<div class="lead">
Het lijkt Simone van Saarloos juist goed als iedereen voortdurend verontschuldigingen uit. Wie veel sorry zegt, is vooral iemand die overal extra’s en mogelijkheden ziet.
</div>
Ik begin te begrijpen waarom ik van brakke, kapotte en slecht functionerende dingen houd. De Britse soulzangeres Lianne La Havas trad solo op in Paradiso en ik stond vooraan. Ze bedankte en bejubelde Amsterdam, begon een pingpong van dank en fêteren over en weer met het publiek. Toen ze aan haar hitnummer ‘Green &amp; Gold’ begon, haperde haar gitaar, die ze naar haar oma had vernoemd. Ze kreeg haar apparatuur niet zomaar aan de praat en verontschuldigde zich blozend. Uiteindelijk ging ze zonder verder, terwijl het publiek de handen samenbracht om een beetje ritme te creëren. De zaal ging los – we luisterden om beurten waarderend stil en bijzonder luid applaudisserend.
Het deed me denken aan een concert twee weken eerder, van Brooklyn-rapper Princess Nokia. Zij excuseerde zich voor het brakke geluid tijdens haar hit ‘Tomboy’ en vond dat haar fans beter verdienden: ze deed het nummer nogmaals, inclusief een duik in het publiek. Wij vingen haar op, gretig. Zij had haar onvrede kwetsbaar gedeeld, nu zouden wij haar stevig dragen.
De excuses van beide muzikanten verhevigden hun optredens en creëerden intimiteit met het publiek. Sorry seems to be a motivating word.
<q class="pull-left">Wie sorry zegt, erkent dat de huidige staat van de werkelijkheid, niet de enige mogelijke staat is.</q>Toch had schrijver Chimamanda Ngozi Adichie een ander advies voor jonge feministen. Tijdens haar bezoek in Nederland dicteerde ze: ‘be unapologetic’. Ofwel: verontschuldig je niet, neem ruimte in. Laat je stem onbeschroomd horen, breng je wensen en kritiek ten gehore. Eens. Maar als ik maatschappijbreed om mij heen kijk, denk ik doorgaans niet: was men maar unapologetic. Eerder vraag ik me af waar de excuses blijven. Klein: van de passagier die tijdens spitsuur een tas op de stoel naast zich parkeert, tot groot: van de Wells Fargo CEO die neppe bankrekeningen opende om geld te vangen; van het bedrijf Zara dat vluchtelingenkinderen uit Syrië in Turkije aan het werk zet om kleding te maken.
Waarom wordt sorry zeggen als vrouwenkwaal en/of zwakte gezien?
Het lijkt me juist goed als iedereen voortdurend verontschuldigingen uit. Wat voor kwaad kan dat? Hoogstens dwingt iemand je om vergevingsgezind te reageren terwijl je je helemaal niet barmhartig voelt. Dan is het zaak je gevoel – irritatie, woede – richting je woorden – ‘geeft niets’, ‘kan gebeuren’ – te kneden om cognitieve dissonantie te voorkomen.
Onlangs zei ik ‘sorry’ en ‘geeft niet’ voor ik het als waarheid kon voelen. Ik reed op een druk kruispunt in Amsterdam, genoot mijn voorrang en werd van opzij omver gereden door een andere fietser. Hij stond fier en ongeschonden overeind en ratelde verontschuldigingen. ‘Sorry, ik zat heel ergens anders met mijn hoofd.’ ‘Geeft niet,’ antwoordde ik vanaf de grond. Klootzak, dacht ik, maar sorry zei ik – de stoot adrenaline en schrik die in mijn lijf kroop, trok in het meest onschuldige woord dat ik kon bedenken. En ineens omhelsde hij mij. Weer veroorzaakte een verontschuldiging intimiteit.
We zeiden gezamenlijk sorry, omdat we allebei wisten dat het ook anders had kunnen lopen. We hadden elkaar immers ongemerkt voorbij kunnen sjezen; precies zoals fietsen op een kruispunt hoort te gaan.
Verontschuldigingen zijn bedreigend, omdat je de werkelijkheid breder maakt. Je verontschuldigt je namelijk alleen voor iets wat ook werkelijk anders had kunnen zijn. Anders is een ‘sorry’ logisch onzinnig. Over een noodzakelijke gang van zaken kun je verwijten ontvangen. Voortdurend sorry zeggen, is geen teken van perfectionistisch gezeur. Wie zich veel verontschuldigt, is dus vooral iemand die overal extra’s en mogelijkheden ziet.
Nog beter dan het uiten van verontschuldigingen, is het zijn van een excuustruus. De excuustruus is niet de uitzondering op de regel, maar toont dat de regel zelf een uitzondering is.

Simon(e) van Saarloos

Waarom we sorry zeggen niet als vrouwenkwaal en/of zwakte moeten zien

Nie wieder is nu

Meebuigen is zinloos

Verhaal van de Week

Van burgerverzet tot dictators

Social media als geheim wapen 

Klimaat, klimaat, klimaat!

Teun van de Keuken

Wat gebeurt er nu>

Europa na de AfD

Weg met de model-minderheid

Interview Pete Wu

Sport wordt almaar duurder

Hans Against the Machine

Schieten en huilen in Israël

Cultuurtip

Staken is winnen

Debat op Dinsdag