaan het twee jaar geleden al. De verantwoordelijke van de decembermoorden sprak nu, heel sjiek, van ‘reciprociteit in buitenlands beleid’. Bouterse: ‘Als zij het je aandoen, heb je het recht hetzelfde te doen.’

MIKE’S HARD LEMONADE – Het Engelse weekblad The Economist vroeg aandacht voor de ambivalente relatie die Amerikaanse wetshandhavers hebben met vrijheid – en Amerika is toch ’the country of the free’. Hoogtepunt van de opsomming vormde het verhaal over Christopher Rate, een hoogleraar archeologie die tijdens een baseballwedstrijd zijn zevenjarige zoontje per vergissing een alcoholisch drankje had gegeven. Politie-agenten zagen de jongen een slokje ‘Mike’s Hard Lemonade’ nemen en namen hem direct mee naar het ziekenhuis. Niets met hem aan de hand. Toch stopte de politie de jongen ogenblikkelijk in een pleeggezin. Een rechter oordeelde dat hij pas thuis mocht komen als de vader zou verhuizen. Pas na enkele dure dagen rechtspraak is de familie weer bij elkaar. (MM, PvO)

Relatieve god

God veroorzaakt alles, geloven velen. Nee, zeggen anderen: er is geen God die zich met de dingen bemoeit. Hoe dan ook: alles beweegt, met of zonder God, en dat fundamentele inzicht hebben we te danken aan Albert Einstein. Zijn uitspraak dat wetenschap zonder religie lam is, en religie zonder wetenschap blind, is reden voor zowel atheïsten als gelovigen om de steun van de grote wetenschapper voor hun doctrine te claimen. En Einstein maakte het niet makkelijker door te verklaren: Imagination is more important than knowledge. Afgelopen week werd een tot nu toe onbekende brief van Einstein geveild in Londen, voor 170.000 pond. Hierin geeft hij eindelijk duidelijkheid over zijn standpunt: ‘Het woord god betekent voor mij niets meer dan de uitdrukking en het product van menselijke zwakheden’. En toch. Wat was Einsteins nurkse antwoord ook weer op onverklaarbare verschijnselen? ‘God dobbelt niet.’ (MM)

250000 liter water per uur

De indianen in het uiterste noordwesten van Guatemala protesteren omdat ze steeds minder schoon water vinden sinds het Canadese bedrijf Goldcorp in de buurt speurt naar goud. Dat is niet vreemd. Om hun mijn operabel te maken, kapte Goldcorp negentig hectare bos en verpulverde het achtendertig miljoen ton rotsblokken. Vervolgens heeft het bedrijf volgens de eigen milieueffect-rapportage tweehonderdvijftigduizend liter water per uur nodig. Een gemiddelde boerenfamilie in dezelfde provincie verbruikt zo’n vijfenzestig liter water per dag, minder dan drie liter per uur. Goldcorp zal één procent van de winst afdragen aan de overheid van Guatemala, waarmee ze, volgens president Berger, de grootste belastingbetaler ooit is in dit arme land, waar het gemiddelde inkomen vierentwintighonderd dollar per jaar bedraagt. (PvO)

Onderschat

Veganisten

Veganisten: geitenwollen sokken, acné en totaal humorloos. Niet dus. Deze week bleek dat al die sojabonen de veganistische beweging de nodige humor hebben opgeleverd. In stoet trokken zij dit weekend door New York onder het motto ‘give peas a chance’.

Overschat

John McCain

Hij staat voor transparant, ethisch en duidelijk leiderschap, maar vierde op de dag van Katrina lachend zijn verjaardag met Bush en verwart Iran structureel met Al Qaida. Deze week stapte een van zijn topadviseurs op – een lobbyist die al jaren de boekhouding doet voor de senator.