Middenin de rel over de Panama Papers presenteert de Europese Commissie een voorstel om belastingontwijking door multinationals tegen te gaan. Een publicitair cadeautje van Frans Timmermans.

Toen Frans Timmermans eerder deze week aan zijn 218.280 Facebookvrienden bekend maakte dat de Europese Commissie zo-even een voorstel had gedaan om belastingontwijking door grote bedrijven tegen te gaan dacht ik maar één ding: wat is die Frans toch een handige bliksem.

De rel over de Panama Papers – de 2,3 terabyte aan uitgelekte documenten over brievenbusfirma’s en andere slimme constructies om zo min mogelijk belasting te betalen – is nog maar net uitgebroken of de Europese Commissie laat al daadkracht zien: een unicum in de trage Europese besluitvormingsmachine.

Navraag in Brussel leert dat de datum van de presentatie van het voorstel al weken eerder was gepland. Commissie-ambtenaren hadden al maanden aan het voorstel voor de aanpassing van de ‘country by country reporting’- richtlijn gewerkt, na aanhoudende druk van vooral de Groenen in het Europarlement die al járen pleiten voor verplichte transparantie. De timing bleek voor de Commissie dus vooral een publicitair cadeautje.

Maar onder leiding van eerste vicevoorzitter Frans Timmermans, die alle belangrijke zaken in de Commissie coördineert, werd nadat de Panama Papers-rel was uitgebroken nog snel een belangrijke passage aan het voorstel toegevoegd, onder het motto: je moet het ijzer smeden als het heet is. In het uitgelekte oorspronkelijke voorstel worden multinationals alleen verplicht te openbaren waar ze hun winsten maken en hoeveel belasting ze betalen binnen de 28 EU-lidstaten. Dat is op zich al een stap in de goede richting, want zo komt tenminste in beeld over welk deel van hun winsten ze überhaupt belasting betalen. Maar slimme fiscale constructies buiten de Europese Unie, in belastingparadijzen als Panama en de Kaaimaneilanden, zouden volledig buiten beeld blijven, tot frustratie van de progressieve oppositie in het Europarlement en tot woede van het grote publiek.

Daarom besloten Frans, Jean Claude Juncker en hun mede-commissarissen er op een laatste moment aan toe te voegen dat er een lijst van zulke belastingparadijzen zal worden opgesteld die – zodra er overeenstemming van de lidstaten is – óók onder de verplichte transparantie moeten vallen. Zie het uiteindelijke voorstel, in het bijzonder artikel 48c paragraaf 3: The report shall also present the information referred to in paragraph 2 of this Article separately for each tax jurisdiction which, at the end of the previous financial year, is listed in the common Union list of certain tax jurisdictions drawn up pursuant to Article 48 g. ‘

‘Certain jurisdictions’: dat is dus het ambtelijke eufemisme voor belastingparadijzen.

De Groenen in het Europarlement vinden het plan van Timmermans c.s. nog lang niet ver genoeg gaan. ‘Multinationals hoeven volgens het voorstel alleen openheid te geven over hun activiteiten en belastingafdrachten per land ín de Europese Unie,’ liet Europarlementariër Bas Eickhout in een eerste reactie weten. ‘Dankzij de Panama Papers zijn daar de beruchte belastingparadijzen buiten de EU aan toegevoegd. Maar waarom moet het publiek in het duister blijven tasten over hun activiteiten elders in de wereld, zoals in ontwikkelingslanden? Zij behoren tot de grootste slachtoffers van belastingontwijking.’

Daar zit wat in. Maar de eerste zorg van Frans Timmermans en zijn Commissie is dat hij de lidstaten nog achter het huidige, aangepaste voorstel moet zien te krijgen. Hoe lastig dat kan worden bleek al op de dag na de presentatie tijdens een vergadering over fiscale kwesties in Straatsburg: daar zette Denemarken, thuishaven van multinationals als Maersk, Carslberg en Lego, meteen de aanval in op de door de Commissie gewenste lijst van belastingparadijzen, gevolgd door Duitsland, vaderland van Volkswagen, BASF, Siemens en Bayer. Volgens Agence Europe zou één van de opstandige lidstaten zelfs hebben verklaard dat het ongewis is of het voorstel ooit zal worden aangenomen.

Maar deze slag in de publiciteit heeft Frans alvast gewonnen.